Chuyển đổi số trong tuyển sinh đầu cấp - giải pháp đột phá của Hà Nội

Thực hiện định hướng từ Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, UBND thành phố Hà Nội đã từng bước đưa công nghệ vào công tác điều hành giáo dục. Trong đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong phân tuyến tuyển sinh đầu cấp được xem là một giải pháp đột phá.

Thay đổi tích cực, minh bạch và thuận lợi

Nhiều năm trước, Hà Nội thực hiện tuyển sinh đầu cấp theo tuyến do UBND các quận, huyện, thị xã (cũ) quy định. Cách làm này về cơ bản giúp các địa phương chủ động tính toán, phân bổ học sinh, bảo đảm sĩ số và điều kiện cơ sở vật chất. Tuy nhiên, thực tế triển khai cũng bộc lộ một số bất cập, trong đó có không ít trường hợp học sinh phải đi học xa dù nhà ở ngay gần trường chỉ vì “không đúng tuyến”.

Trước những bất cập đó, việc Hà Nội ứng dụng AI và GIS phân tuyến để tuyển sinh theo nơi cư trú từ năm học 2026 - 2027 đã nhận được sự đồng tình của nhiều phụ huynh ở Thủ đô. Nhiều người cho rằng đây sự thay đổi tích cực, vừa minh bạch, vừa tạo thuận lợi cho phụ huynh và đảm bảo an toàn cho học sinh.

Việc xác định đối tượng ưu tiên trong tuyển sinh mầm non, lớp 1 và lớp 6 năm học 2026-2027 tại Hà Nội được chia làm hai trường hợp cụ thể, áp dụng thống nhất toàn thành phố. Trong đó, đối tượng tuyển sinh ưu tiên 1 bao gồm những học sinh trong độ tuổi tuyển sinh cư trú tại địa bàn có khoảng cách đến trường gần nhất; đối tượng ưu tiên 2 bao gồm những học sinh trong độ tuổi tuyển sinh cư trú tại các khu vực giáp ranh có khoảng cách đến trường ở địa bàn khác ngắn hơn khoảng cách tới trường gần nhất trên địa bàn cư trú.

Liên quan đến việc xác minh thông tin cư trú của học sinh phục vụ công tác tuyển sinh theo bản đồ số GIS, Công an thành phố Hà Nội đã chỉ đạo công an cấp xã rà soát, cập nhật, hoàn thiện dữ liệu dân cư, bảo đảm mọi công dân đều có mã định danh cá nhân, được cấp căn cước và tài khoản định danh điện tử khi đủ điều kiện. Trong đó, ưu tiên giải quyết cho học sinh cuối cấp, thí sinh tham gia các kỳ thi, bảo đảm thông tin chính xác, tránh phát sinh khiếu nại, ảnh hưởng quyền lợi tuyển sinh. Dữ liệu cư trú của học sinh sẽ được khai thác trực tiếp từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo đảm chính xác, thống nhất.

Nhấn mạnh quan điểm lấy người học làm trung tâm, ưu tiên học gần nơi cư trú, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cho biết, năm 2026 là năm triển khai mô hình tuyển sinh và quản lý mới, trong quá trình thực hiện sẽ phát sinh nhiều tình huống cụ thể, đặc biệt liên quan xác thực nơi cư trú. Tuy nhiên, với nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm tối đa quyền lợi học sinh thì các vướng mắc phát sinh sẽ được ngành Giáo dục, Công an và chính quyền cơ sở phối hợp để xử lý kịp thời. Sở cũng có kênh trao đổi trực tiếp với địa phương, nhà trường để tháo gỡ các trường hợp cá biệt.

Ông Nguyễn Văn Hiền cũng đề nghị các đơn vị công khai đầy đủ chỉ tiêu, phân tuyến theo bản đồ số, quy định hồ sơ trước thời điểm tuyển sinh ít nhất 30 ngày; tổ chức hướng dẫn phụ huynh tự kê khai thông tin, trong đó có dữ liệu cư trú, đồng thời đẩy mạnh tuyển sinh trực tuyến, sử dụng tài khoản định danh điện tử. Các đơn vị cần bố trí nhân sự hỗ trợ phụ huynh còn hạn chế về công nghệ thông tin để việc tuyển sinh được thuận lợi.

