Trọng tâm trong chương trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) vừa phát động là tăng thu nhập và đời sống của người nông dân. PV Tin Tức đã có cuộc trao đổi với ông Đặng Kim Sơn (ảnh), Viện trưởng Viện Chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn về vấn đề này.
´Điệp khúc “được mùa mất giá, được giá mất mùa”, đeo đẳng người nông dân từ nhiều đời nay. Họ luôn là đối tượng chịu thiệt thòi nhất trong chuỗi sản xuất nông nghiệp. Làm thế nào để thay đổi vấn đề này, thưa ông?
Trước mắt, chúng ta phải gắn kết chặt chẽ người nông dân với chuỗi sản xuất hàng hóa nông nghiệp, gắn đến tận nhà phân phối cuối cùng. Như thế, việc chia sẻ lợi nhuận và rủi ro sẽ công bằng hơn đối với tất cả các tác nhân trong chuỗi sản xuất nông nghiệp. Từ đó, vai trò, vị thế của người nông dân sẽ được nâng lên một bước. Người nông dân sẽ được hưởng lợi nhiều hơn và được chia sẻ rủi ro.
Về lâu dài, chúng ta không chỉ gắn kết người nông dân với doanh nghiệp một cách cơ học như vậy. Phải chuyển sang gắn kết người nông dân với doanh nghiệp bằng các tiêu chuẩn chất lượng, công nghệ chế biến, hình thành các sản phẩm có truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Các mặt hàng nông sản sẽ có nguồn gốc xuất xứ từ các hộ nông dân, ghi rõ phương thức sản xuất. Như vậy, các nhà phân phối sẽ bán được hàng với giá trị cao tại các thị trường khó tính. Vì thế, vai trò của người nông dân sẽ được nâng lên rõ rệt.
|
 Thu hoạch lúa tại xã Vị Thanh, huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang.
|
Sau cùng là công tác dự báo, Nhà nước và doanh nghiệp sẽ hỗ trợ nông dân trong công tác dự báo thị trường, phân tích thị hiếu, quy chuẩn đảm bảo chất lượng để người nông dân không còn rủi ro về chuyện được mùa mất giá như trước đây.
´Trong thời gian dài, chúng ta chạy theo phương thức sản xuất “Số lượng hơn chất lượng”, không mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân. Xin ông cho biết, Việt Nam sẽ làm gì để thay đổi vấn đề này?
Hiện Việt Nam mới bắt đầu quá trình tái cơ cấu nền kinh tế nói chung và ngành nông nghiệp nói riêng. Chúng ta đã thẳng thắn thừa nhận thiếu sót trong việc chỉ nhắm vào sản lượng mà chưa chú ý tới hiệu quả và thu nhập cho nông dân.
Theo hướng phát triển mới, chúng ta đề cao vai trò của các doanh nghiệp không chỉ trong việc kết nối với thị trường mà còn hỗ trợ, phối hợp sản xuất với nông dân. Đây là một trong những điểm mới, quan trọng trong quá trình chuyển đổi cơ cấu của nền nông nghiệp trong thời gian tới.
Hiện nay, Viện nghiên cứu của chúng tôi đang cùng các cơ quan trong Bộ Nông nghiệp phối hợp với các công ty cung cấp vật tư đầu vào như: giống, phân, thuốc... trong đó, có cả các đối tác nước ngoài. Khi đầu vào được đảm bảo, thì chất lượng của nông sản sẽ được nâng lên.
Bên cạnh đó, chúng tôi còn kết hợp với các công ty chịu trách nhiệm phân phối các sản phẩm nông nghiệp trên thị trường trường trong nước và quốc tế, ví dụ như các Tổng công ty Lương thực (Vinafood). Quan trọng là đặt người nông dân vào vị trí trung tâm, hỗ trợ người nông dân tối đa. Đặc biệt là các hộ dân trong những vùng sản xuất hàng hóa lớn mà chúng ta gọi là cánh đồng mẫu lớn. Đó sẽ là nơi chúng ta tổ chức nông dân thành hợp tác xã, gắn doanh nghiệp đầu vào với nông dân, sản phẩm đầu ra được chuyển qua các doanh nghiệp phân phối trên thị trường. Do vậy, trong thời gian sắp tới, chúng ta sẽ chứng kiến sự thay đổi căn bản trong tổ chức sản xuất của nông nghiệp tại Việt Nam.
´Đến nay nước ta đã hình thành được chuỗi sản xuất hàng hóa nào hoàn chỉnh chưa, thưa ông?
Cho tới giờ, chúng ta mới bắt đầu chuyển sang giai đoạn sản xuất nông nghiệp mới. Thực sự, chưa hành thành được chuỗi sản xuất ngành hàng nông nghiệp hoàn chỉnh. Vì việc gắn kết người nông dân với doanh nghiệp vẫn còn rất yếu. Bên cạnh đó, sự liên kết giữa các doanh nghiệp với nhau cũng chưa chặt chẽ.
Chúng ta có các hiệp hội ngành hàng nhưng họ cũng chỉ chuyên một lĩnh vực nào đó như: xuất khẩu, thương mại... các hiệp hội này chưa liên kết với nhau, và đặc biệt chưa liên kết với các hộ nông dân.
Do vậy, Nhà nước, chính quyền địa phương phải tạo điều kiện để hình thành các vùng chuyên canh chuỗi cho nông nghiệp, tạo ra các vùng sản xuất trên cánh đồng mẫu lớn. Từ đó mới gắn kết người nông dân với các doanh nghiệp. Đây sẽ là bước đi có triển vọng và là hướng đi tất yếu của nông nghiệp Việt Nam.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần đẩy mạnh việc sắp xếp lại các doanh nghiệp theo hướng cổ phần hóa, liên doanh, hợp doanh, đa dạng hình thức sở hữu... tạo ra các doanh nghiệp tiếp cận thị trường hơn nữa.
Ngoài ra, hệ thống chính sách phải thông thoáng, các thành phần phải được đối xử công bằng thì mới thu hút được các nguồn đầu tư từ các thành phần kinh tế khác vào nông nghiệp nhất là từ khu vực tư nhân.
Lê Sơn - Hữu Vinh