Những bước chuyển cho giai đoạn phát triển mới: Có bột, phải biết gột nên hồ

Bốn năm nữa là đến mốc 2030 và 19 năm là tới tầm nhìn 2045. Đại hội XIV của Đảng đã xác lập đường hướng, khát vọng phát triển. Hội nghị Trung ương 2 tạo nền tảng tổ chức, quy tắc vận hành cho nhiệm kỳ. Hội nghị Trung ương 3 tiếp tục mở ra bốn bước chuyển chiến lược để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và kiến tạo năng lực phát triển mới cho quốc gia. Song điều cốt lõi hiện nay là biến những quyết sách đúng thành kết quả cụ thể trong đời sống, đưa nghị quyết đi nhanh hơn, sâu hơn vào thực tiễn.

Một chủ trương đúng sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa nếu được tổ chức thực hiện hiệu quả. Sau cuộc sắp xếp tổ chức với quy mô chưa từng có, điều đặt ra không còn là bộ máy đã tinh gọn đến đâu, mà vận hành thế nào để tạo chuyển biến trong thực tiễn. Bởi vậy, Hội nghị Trung ương 3 đặt ra yêu cầu trọng tâm là từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và chất lượng vận hành của Đảng và hệ thống chính trị.

Có một con số được công bố vào đầu tháng 7 năm nay tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp, khiến nhiều người phải suy nghĩ: Chỉ có 53% cán bộ cấp tỉnh, 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Thực tiễn một năm qua cho thấy, nhiều địa phương trên cả nước đã nhanh chóng thích ứng với mô hình mới. Không ít nơi, người dân chỉ cần đến Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã là giải quyết được nhiều thủ tục mà trước đây phải đi lên huyện. Nhiều quy trình được rút ngắn, nhiều việc được xử lý ngay tại cơ sở. Bộ máy gần dân hơn.

Song cũng từ thực tiễn ấy, những khó khăn mới dần bộc lộ. Có nơi nhiệm vụ đã được phân cấp nhưng dữ liệu và công cụ thực thi chưa theo kịp. Có lĩnh vực pháp luật còn chưa đồng bộ, nhiều quy định chưa rõ ràng khiến địa phương lúng túng. Có xã, phường phải tiếp nhận khối lượng công việc tăng gấp nhiều lần nhưng đội ngũ cán bộ lại thiếu người có chuyên môn.

Như tại Thành phố Hồ Chí Minh, quy mô dân số của nhiều xã, phường tăng rất lớn sau sắp xếp nhưng hệ thống trạm y tế đang thiếu gần 1.900 nhân sự. Ở Cần Thơ, khi thanh tra cấp huyện không còn, khối lượng công việc dồn về cấp xã tăng mạnh, trong khi nhân lực, dữ liệu, hạ tầng công nghệ và cơ chế phối hợp chưa được hoàn thiện, dẫn đến nguy cơ phát sinh đơn thư kéo dài, vượt cấp.

Những con số hay những câu chuyện trên không làm giảm ý nghĩa của công cuộc cải cách bộ máy, song cho thấy thực tế là việc sắp xếp xong tổ chức mới chỉ là bước khởi đầu. Nếu những điểm nghẽn về thể chế, nhân lực, nguồn lực và cơ chế vận hành không sớm được tháo gỡ, thì bộ máy dù tinh gọn hơn cũng khó vận hành hiệu quả.

Một năm qua, cuộc cải cách này đã tạo nên những thay đổi mang tính lịch sử. Chính phủ giảm từ 22 xuống còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ. Cả nước còn 34 tỉnh, thành và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, gần 700 đơn vị hành chính cấp huyện kết thúc hoạt động. Điều đó cho thấy mục tiêu sắp xếp tổ chức cơ bản đã hoàn thành. Nhưng điều mà Trung ương hướng tới không phải chỉ là giảm đầu mối hay biên chế, mà là xây dựng bộ máy hiệu lực, hiệu năng, hiệu quả, đưa chủ trương nhanh chóng trở thành kết quả trong thực tiễn.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra. Mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030 không chỉ đòi hỏi thêm nguồn lực, mà trước hết đòi hỏi một hệ thống chính trị đủ năng lực tổ chức thực hiện, biến chủ trương thành kết quả cụ thể.

Từ 40 năm Đổi mới có thể thấy, nhiều nghị quyết đã mở ra những bước phát triển quan trọng của đất nước. Nhưng thực tiễn cũng cho thấy, điều quyết định là nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Có chủ trương đúng nhưng đi vào cuộc sống chậm. Có nơi làm quyết liệt nhưng có nơi nói nhiều hơn làm. Mà mỗi điểm nghẽn chậm được tháo gỡ đều làm chậm nhịp phát triển.

Dân gian có câu: “Có bột mới gột nên hồ”. Nhưng có bột mà không biết gột thì cũng không thành hồ!

Bộ máy đã được sắp xếp là điều kiện cần, nhưng để vận hành hiệu quả lại phụ thuộc vào con người, thể chế, cách tổ chức thực hiện. Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của bước chuyển đầu tiên mà Hội nghị Trung ương 3 xác định, đó là chủ trương đúng phải được chuyển hóa thành kết quả trong thực tiễn.

Muốn làm được, không chỉ tiếp tục hoàn thiện thể chế mà còn phải phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và hoàn thiện công cụ kiểm soát, đồng thời phải xây dựng một đội ngũ cán bộ đủ năng lực đáp ứng được yêu cầu mới; phải hoàn thiện dữ liệu, hạ tầng số và cơ chế phối hợp đồng bộ. Quan trọng hơn cả là phải tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo.

Lãnh đạo không phải làm thay, mà là định hướng, hoàn thiện thể chế, lựa chọn cán bộ, kiểm tra việc thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Một phương thức lãnh đạo hiệu quả không phải căn cứ trên số cuộc họp hay số văn bản ban hành, mà phải bằng những thay đổi mà người dân, doanh nghiệp có thể cảm nhận trong cuộc sống.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh một câu rất đáng suy ngẫm: “Tinh thần nhất quán là tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp - phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới”.

Đó không chỉ là yêu cầu đối với bộ máy, mà còn với từng cán bộ. Một hồ sơ được giải quyết nhanh hơn, một quyết định được ban hành kịp thời, hay một vướng mắc được chủ động tháo gỡ đúng lúc đều góp phần tạo thêm niềm tin, mở thêm cơ hội phát triển.

Chỉ bốn năm nữa là tới 2030 và 19 năm để hiện thực hoá khát vọng 2045. Thời gian không chờ đợi. Vì vậy, bước chuyển đầu tiên mà Hội nghị Trung ương 3 đặt ra không chỉ nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy, mà còn tạo nền tảng cho những bước chuyển tiếp theo về quản trị, phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bài tiếp theo: Phá ranh giới để khơi thông nguồn lực