Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn. Ảnh: Minh Thu/TTXVN
Năm 2025 là năm bản lề chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, diễn ra trong bối cảnh tình hình quốc tế và trong nước biến động sâu sắc, phức tạp và đan xen nhiều thách thức mới. Đây cũng là dấu mốc 80 năm hình thành và phát triển của ngành Ngoại giao Việt Nam (1945 - 2025). Dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, sự chỉ đạo quyết liệt, hiệu quả của Chính phủ và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, đối ngoại địa phương được triển khai chủ động, phát huy vai trò kiến tạo, dẫn dắt và tích hợp các nguồn lực để phục vụ phát triển nhanh và bền vững tại các tỉnh, thành phố Việt Nam. Trong thành tựu chung đó, ngành Ngoại giao khẳng định vị trí tiên phong trong mở rộng không gian phát triển và huy động hiệu quả các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước từ nền tảng địa phương.
Năm 2025 - Điểm xoay chiến lược của đối ngoại địa phương trong tiến trình hội nhập
Năm 2025, cùng với tiến trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, công tác đối ngoại địa phương chuyển mình rõ nét về cả tư duy, cách tiếp cận và phương thức triển khai. Bước ra khỏi vai trò bổ trợ truyền thống với những hoạt động giao lưu, kết nối, đối ngoại đã gắn chặt hơn với nhịp phát triển của từng vùng kinh tế, từng địa phương; tham gia trực tiếp và thực chất hơn vào mở rộng không gian phát triển, thu hút nguồn lực, thúc đẩy hợp tác và xây dựng niềm tin. Những kết quả cụ thể của đối ngoại địa phương, phản ánh tư duy đối ngoại địa phương ngày càng chủ động, linh hoạt và hướng tới hiệu quả thực chất.
Trên bình diện ngoại giao chính trị, các địa phương Việt Nam không chỉ duy trì, củng cố và làm mới các khuôn khổ quan hệ kết nghĩa và hợp tác, mà còn chú trọng chiều sâu, tính bền vững và mức độ gắn kết lợi ích với các đối tác nước ngoài. Thông qua sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao, các địa phương ta đã xây dựng và ký kết 135 thỏa thuận quốc tế với đối tác nước ngoài, gắn kết với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Hợp tác cấp địa phương được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với đường lối đối ngoại chung của Đảng và Nhà nước, góp phần xây dựng lòng tin, tạo thế đan xen lợi ích và củng cố môi trường hòa bình, ổn định từ cơ sở. Đối ngoại Đảng tại địa phương được đẩy mạnh với sự chỉ đạo, trực tiếp tham gia của lãnh đạo Đảng cấp cao nhất tại các địa phương trong triển khai công tác. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng và phân hóa địa chính trị ngày càng rõ nét, những kênh tiếp xúc, hợp tác cấp địa phương đã trở thành những mạch dẫn mềm, giúp duy trì đối thoại, tăng cường hiểu biết và hạn chế nguy cơ va đập lợi ích ở cấp độ quốc gia.
Đối ngoại địa phương ngày càng được Lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước quan tâm, trực tiếp chỉ đạo và tham gia sâu sát, coi đây là kênh chiến lược quan trọng để cụ thể hóa và triển khai hiệu quả các cam kết. Nhiều hoạt động đối ngoại của địa phương có sự hiện diện của Lãnh đạo cấp cao giúp nâng tầm vị thế đối ngoại của địa phương, tạo “độ tin cậy chính trị” cần thiết, giúp các thông điệp chiến lược nhanh chóng được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Các hoạt động thu hút sự tham gia tích cực của các đối tác quốc tế. Nổi bật là việc tổ chức thành công 4 hội nghị lớn kết nối địa phương với đối tác quốc tế, thu hút từ 400 - 800 đại biểu mỗi hoạt động, với sự hiện diện của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Hơn 1.000 cuộc kết nối trực tiếp giữa các địa phương, doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp và đối tác nước ngoài trong khuôn khổ các hoạt động. Đối ngoại địa phương từng bước khẳng định vai trò cánh tay nối dài của đối ngoại cấp cao, nơi các tuyên bố và sáng kiến được “neo đậu” bằng những chương trình hợp tác cụ thể, thực chất và bền vững.
