Theo các quan chức Mỹ trao đổi với báo The Wall Street Journal, Mỹ đang tích cực xem xét việc thu giữ các tàu chở dầu vận chuyển dầu mỏ của Iran như một biện pháp nhằm tăng cường sức ép kinh tế đối với Tehran, đặc biệt trong nỗ lực buộc Iran nhượng bộ trong các cuộc đàm phán hạt nhân đang diễn ra. (Trong ảnh: Tàu chở dầu của Iran và Panama bị lực lượng chức năng Indonesia bắt giữ ngày 24/1/2021. Ảnh: AFP/TTXVN)
Chiến lược này, tương tự các hành động gần đây nhằm vào các tàu của Venezuela, hiện đang được thảo luận trong chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhưng vẫn tạm thời chưa triển khai do lo ngại về khả năng Iran trả đũa cũng như nguy cơ gây gián đoạn thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Theo các quan chức Mỹ trao đổi với báo The Wall Street Journal, được kênh thông tin Roya News của Jordan ngày 11/2 dẫn lại, đề xuất này tập trung vào việc nhắm tới các con tàu bị trừng phạt thuộc cái gọi là “hạm đội bóng tối” - một mạng lưới khoảng 1.000 tàu được sử dụng để vận chuyển dầu bất hợp pháp từ các quốc gia bị trừng phạt như Iran và Liên bang Nga tới người mua ở Trung Quốc và các nơi khác.
Hơn 20 con tàu tham gia vận chuyển dầu của Iran đã bị Bộ Tài chính Mỹ áp đặt trừng phạt trong năm nay, khiến chúng trở thành các mục tiêu tiềm năng cho việc chặn giữ.
Gần đây, Bộ Tài chính Mỹ cũng áp đặt trừng phạt đối với 14 con tàu khác đăng ký tại Barbados, Cameroon và Panama, cùng các công ty vận tải liên quan, vì vi phạm các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Iran.
Mục tiêu chính của cách tiếp cận này là cắt giảm nguồn thu chủ yếu của Iran, qua đó buộc Tehran phải chấp nhận các hạn chế đối với chương trình hạt nhân của mình.
Các quan chức Mỹ nói với báo The Wall Street Journal rằng đây chỉ là một trong số nhiều phương án đang được Nhà Trắng cân nhắc, sau khi trong các cuộc đàm phán, Iran từ chối dừng làm giàu uranium, giải quyết chương trình tên lửa, hoặc chấm dứt hỗ trợ các lực lượng vũ trang trong khu vực.
Tổng thống Trump đã ra lệnh tăng cường đáng kể lực lượng quân sự Mỹ trong khu vực trong bối cảnh các cuộc thương lượng này, đồng thời phản ứng trước các cuộc biểu tình gần đây tại Iran, nơi chính quyền đã tiến hành trấn áp bạo lực đối với người biểu tình phản đối khó khăn kinh tế.
Tuy nhiên, việc triển khai kế hoạch này phải đối mặt với nhiều thách thức lớn.
Việc thu giữ một tàu bị trừng phạt sẽ đòi hỏi Mỹ phải điều chuyển nhân sự và các khí tài hải quân để hộ tống tàu chở dầu tới một địa điểm an toàn nhằm lưu giữ dầu thô của Iran.
Các phương tiện như tàu sân bay USS Abraham Lincoln, hiện đang triển khai ngoài khơi Oman gần Vịnh Ba Tư, cùng các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường hộ tống, có thể hỗ trợ cho các chiến dịch như vậy.
Lực lượng Tuần duyên Mỹ, đóng tại Bahrain, nhiều khả năng sẽ dẫn đầu các hoạt động lên tàu theo thẩm quyền thực thi pháp luật nhằm áp đặt các lệnh trừng phạt.
Trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia và quan chức đã nhấn mạnh tới nguy cơ leo thang căng thẳng.
Erik Meyersson, chiến lược gia trưởng về thị trường mới nổi của ngân hàng Thụy Điển SEB, nói với The Wall Street Journal: “Anh có thể cứ ngồi ngoài Biển Arab, rồi bắt đầu với một tàu chở dầu và xem điều gì sẽ xảy ra”.
