Chương trình do Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Hội Nhà văn Trung Quốc, Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh, Chibooks và Câu lạc bộ đọc sách Văn học Trung Quốc tại Việt Nam phối hợp tổ chức, trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 76 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc (1950 - 2026).
Bà Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh phát biểu tại chương trình.
Thi ca kết nối những không gian văn hóa
Văn học không chỉ phản ánh cảm xúc cá nhân mà còn lưu giữ dấu ấn của một vùng đất, một thời đại và đời sống con người. Qua mỗi tác phẩm, độc giả có thể tiếp cận những không gian văn hóa mà không phải lúc nào cũng có điều kiện trực tiếp trải nghiệm. Với thi ca, sự kết nối ấy trở nên gần gũi hơn khi những điều bình dị trong đời sống được chuyển tải bằng cảm xúc và góc nhìn riêng của người viết.
Theo nhà văn Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, văn học, đặc biệt là thơ ca, từ lâu đã trở thành “nhịp cầu tri âm” giữa hai nền văn hóa Việt Nam và Trung Quốc. Mỗi tác phẩm không chỉ ghi lại cảm xúc của con người mà còn lưu giữ dấu ấn thời đại, bản sắc văn hóa và chiều sâu lịch sử. Vì vậy, những cuộc gặp gỡ giữa các nhà văn, nhà thơ hai nước là cơ hội để cùng khám phá, nhận diện những giá trị văn hóa từ nhiều góc nhìn.
Trong thơ Dương Thanh Từ, những con ngõ cũ ở Bắc Kinh không đơn thuần là một phần của cảnh quan đô thị mà còn chứa đựng ký ức, nhịp sống và những lớp trầm tích văn hóa. Theo bà Trịnh Bích Ngân, hình ảnh ấy gợi liên tưởng đến những con hẻm ở TP Hồ Chí Minh - nơi lưu giữ nhiều câu chuyện về con người và đời sống đô thị.
Tiến sĩ Đào Lê Na nhận xét, hơn 20 năm gắn bó với Bắc Kinh giúp Dương Thanh Từ có đủ trải nghiệm để thấu hiểu thành phố, đồng thời vẫn giữ được khoảng lùi cần thiết của người quan sát. Trong ba năm, bà đã đi qua hơn 100 con ngõ để “đi, nhìn, lắng nghe”, thay vì chỉ ghi nhận cảnh vật. Từ cách tiếp cận đó, Bắc Kinh hiện lên không chỉ qua những biểu tượng quen thuộc mà còn qua đời sống, ký ức và các không gian văn hóa gần gũi của người dân.
Các em học sinh biểu diễn âm nhạc dân tộc truyền thống Việt Nam.
Nhà thơ, nhà phê bình Lê Thiếu Nhơn cho rằng, những con ngõ cũ trong thơ Dương Thanh Từ không còn đơn thuần là cảnh quan mà trở thành nơi giao thoa giữa con người, lịch sử và ký ức. Từ đó, ông gợi mở các nhà thơ Việt Nam tìm về những không gian cũ của Sài Gòn, Hà Nội, Huế, Hội An... để khai thác chất liệu văn hóa từ chính đời sống bản địa.
Giá trị của giao lưu văn học vì thế không chỉ nằm ở việc chuyển một tác phẩm từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, mà còn ở khả năng khơi mở sự liên tưởng và đối thoại giữa các nền văn hóa. Khi nhận ra những điểm tương đồng trong cách gìn giữ ký ức, tình yêu quê hương và sự gắn bó với nơi chốn, người đọc có thể vượt qua khoảng cách về ngôn ngữ, địa lý để hiểu hơn về nhau.
Đưa văn học đến gần công chúng qua dịch thuật
Để những kết nối này đến với đông đảo công chúng, dịch thuật và xuất bản giữ vai trò quan trọng. Một tác phẩm chỉ có thể đi vào đời sống của một cộng đồng khác khi được chuyển ngữ dễ tiếp nhận, đồng thời bảo toàn những tầng nghĩa, cảm xúc và giá trị văn hóa của nguyên tác.
Nhiều câu chuyện về dịch thuật, văn thơ được các tác giả của Việt Nam và Trung Quốc chia sẻ tại chương trình.
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi, Phó Chủ tịch Hội đồng Văn học dịch thuộc Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Giám đốc Chibooks, cho rằng dịch thuật không đơn thuần là chuyển đổi câu chữ mà còn là quá trình chuyển tải thế giới của tác phẩm, bao gồm bối cảnh, cảm xúc và những lớp văn hóa phía sau ngôn ngữ. Qua hoạt động dịch và xuất bản, tác phẩm cùng tiếng nói của các tác giả nước ngoài có thêm điều kiện tiếp cận độc giả Việt Nam.
Năm 2026, hoạt động dịch thuật Việt - Trung tiếp tục được mở rộng trong môi trường giáo dục. Cuộc thi Dịch văn học Việt - Trung, Trung - Việt mùa 2 thu hút sinh viên chuyên ngành ngôn ngữ tham gia, tạo cơ hội để người trẻ trực tiếp tiếp cận tác phẩm văn học của hai nước. Hoạt động này hướng tới nâng cao năng lực chuyển ngữ, nuôi dưỡng tình yêu văn học, đồng thời giúp sinh viên hiểu thêm về đất nước, con người và văn hóa của nhau.
Theo bà Nguyễn Lệ Chi, đưa văn học vào nhà trường thông qua dịch thuật cũng mở thêm hướng gắn kết văn hóa đọc với việc học ngoại ngữ. Qua những trang sách, người học không chỉ rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ mà còn tiếp cận cách tư duy, đời sống tinh thần và các giá trị văn hóa của cộng đồng sử dụng ngôn ngữ đó. Việc duy trì hoạt động dịch văn học hai chiều còn góp phần bồi dưỡng lực lượng dịch giả trẻ và tạo điều kiện để nhiều tác phẩm Việt Nam đến với độc giả Trung Quốc.
Ở góc độ giao lưu nhân dân, Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh Đường Lập nhấn mạnh vai trò của văn học, nghệ thuật trong việc tăng cường sự hiểu biết giữa hai dân tộc. Theo ông, giao lưu giữa các quốc gia được vun đắp từ sự gần gũi giữa nhân dân, còn sự gần gũi ấy bắt đầu từ khả năng thấu hiểu tâm hồn nhau. Văn học, nghệ thuật vì thế có thể trở thành con đường kết nối con người bằng cảm xúc và sự đồng cảm.
Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh Đường Lập tặng quà kỷ niệm cho các nhà văn, nhà thơ Việt Nam.
Trước đó, một đoàn gồm 10 nhà văn, dịch giả Việt Nam đã có chuyến tìm hiểu Bắc Kinh và các khu phố cổ ở quận Đông Thành. Những hoạt động như vậy tạo thêm điều kiện để người viết và người dịch trực tiếp quan sát không gian văn hóa, gặp gỡ con người, từ đó có thêm chất liệu cho sáng tác và chuyển ngữ.
Sự trao đổi ấy không chỉ theo một chiều đưa văn học Trung Quốc đến Việt Nam mà còn mở ra yêu cầu đưa ngày càng nhiều tác phẩm Việt Nam đến với độc giả Trung Quốc. Đây cũng là nền tảng để giao lưu văn học trở thành một bộ phận thiết thực của giao lưu văn hóa và ngoại giao nhân dân, góp phần vun đắp sự đồng cảm, hiểu biết giữa hai dân tộc.