Các địa phương đã có bước chuyển từ tư duy “xúc tiến đơn lẻ” sang “đồng hành phát triển” trong triển khai ngoại giao kinh tế phục vụ phát triển. Các hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại, du lịch được triển khai liên hoàn, gắn với phát triển vùng, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả thu hút nguồn lực bên ngoài. Vốn đầu tư nước ngoài FDI trong 11 tháng năm 2025 tại các địa phương đạt 33,69 tỷ USD, tăng 7,4% so với cùng kỳ năm trước với 3.695 dự án được cấp phép, vốn đăng ký đạt 15,96 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ năm trước về số dự án. Trong đó, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 9,17 tỷ USD, chiếm 57,5% tổng vốn đăng ký cấp mới. Nhiều địa phương đã chủ động tận dụng các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, kết nối với các tập đoàn đa quốc gia, hiệp hội doanh nghiệp và đối tác công nghệ, từng bước đưa ngoại giao kinh tế vào sâu trong cấu trúc phát triển của địa phương. Đối ngoại địa phương không chỉ mang về dòng vốn đầu tư, mà còn góp phần mở rộng thị trường, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và vị thế của địa phương trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Ngoại giao văn hóa năm 2025 khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của văn hóa như một nguồn lực mềm cho phát triển tại các địa phương. Với sự hỗ trợ và phối hợp tích cực của các địa phương cũng như doanh nghiệp, 08 công trình tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh tại nước ngoài, số lượng lớn nhất trong 15 năm qua, được hoàn tất. Xây dựng “Không gian Hồ Chí Minh” tiếp tục được các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài chú trọng, xác định là điểm nhấn quan trọng. Thông qua sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao, 23 địa phương đã hoàn tất 48 bộ hồ sơ liên quan đến di sản, 7 danh hiệu mới của UNESCO được vận động thành công, đưa tổng số danh hiệu Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 77 danh hiệu. Nhiều hoạt động, sự kiện văn hóa quốc tế được tổ chức thành công tại các địa phương, giúp quảng bá hình ảnh, văn hóa đặc sắc của các tỉnh thành phố Việt Nam, gắn kết chặt chẽ với chiến lược phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và xây dựng thương hiệu địa phương.
Công tác quản lý nhà nước về đối ngoại tại địa phương tiếp tục được củng cố, bảo đảm tuân thủ pháp luật, giữ vững kỷ cương, kỷ luật đối ngoại, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương phát huy tính chủ động, sáng tạo trong khuôn khổ cho phép. Cùng với đó, địa phương cũng chú trọng công tác đối ngoại nhân dân, phối hợp công tác biên giới lãnh thổ, góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước. Hợp tác về biến đổi khí hậu, môi trường, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo từng bước được lồng ghép vào chương trình đối ngoại của địa phương, phản ánh sự nhạy bén trong nắm bắt các xu thế lớn. Công tác người Việt Nam ở nước ngoài được triển khai linh hoạt, hướng tới việc kết nối trí thức, doanh nhân kiều bào với phát triển địa phương. Công tác lãnh sự, bảo hộ công dân, phi chính phủ nước ngoài tiếp tục được triển khai đồng bộ, hiệu quả, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia, chăm lo con người và tranh thủ thêm nguồn lực cho phát triển bền vững.
Đối ngoại địa phương trong kỷ nguyên mới: một số vấn đề đặt ra và vai trò của Bộ Ngoại giao
Trong hành trình hội nhập ngày càng rộng mở của các địa phương, nếu mỗi địa phương là một con tàu đang vươn ra biển lớn, thì Bộ Ngoại giao chính là bánh lái chiến lược giúp các con tàu ấy giữ vững phương hướng, đi đúng hải trình và tăng tốc đúng thời điểm. Bộ Ngoại giao tiếp tục phát huy vai trò đồng hành, định hướng, vừa kết nối, vừa hỗ trợ, để sức bật hội nhập của địa phương được phát huy bền vững.
