Sáng kiến từ đồng ruộng - động lực hướng tới nông nghiệp hiện đại

Từ những cải tiến nhỏ nhằm giảm công lao động đến các giải pháp cơ giới hóa, tận dụng phụ phẩm hay ứng dụng công nghệ sinh học, người nông dân đang cho thấy vai trò không chỉ là người sản xuất mà còn là những chủ thể đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để những sáng kiến ấy thực sự trở thành nguồn lực phát triển, cần có cơ chế hỗ trợ để hoàn thiện, bảo hộ và nhân rộng trong thực tiễn.

Sáng tạo bắt đầu từ những trăn trở của sản xuất

Trên thực tế, nhiều sáng kiến có giá trị đang được hình thành từ chính những người trực tiếp lao động sản xuất. Tại các vùng nông thôn, mỗi mùa vụ, mỗi quy trình chăm sóc cây trồng, vật nuôi đều đặt ra những bài toán cần lời giải. Thiếu lao động, chi phí đầu vào tăng, yêu cầu nâng cao năng suất, giảm thất thoát hay thích ứng với biến đổi khí hậu đã trở thành động lực để nhiều nông dân tự tìm tòi, nghiên cứu và cải tiến phương thức sản xuất.

Anh Võ Thanh Liêm, xã Hưng Thuận (tỉnh Tây Ninh), là một trong những nông dân tiêu biểu cho tinh thần đổi mới sáng tạo từ thực tiễn sản xuất. Khởi nghiệp từ năm 2016 trên vùng đất nhiễm phèn rộng 8.000m², anh mạnh dạn cải tạo đất, xây dựng mô hình nuôi cá lăng đuôi đỏ và từng bước phát triển thành cơ sở sản xuất giống quy mô lớn.

Trong quá trình sản xuất, anh nhận thấy khâu ấp trứng thủy sản còn phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công, tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến tỷ lệ nở và chất lượng cá giống. Từ những trăn trở đó, anh kiên trì nghiên cứu, thử nghiệm và cải tiến hệ thống ấp trứng phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở. Giải pháp giúp giảm công lao động, hạn chế rủi ro, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất giống. Hiện mỗi năm anh cung cấp khoảng 100 triệu con cá giống ra thị trường, mang lại lợi nhuận gần 2 tỷ đồng.

Cũng từ nhu cầu thực tiễn, anh Nguyễn Tấn Sang ở xã Hòa Khánh đã dành gần hai năm nghiên cứu chế tạo máy sàng hạt rau má tự động. Trước đây, việc sàng lọc hạt giống chủ yếu được thực hiện thủ công, tốn nhiều thời gian và công sức. Bằng kiến thức tích lũy từ thực tế lao động và niềm đam mê cơ khí, anh đã tạo ra thiết bị giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời mở ra khả năng ứng dụng rộng hơn cho nhiều loại hạt giống khác.

Điểm chung của các sáng kiến này là không bắt nguồn từ những nghiên cứu mang tính hàn lâm mà từ những trăn trở cụ thể của người lao động. Họ hiểu rõ nhất những khó khăn đang tồn tại, từ đó tìm kiếm giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất của mình.

Cần một hệ sinh thái hỗ trợ đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp

Những câu chuyện trên cho thấy, người nông dân ngày nay không chỉ là đối tượng tiếp nhận tiến bộ khoa học kỹ thuật mà đã trở thành chủ thể sáng tạo. Tuy nhiên, từ một sáng kiến cá nhân đến việc trở thành giải pháp được ứng dụng rộng rãi là một hành trình không đơn giản.

Tham dự Hội thi Sáng tạo kỹ thuật của nhà nông tỉnh Tây Ninh lần thứ I vừa qua, tác giả Nguyễn Tấn Sang (xã Hòa Khánh) với giải pháp “Máy sàng hạt rau má” giành giải Nhất; tác giả Võ Thanh Liêm (xã Hưng Thuận) với giải pháp cải tiến hệ thống ấp trứng trong sản xuất giống cá lăng đuôi đỏ đoạt giải Nhì. Các giải pháp được trao giải tại hội thi đang được cơ quan chuyên môn của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh hỗ trợ đăng ký Giải pháp hữu ích.

Theo ông Võ Bửu Viết Cường, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh, việc ghi nhận các sáng kiến chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là phải tiếp tục đồng hành để đánh giá công nghệ, hoàn thiện giải pháp, hỗ trợ đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ và kết nối với doanh nghiệp nhằm thương mại hóa sản phẩm.

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ cho biết, từ thực tiễn sản xuất hiện tại có nhiều giải pháp thể hiện được tính mới, tính sáng tạo, khả năng ứng dụng, khả năng nhân rộng và mang lại những hiệu quả nhất định về kinh tế, xã hội, môi trường. Đặc biệt, nhiều giải pháp đã được chính tác giả trực tiếp thử nghiệm và áp dụng trong thực tế sản xuất, từng bước được kiểm chứng qua thực tiễn, xuất phát từ chính những vấn đề mà người nông dân đang gặp phải và cần giải quyết.

Tuy nhiên, phần lớn tác giả là những người trực tiếp sản xuất, có kinh nghiệm thực tiễn phong phú nhưng còn hạn chế trong việc xây dựng hồ sơ kỹ thuật, chuẩn hóa số liệu, tiếp cận các quy định về sở hữu trí tuệ hay thương mại hóa sản phẩm. Đây cũng là lý do vì sao việc xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thời gian tới, với chức năng, nhiệm vụ của mình, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ, đồng hành với Hội Nông dân tỉnh và các ngành, đơn vị, địa phương có liên quan để rà soát, lựa chọn những giải pháp có tiềm năng phát triển, từ đó có hướng hỗ trợ phù hợp, thiết thực và hiệu quả.

Đối với những sáng kiến có khả năng được xác lập, đăng ký, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp hướng dẫn, hỗ trợ tác giả tiếp cận và thực hiện các thủ tục cần thiết, phù hợp để được bảo hộ, công nhận.

Đối với những giải pháp có khả năng ứng dụng rộng rãi, Sở sẽ phối hợp tổ chức giới thiệu, trình diễn, kiểm chứng hiệu quả, hoàn thiện giải pháp và tạo điều kiện nhân rộng.

Đối với những giải pháp, sản phẩm có tiềm năng phát triển thành sản phẩm, hàng hóa, sẽ từng bước kết nối với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, hợp tác xã hoặc các tổ chức khoa học và công nghệ để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, nâng cao khả năng ứng dụng và đưa vào thị trường trong và ngoài nước.

Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển đất nước, việc khơi dậy tiềm năng sáng tạo trong khu vực nông nghiệp càng có ý nghĩa đặc biệt. Những sáng kiến xuất phát từ thực tiễn sản xuất góp phần nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí, tăng khả năng cạnh tranh của nông sản và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nông thôn.