Bader Al-Saif, một học giả tại Đại học Kuwait, nhấn mạnh khả năng Iran có các biện pháp đối phó, nói với The Wall Street Journal: “Việc phong tỏa eo biển không có lợi cho bất kỳ ai, kể cả Iran. Nhưng nếu họ cảm thấy bị dồn vào chân tường, họ sẽ làm vậy. Và họ có đủ năng lực hậu cần để thực hiện”.
Chuyên gia Al-Saif cũng nhận xét thêm về Tổng thống Trump rằng: “Đây không phải là Venezuela. Tôi nghĩ ông ấy hiểu điều đó,”.
Các hành động trả đũa của Iran có thể bao gồm việc thu giữ các tàu chở dầu của các đồng minh Mỹ hoặc rải thủy lôi tại eo biển Hormuz, một điểm nghẽn chiến lược mà qua đó có tới 25% lượng dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển.
Những động thái như vậy nhiều khả năng sẽ khiến giá dầu tăng vọt, kéo theo phản ứng chính trị tiêu cực trong nước đối với chính quyền Mỹ.
Các tiền lệ lịch sử, như “cuộc chiến tàu chở dầu” trong thập niên 1980 khi Iran tấn công hàng trăm con tàu, càng làm nổi bật những lo ngại này.
Các sự cố gần đây cũng làm gia tăng căng thẳng: tuần trước, một thiết bị bay không người lái của Iran và hai tàu thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đã tiếp cận một tàu chở dầu treo cờ Mỹ tại eo biển Hormuz mà theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, buộc một tàu chiến và máy bay Mỹ phải hộ tống.
Vào ngày 9/2, Bộ Giao thông Vận tải Mỹ đã ban hành cảnh báo, cho biết các tàu “từ lâu đã đối mặt với nguy cơ bị lực lượng Iran gọi hỏi, kiểm tra, lên tàu, giam giữ hoặc thu giữ,” đồng thời khuyến cáo phối hợp chặt chẽ với các lực lượng quân sự Mỹ.
Đề xuất mở rộng này được xây dựng trên cơ sở chiến lược mà Mỹ đã áp dụng tại Venezuela, nơi mà theo công ty phân tích vận tải biển Kpler, việc thu giữ các tàu bị trừng phạt đã làm giảm lượng dầu bốc xếp xuống còn khoảng một nửa so với mức bình thường.
Tuy tỏ ra hiệu quả tại Venezuela, việc áp dụng cách tiếp cận tương tự đối với Iran đòi hỏi phải xử lý một bối cảnh địa chính trị phức tạp và dễ biến động hơn, trong đó Trung Quốc, khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran, đang dựa vào các nguồn cung giá rẻ thông qua hạm đội bóng tối.
Các quan chức Nhà Trắng nói với The Wall Street Journal khẳng định rằng Tổng thống Trump ưu tiên các giải pháp ngoại giao, nhưng vẫn duy trì nhiều lựa chọn khác nếu các cuộc đàm phán đổ vỡ.
Cho đến nay, chưa có vụ thu giữ nào diễn ra trên các tuyến hàng hải gần Iran, dù khung pháp lý và quân sự cho những hành động như vậy đã sẵn sàng.
Tuy nhiên, trong một cảnh báo mới nhất, phát biểu với kênh truyền thông Israel Channel 12, được công bố hôm 10/2, Tổng thống Trump ám chỉ những hành động mạnh tay nếu không đạt được thỏa thuận với Iran.
Ông Trump nói: “Hoặc là chúng tôi đạt được một thỏa thuận, hoặc chúng tôi sẽ phải làm điều gì đó rất cứng rắn”.
Vào ngày 10/2, Channel 12 và trang tin Axios còn đưa tin rằng Tổng thống Trump đang cân nhắc điều thêm một tàu sân bay thứ hai tới Trung Đông.
Theo RIA Novosti, trả lời hãng tin Axios, ông Trump nói: "Chúng ta sẽ có thỏa thuận, hoặc sẽ phải làm điều gì đó rất khắt khe như lần trước. Chúng tôi đã có một hạm đội đang trên đường tới đó (Trung Đông), và có thể sẽ có thêm một hạm đội thứ 2".
Sự tăng cường hiện diện quân sự đó đã làm dấy lên lo ngại về một cuộc tấn công sắp xảy ra của Mỹ nhằm vào Iran trong khi những người chỉ trích cảnh báo rằng một cuộc tấn công như vậy có thể gây bất ổn nghiêm trọng cho khu vực.