Tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho biết: Bộ Chính trị đã có chủ trương đồng ý cho TP Hồ Chí Minh tổng kết toàn diện Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời, đồng tình để Thành phố xây dựng dự thảo nghị quyết mới thay thế cho Nghị quyết 31, xác định tầm nhìn đến năm 2075 - kỷ niệm 100 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Tới đây, cùng với việc tổng kết toàn diện Nghị quyết 31, thành phố xây dựng dự thảo nghị quyết mới của Trung ương thay thế Nghị quyết 31; tập trung nghiên cứu, đề xuất và tham mưu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, TP Hồ Chí Minh đang đối diện với nhiều khó khăn, điểm nghẽn, đó là quy mô kinh tế thành phố ngày càng lớn, vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc kinh tế quốc gia và khu vực. Trong khi đó, các điều kiện, khung thể chế về quản trị lại chưa đáp ứng với yêu cầu cho sự phát triển của thành phố.
Các cơ chế quản lý hiện hành được thiết kế và được mặc định trên cơ sở quản lý hành chính tập trung, áp dụng chung cho phần lớn các địa phương, chưa phản ánh được những đặc thù, tính chất, tầm vóc của một siêu đô thị, đặc biệt là sau khi TP Hồ Chí Minh sáp nhập từ 3 địa phương, trở thành siêu đô thị, là trung tâm kinh tế, đầu tàu tăng trưởng, đóng góp hơn 23% GDP của cả nước và hơn 30% ngân sách quốc gia.
Do vậy, cần thiết phải có Luật Đô thị đặc biệt mang tính đột phá, đủ sức để giải phóng nguồn lực phát triển và tạo không gian phát triển mới, hình thành các động lực tăng trưởng mới cho sự phát triển của thành phố. Luật Đô thị đặc biệt phải được khẳng định chuyển từ cơ chế đặc thù sang xác định những thể chế vượt trội; từ cơ chế đề xuất, kiến nghị sang cơ chế được trao quyền, phân cấp mạnh mẽ, đi cùng trách nhiệm; chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị một đô thị hiện đại, thông minh.
Theo nhóm chuyên gia của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đang tham gia soạn thảo Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, luật này được xây dựng với nguyên tắc chuyển đổi tư duy lập pháp từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”; phân cấp, phân quyền thực chất và dứt khoát, địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, xây dựng cơ chế phủ quyết thay vì xin chấp thuận. Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, luật này sẽ cho phép xây dựng cơ chế pháp lý đặc thù để tháo gỡ nhanh những vướng mắc.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Phú Trần Tình (Viện trưởng Viện Phát triển chính sách, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) và chuyên gia Phạm Phú Ngọc Trai (Chủ tịch Hội đồng Cố vấn chiến lược Đổi mới sáng tạo) cùng cho rằng, để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt trước hết cần định vị vị trí phát triển của TP Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu trong kỷ nguyên mới. Theo đó, TP Hồ Chí Minh được tổ chức, định hình như: Trung tâm điều phối các nguồn lực chiến lược của vùng và của quốc gia; hạt nhân của nền kinh tế tri thức, trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia; cực hội nhập quốc tế và đầu mối định vị quốc gia trong không gian kinh tế toàn cầu. TP Hồ Chí Minh cũng phải được định vị là trung tâm phát triển khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp quốc gia; phát triển theo định hướng đô thị có khả năng chống chịu cao và phát triển bền vững; phát triển theo định hướng lấy con người là trung tâm; phát triển như không gian thử nghiệm thể chế và mô hình quản trị tiên phong.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh, để nâng tầm vị thế kinh tế của TP Hồ Chí Minh, Luật Đô thị đặc biệt của Thành phố cần được xây dựng theo hướng tích hợp, toàn diện và có tính đột phá, trên cơ sở kế thừa và “nâng cấp” các cơ chế đặc thù đã được thí điểm trước đây như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 của Quốc hội. Trong đó, ba trụ cột nền tảng của Luật Đô thị đặc biệt là trao quyền tự chủ thực chất (toàn diện trong tổ chức bộ máy quản trị, quyết định dứt điểm các vấn đề quy hoạch, tự chủ trong đầu tư và tài chính); thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (cho phép TP Hồ Chí Minh đi trước và thử nghiệm, áp dụng ngay cho các mô hình kinh tế mới, làm bệ phóng cho công nghệ chưa có tiền lệ); xây dựng khung pháp lý có sức cạnh tranh quốc tế và hiện thực mục tiêu Trung tâm Tài chính quốc tế.
Dưới góc nhìn của mình, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tô Văn Hòa (Trường Đại học Luật Hà Nội) cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt cần được xây dựng xuất phát từ mục tiêu bao trùm: Thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững TP Hồ Chí Minh, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số liên tục trong 10 năm tới, trong đó TP Hồ Chí Minh là một trong hai cực tăng trưởng đầu tàu của cả nước. Luật Đô thị đặc biệt phải là khung khổ pháp lý được thiết kế riêng cho TP Hồ Chí Minh, đủ đặc thù, đủ đột phá và tương xứng với vị thế của một siêu đô thị.