Bên trong mỏ vàng La Culebra ở El Callao, bang Bolivar, đông nam Venezuela. Ảnh: Getty Images
Theo tờ El Pais, Quốc hội Venezuela đang thảo luận các quy định mới về khai khoáng và ưu đãi đầu tư nước ngoài tại khu vực giàu tài nguyên nhưng hiện bị các nhóm tội phạm kiểm soát và trở thành nơi hứng chịu thảm họa môi trường nghiêm trọng.
Kể từ ngày 3/1, Venezuela đã bắt đầu mở cửa nguồn tài nguyên thiên nhiên cho Mỹ. Ban đầu là dầu mỏ. Dầu thô khai thác từ các mỏ của Venezuela đã quay trở lại thị trường Mỹ – khách hàng lớn nhất của nước này trong nhiều năm trước đây – sau khi Washington cấp các giấy phép cần thiết.
Sau đó, Quốc hội Venezuela do ông Jorge Rodríguez – anh trai của Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez – lãnh đạo, đã sửa đổi luật về dầu khí. Vài ngày trước, hợp đồng đầu tiên với Shell đã được ký kết. Mô hình tương tự hiện đang được áp dụng trong lĩnh vực khai khoáng.
Bộ trưởng Nội vụ Mỹ Doug Burgum đã đặt nền móng cho bước đi này trong chuyến thăm Venezuela kéo dài hai ngày trong tuần trước, cùng với đại diện của khoảng 20 công ty khoáng sản Mỹ. Nhiều công ty trong số này từng hoạt động tại Venezuela nhưng đã rời đi sau các đợt quốc hữu hóa dưới thời Tổng thống Hugo Chávez.
Sau chuyến thăm, Washington đã cấp giấy phép cho phép giao dịch với công ty khai thác vàng quốc doanh Venezuela Minerven. Theo giấy phép này, các cá nhân và công ty đến từ Nga, Iran, Triều Tiên và Cuba không được ký hợp đồng với Minerven.
Ngay ngày hôm sau, chuyến hàng vàng đầu tiên trị giá khoảng 100 triệu USD đã được chuyển tới Mỹ. Theo ông Burgum, số vàng này sẽ được sử dụng cho cả mục đích công nghiệp và thương mại.
Ông Burgum cho biết Venezuela sở hữu khoảng 500 tỷ USD tài nguyên vàng, đồng thời có nhiều khoáng sản quan trọng khác như bauxite dùng để sản xuất nhôm - nguồn tài nguyên cần thiết cho cả quốc phòng và hàng tiêu dùng. Ngoài ra, nước này còn có trữ lượng than đá lớn phục vụ sản xuất năng lượng.
Hiện Quốc hội Venezuela đang thảo luận một dự luật khai khoáng mới nhằm thiết lập các quy tắc quản lý tài nguyên khoáng sản, tăng cường bảo đảm pháp lý cho nhà đầu tư nước ngoài và xây dựng cơ chế hợp đồng mới. Đây cũng là những nội dung từng được đưa vào quá trình sửa đổi luật hydrocarbon trước đó.
An ninh - thách thức lớn
Tuy nhiên, vấn đề an ninh vẫn là thách thức lớn. Các khu vực giàu khoáng sản ở miền Nam Venezuela từ lâu nằm dưới sự kiểm soát của các nhóm du kích, băng nhóm tội phạm và nhiều lực lượng vũ trang phi pháp.
Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu gia tăng sức ép đối với chính quyền của Tổng thống Nicolás Maduro vào năm ngoái, ông đã bày tỏ rõ sự quan tâm đối với nguồn tài nguyên của quốc gia Nam Mỹ này. Việc triển khai tàu chiến Mỹ tại vùng Caribe đi kèm với các tuyên bố cáo buộc Venezuela đã “đánh cắp dầu mỏ của Mỹ”.
Sau đó, chiến dịch quân sự và việc bắt giữ Tổng thống Maduro cùng phu nhân Cilia Flores đã mở đường cho Mỹ tiến hành các kế hoạch khai thác tài nguyên mới.
Ngoài việc sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, Venezuela còn có trữ lượng khí đốt đứng thứ sáu toàn cầu, vàng lớn nhất Mỹ Latinh, quặng sắt đứng thứ 12 thế giới, bauxite đứng thứ 15 và nhiều mỏ kim cương.
Venezuela từng đạt nhiều tiến triển trong khai thác và xuất khẩu các nguồn tài nguyên như dầu mỏ, khí đốt, quặng sắt và nhôm – những ngành trụ cột của nền kinh tế.
Ngoài ra, nước này còn sở hữu trữ lượng đáng kể đất hiếm, đặc biệt là coltan và thorium – các nguyên tố quan trọng trong công nghệ hiện đại như điện thoại di động, xe điện, vũ khí và năng lượng tái tạo.
Một nguồn tài nguyên đáng chú ý khác là “cát đen” chứa khoáng sản hiếm, thị trường hiện phần lớn do Trung Quốc kiểm soát. Giới phân tích cho rằng Washington đang tìm cách tiếp cận nguồn tài nguyên này thông qua việc tái thiết quan hệ với Venezuela sau quá trình chuyển đổi chính trị.
Năm 2026 đánh dấu 10 năm kể từ khi Tổng thống Maduro ký sắc lệnh thành lập Vành đai khai khoáng Orinoco, khu vực rộng khoảng 112.000 km² – tương đương gần 12% diện tích lãnh thổ Venezuela – nhằm tìm kiếm nguồn thu mới trong bối cảnh ngành dầu mỏ suy sụp.
Sau khi Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt dầu mỏ năm 2019, chính quyền Tổng thống Nicolás Maduro ngày càng phụ thuộc vào khai thác vàng để duy trì hoạt động.
Ông Maduro thậm chí đã phân bổ các mỏ vàng cho thống đốc, thị trưởng và bộ trưởng để trang trải chi tiêu của chính phủ. Trong lĩnh vực buôn bán vàng, chính quyền hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ và Nam Phi, đồng thời xây dựng mạng lưới “liên minh chiến lược” với các doanh nghiệp thân cận với giới cầm quyền.
Các hoạt động khai thác này tồn tại song song với sự hiện diện của nhiều nhóm vũ trang phi pháp như lực lượng du kích Colombia ELN, các nhóm ly khai FARC và các băng nhóm tội phạm như Tren de Aragua.
Hệ quả là khu vực Vành đai khai khoáng Orinoco đã trở thành điểm nóng tội phạm, tham nhũng và buôn lậu, đồng thời gây ra thảm họa môi trường nghiêm trọng khi hoạt động khai thác lan vào các khu bảo tồn thiên nhiên tại bang Bolívar và Amazonas.
Các báo cáo của Liên hợp quốc cũng ghi nhận nhiều vi phạm nghiêm trọng tại khu vực này, bao gồm tình trạng lao động cưỡng bức và buôn người.
Tổ chức môi trường SOS Orinoco cảnh báo rằng giấy phép do Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Mỹ cấp cho công ty Minerven có thể “hợp pháp hóa nguồn tiền bất hợp pháp và kéo dài tình trạng hủy hoại môi trường”.
Theo tổ chức này, việc thúc đẩy hợp tác khai khoáng với Venezuela đã bỏ qua thực tế rằng miền Nam nước này đang là một khu vực xung đột nghiêm trọng.