Trước những thay đổi nhanh và khó lường của môi trường quốc tế, Bộ Ngoại giao không chỉ dừng lại ở việc “mở cửa” đối ngoại, mà chủ động điều tiết, giúp các địa phương nhận diện cơ hội, phòng ngừa rủi ro và khai thác hiệu quả các cam kết quốc tế ở tầm chiến lược. Thông qua mạng lưới các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và sự phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, Bộ Ngoại giao đã và đang đưa thế giới đến gần hơn với từng địa phương. Những hoạt động hợp tác, kết nối với vai trò dẫn dắt, đồng hành của Bộ Ngoại giao giúp địa phương gắn kết, từng bước tham gia sâu hơn vào những chuỗi liên kết khu vực và toàn cầu. Bộ Ngoại giao cũng quan tâm, hỗ trợ các địa phương trong nâng cao năng lực nội tại, từ hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý nhà nước về đối ngoại, đến đào tạo đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu hội nhập ngày càng sâu rộng. Đây chính là nền tảng để mỗi địa phương đủ “bản lĩnh” và “năng lực” để đứng vững trước “sóng gió”, tận dụng cơ hội và xử lý những thách thức phát sinh trong quá trình hội nhập.
Nhìn từ những kết quả của năm 2025, công tác đối ngoại địa phương trong năm 2026 cần tập trung vào những nội dung sau:
Thứ nhất, khẳng định vai trò tiên phong trong phục vụ phát triển bền vững tại địa phương. Các địa phương cần khai thác, tận dụng tối đa cục diện thuận lợi hiện nay, vai trò và vị thế ngày càng được nâng cao của đất nước để tìm kiếm cơ hội hợp tác, thu hút nguồn lực bên ngoài. Trong đó, xác định hợp tác về kinh tế, khoa học - công nghệ, phát triển cơ sở hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi số là động lực để bứt phá, hiện thực hóa các mục tiêu phát triển “nhanh, mạnh và bền vững” tại từng địa phương.
Thứ hai, làm rõ nét vai trò trọng yếu, thường xuyên của đối ngoại, kết hợp hài hòa và gắn kết chặt chẽ giữa an ninh và phát triển. Cụ thể là thực hiện tốt công tác biên giới lãnh thổ, bảo đảm an ninh, đồng thời đẩy mạnh hợp tác hữu nghị, “cùng thắng” với các địa phương láng giềng chung biên giới.
Thứ ba, chủ động tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế cấp địa phương, đóng góp hơn nữa vào giải quyết các vấn đề chung của các đô thị trên thế giới thông qua đề xuất, bảo trợ các sáng kiến. Bên cạnh đó là học tập các mô hình phát triển tiên tiến và tìm kiếm các cơ hội hợp tác với các địa phương quốc tế, đặc biệt là công nghệ mới, phát triển nhân lực chất lượng cao, mở rộng thị trường cho các sản phẩm đặc trưng.
Thứ tư, triển khai đồng bộ, kết hợp hài hòa và hiệu quả các lĩnh vực ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa cùng các lĩnh vực khác. Đồng thời, cùng Bộ Ngoại giao và các bộ, ngành liên quan phối hợp đẩy mạnh các lĩnh vực hợp tác khác trên cơ sở tiềm năng, thế mạnh, nhu cầu phát triển và vị thế của địa phương nói riêng và đất nước nói chung trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là ngoại giao công nghệ, ngoại giao bán dẫn, ngoại giao nông nghiệp chất lượng cao, ngoại giao năng lượng…
Thứ năm, củng cố, có đầu tư tương xứng để tổ chức bộ máy làm công tác đối ngoại tại địa phương xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, triển khai công tác đối ngoại tại địa phương với bản lĩnh chính trị vững vàng, nghiệp vụ cao, có khả năng làm việc trong môi trường nhiều sức ép, cũng như đáp ứng các đòi hỏi của tình hình mới.
Trong tiến trình triển khai công tác đối ngoại địa phương, ngành Ngoại giao - với Bộ Ngoại giao là trung tâm - sẽ luôn đồng hành, giữ nhịp, định hướng và gia tốc cho tiến trình. Để từ đó, mỗi địa phương trở thành một chủ thể hội nhập năng động, gắn kết chặt chẽ với chiến lược đối ngoại chung của đất nước, sức mạnh tổng hợp của quốc gia được bồi đắp từ chính những chuyển động bền bỉ, đổi mới và sáng tạo ở cơ sở. Đây chính là nền tảng để Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới với một thế đứng tự tin, một không gian phát triển rộng mở và một bản lĩnh hội nhập ngày càng vững chắc trên trường quốc tế./.