Chủ động dữ liệu từ cơ sở

Năm học 2026-2027, toàn xã Hoài Đức tuyển 472 trẻ mầm non từ 3 - 5 tuổi, 1.497 học sinh vào lớp 1 và 1.360 học sinh vào lớp 6. Số lượng tuyển sinh lớn đã đặt ra yêu cầu cao về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và công tác phân luồng học sinh cho địa phương.

Áp dụng phương thức “xét tuyển theo nơi cư trú”, sử dụng phần mềm hỗ trợ tuyển sinh trực tuyến, có ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI và bản đồ số GIS để xác định khoảng cách từ nơi ở của học sinh đến trường, học sinh ở xã Hoài Đức sẽ được ưu tiên xét tuyển vào trường gần nhất với nơi cư trú thực tế, bảo đảm quyền lợi của học sinh và hạn chế tình trạng quá tải tại một số trường. Đối với những khu vực giáp ranh, học sinh có thể được tuyển vào trường thuộc địa bàn khác nếu quãng đường đi học thuận lợi hơn.

Để chuẩn bị tốt các điều kiện cho công tác tổ chức tuyển sinh, ngay sau khi Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội có văn bản hướng dẫn, UBND xã Hoài Đức đã chỉ đạo 26 trường học trên địa bàn phối hợp chặt chẽ với Công an xã để thực hiện đối soát thông tin; cập nhật chính xác tọa độ kinh độ và vĩ độ của các trường học, đồng thời đối chiếu nơi ở hiện tại của học sinh dựa trên dữ liệu từ hệ thống định danh điện tử VNeID.

Phó Chủ tịch UBND xã Hoài Đức Đồng Thị Nga nêu rõ, để đảm bảo việc tuyển sinh đúng quy chế, chính xác, an toàn, công bằng và nghiêm túc, các đơn vị phải bảo đảm thực hiện theo tiêu chí “năm rõ”: Rõ tuyến, rõ chỉ tiêu, rõ thời gian, rõ phương thức và rõ trách nhiệm. Các nhà trường tuyệt đối không được vận động, quyên góp và thu các khoản ngoài quy định trong quá trình tuyển sinh; bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật.

Tại phường Cửa Nam (Hà Nội), các trường đẩy mạnh việc tập huấn cho giáo viên chủ nhiệm để hỗ trợ phụ huynh sử dụng Cổng tuyển sinh trực tuyến; đồng thời, ứng dụng bản đồ số GIS và mã định danh cá nhân nhằm bảo đảm chính xác, công bằng, minh bạch.

Theo Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Cửa Nam Phan Thị Kim Ngân, điểm đáng chú ý của mùa tuyển sinh năm học 2026-2027 chính là sự đột phá trong việc ứng dụng công nghệ số, giúp quy trình trở nên minh bạch, chính xác và thuận tiện cho phụ huynh. Nổi bật là ứng dụng bản đồ số GIS, xác định chính xác khoảng cách từ nơi cư trú đến trường học (theo phương tiện xe máy), giúp phân tuyến hợp lý và tránh tình trạng quá tải cục bộ.

Song song đó, trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ dự báo nhu cầu học sinh, phân tích dữ liệu địa bàn và tối ưu hóa phương án tuyển sinh. Ngoài ra, qua xác thực VNeID giúp địa phương đảm bảo thông tin cư trú của học sinh và phụ huynh được bảo mật và chính xác tuyệt đối.

Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm thông tin, công tác tuyển sinh phải đảm bảo tính công khai, minh bạch và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cha mẹ học sinh trong quá trình đăng ký, tuyệt đối không vận động quyên góp thu các khoản ngoài quy định trong quá trình tuyển sinh. Các trường cũng cần lưu ý việc đảm bảo cơ sở vật chất trước năm học mới, đề xuất, báo cáo với UBND phường về những sửa chữa nhỏ đáp ứng yêu cầu dạy và học của học sinh; rà soát số lượng, chất lượng các nhà vệ sinh trường học theo Kế hoạch thực hiện Chương trình hành động số 05-CTr/TU ngày 12/01/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Theo kế hoạch tuyển sinh của Hà Nội, thời gian tuyển sinh lớp 1 từ ngày 1-3/7; tuyển sinh trẻ 3-5 tuổi từ ngày 4/7 đến hết ngày 6/7; tuyển sinh lớp 6 từ ngày 7-9/7. Nếu phụ huynh chưa kịp đăng ký tuyển sinh trực tuyến trong thời gian trên thì có thể đến trường nộp hồ sơ trực tiếp từ ngày 12-18/7; riêng các trường tư thục được tuyển sinh từ ngày 31/5 đến ngày 12/7.