Hướng tới mục tiêu Net Zero - Bài cuối: Hành trình xanh bền vững của đô thị ven biển

Bài toán phát triển không đánh đổi hệ sinh thái

Những ngày triều cường lên cao, nhiều khu vực ven sông tại Cần Giờ vẫn chịu tác động rõ rệt của xâm nhập mặn và sạt lở bờ sông. Với địa hình thấp, bao quanh bởi hệ thống sông ngòi và biển, Cần Giờ được xem là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của biến đổi khí hậu tại Thành phố Hồ Chí Minh. Chính vì vậy, cùng với định hướng phát triển năng lượng tái tạo và kinh tế xanh, bài toán bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn luôn được đặt ra như điều kiện tiên quyết trong chiến lược phát triển của địa phương.

Tiến sĩ Huỳnh Đức Hoàn, Trưởng ban Quản lý rừng phòng hộ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ được coi là “tấm lá chắn sinh thái” giúp giảm tác động của biến đổi khí hậu, hạn chế xói lở và bảo vệ môi trường sống cho cộng đồng dân cư ven biển. Rừng ngập mặn có khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon rất lớn, đặc biệt phần lớn lượng carbon được lưu giữ lâu dài trong lớp đất ngập mặn và trầm tích tự nhiên. Đây được xem là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng trong mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường tín chỉ carbon trong tương lai. Phát triển năng lượng tái tạo hay kinh tế xanh là xu hướng tất yếu, nhưng quá trình này phải luôn đặt trong giới hạn bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên và hài hòa lợi ích cộng đồng địa phương. Nếu đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng thì sẽ không còn ý nghĩa của phát triển bền vững.

Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất của hành trình Net Zero tại các đô thị ven biển hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở việc cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và sinh kế người dân. Tại Cần Giờ, các mô hình sinh kế xanh được xem là hướng đi phù hợp để giải quyết bài toán này. Từ mô hình điện mặt trời trên ao nuôi tôm, khai thác mật dừa nước đến phát triển du lịch sinh thái vừa tạo giá trị kinh tế vừa hạn chế tác động đến hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Ông Phạm Minh Tiến, Tổng Giám đốc Cổ phần Phát triển Dừa nước Việt Nam (Vietnipa) chia sẻ: Khi cây dừa nước có giá trị kinh tế cao hơn, người dân sẽ chủ động bảo vệ hệ sinh thái thay vì khai thác ngắn hạn như trước đây. Người dân chỉ thực sự giữ rừng khi họ sống được nhờ rừng. Đó cũng là hướng phát triển bền vững nhất cho Cần Giờ.

Không chỉ dừng ở câu chuyện môi trường, nhiều chuyên gia đánh giá quá trình chuyển đổi xanh tại Cần Giờ cũng mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế biển Thành phố Hồ Chí Minh trong tương lai.

Mô hình đô thị ven biển cho tương lai

Theo Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, nơi đây được định hướng phát triển trở thành đô thị toàn cầu, trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ của khu vực Đông Nam Á; đi đầu cả nước về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Trong chiến lược ấy, Cần Giờ đang được xem là không gian phát triển mới phía biển của thành phố - nơi hội tụ cùng lúc các yếu tố về sinh thái, năng lượng tái tạo, kinh tế biển và thích ứng biến đổi khí hậu.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thanh Hải, Viện trưởng Viện Tài nguyên - Môi trường, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, điều đáng chú ý nhất ở Cần Giờ hiện nay ngoài tiềm năng điện gió hay điện mặt trời còn là cách địa phương từng bước xây dựng mô hình phát triển dựa trên nền tảng sinh thái tự nhiên. Nhiều đô thị ven biển tại Việt Nam hiện chịu áp lực rất lớn từ nước biển dâng, ô nhiễm môi trường và suy giảm tài nguyên thiên nhiên. Vì vậy, mô hình phát triển xanh của Cần Giờ có thể trở thành kinh nghiệm tham khảo cho nhiều địa phương ven biển khác.Cần Giờ có thể xem là nơi thử nghiệm cho mô hình đô thị ven biển phát triển theo hướng carbon thấp, sử dụng năng lượng tái tạo và bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên. Nếu làm tốt, đây sẽ là hình mẫu quan trọng cho nhiều địa phương khác.

Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi xanh ở Cần Giờ hiện không còn dừng ở những mục tiêu dài hạn mà đã bắt đầu hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống - từ giao thông xanh, sản xuất sạch, du lịch sinh thái đến thay đổi nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Bà Nguyễn Thị Huỳnh, ngụ tại ấp Bình Mỹ, xã Bình Khánh cho biết, diện mạo môi trường địa phương thay đổi rõ rệt trong những năm gần đây khi đường sá được nâng cấp khang trang, hệ thống thoát nước được cải thiện, rác thải sinh hoạt được thu gom hằng ngày. Nhiều hộ dân hiện đã chuyển sang sử dụng xe điện thay cho xe máy truyền thống nhằm giảm khói bụi và bảo vệ môi trường. Bây giờ môi trường sạch sẽ hơn trước nhiều, bà con cũng có ý thức giữ gìn môi trường hơn vì ai cũng muốn nơi mình sống ngày càng xanh, đẹp.

Theo ông Hồ Văn Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Cần Giờ, điều quan trọng nhất hiện nay là tạo được sự đồng thuận giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong quá trình phát triển xanh. Chuyển đổi xanh không phải là câu chuyện của riêng chính quyền hay doanh nghiệp mà cần sự tham gia của cả cộng đồng. Khi người dân cùng thay đổi nhận thức và hành động thì các mục tiêu phát triển bền vững mới có thể đi vào thực tế.

Chiều xuống trên một vùng cửa biển của Thành phố Hồ Chí Minh, những cánh rừng đước vẫn trải dài xanh ngút tầm mắt theo con nước ánh màu hoàng hôn. Sau nhiều năm được biết đến là vùng ven xa trung tâm, Cần Giờ hôm nay mang diện mạo của không gian sinh thái gắn với năng lượng sạch và phát triển bền vững, vừa giữ vai trò “lá phổi xanh”, vừa mở ra hành trình Net Zero cho mô hình đô thị ven biển trong tương lai.