Tín hiệu nguy hiểm từ việc tàu chở dầu liên quan đến Iran bị cướp ngoài khơi Somalia

Một tàu chở dầu đang nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ do bị cáo buộc vận chuyển các sản phẩm dầu mỏ của Iran đã bị bắt giữ ngoài khơi Yemen và buộc chuyển hướng về phía Somalia.

Đây là con tàu mới nhất trở thành mục tiêu trong bối cảnh hoạt động cướp biển Somalia gia tăng mạnh trở lại.

Theo Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), tàu Sibu 1, treo cờ Eritrea, đã bị sáu đối tượng có vũ trang đột nhập và khống chế hôm thứ Năm (20/8).

Tàu chở dầu này đã bị Bộ Tài chính Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt vào tháng 12/2025, với cáo buộc là một phần của cái gọi là “hạm đội bóng tối” được sử dụng để vận chuyển các sản phẩm dầu mỏ của Iran, qua đó né tránh các biện pháp trừng phạt của Mỹ.

Theo số liệu của Cục Hàng hải Quốc tế (IMB) và các báo cáo của UKMTO, vụ tấn công này đánh dấu ít nhất con tàu thứ 13 trở thành mục tiêu trong năm nay tại vùng biển ngoài khơi Somalia hoặc Vịnh Aden. Trong cả năm 2025, khu vực này chỉ ghi nhận năm vụ tấn công.

Vụ bắt giữ mới nhất, theo Radar Africa ngày 21/8, làm gia tăng lo ngại rằng cướp biển Somalia, vốn từng bị các chiến dịch tuần tra hải quân quốc tế kiềm chế đáng kể, đang một lần nữa trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với hoạt động vận tải thương mại tại khu vực phía Tây Ấn Độ Dương.

Trong giai đoạn từ năm 2008 đến 2014, cướp biển Somalia đã tiến hành hàng trăm vụ tấn công, gây ra một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng về an ninh hàng hải và khiến nền kinh tế toàn cầu thiệt hại hàng tỷ USD do thương mại bị gián đoạn, chi phí bảo hiểm tăng cao và các khoản tiền chuộc phải trả cho cướp biển.

Một chiến dịch hải quân quốc tế được phối hợp chặt chẽ sau đó đã làm giảm mạnh hoạt động cướp biển. Một làn sóng bắt cóc và cướp tàu khác trong các năm 2023 và 2024 cũng lắng xuống sau khi hoạt động tuần tra hàng hải được tăng cường.

Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích an ninh cho rằng cướp biển chưa bao giờ bị xóa bỏ hoàn toàn.

Nhà nghiên cứu cấp cao Timothy Walker tại Viện Nghiên cứu An ninh (ISS) ở Pretoria cho biết: “Hoạt động cướp biển trước đây chỉ bị kiềm chế. Nó chưa bao giờ thực sự bị xóa sổ hoàn toàn”.

Các chuyên gia cho rằng sự gia tăng hoạt động cướp biển gần đây một phần liên quan đến môi trường an ninh rộng lớn hơn trong khu vực, trong đó có cuộc xung đột liên quan đến Iran.

Giá dầu tăng cao khiến các tàu chở dầu trở thành những mục tiêu có giá trị hơn, trong khi các lực lượng hải quân trước đây tập trung mạnh vào nhiệm vụ chống cướp biển ngày càng được điều chuyển tới eo biển Hormuz và Biển Đỏ, trong bối cảnh xuất hiện các mối đe dọa liên quan đến Iran và phong trào Houthi ở Yemen.

Một số câu hỏi cũng được đặt ra về khả năng cướp biển Somalia hợp tác với các lực lượng hoặc nhóm ở Yemen, sau khi xảy ra một số vụ tấn công gần đây ở khu vực gần bờ biển Yemen.

Tuy nhiên, việc Sibu 1 - một con tàu có liên hệ với Iran - bị bắt giữ đã làm dấy lên nghi ngờ đối với nhận định cho rằng có sự hợp tác mang tính hệ thống giữa lực lượng Houthi và cướp biển Somalia.

Ông Jay Bahadur, đồng giám đốc công ty tư vấn Scopus Insights, cho biết việc một con tàu có liên hệ với Iran trở thành mục tiêu khiến ông hoài nghi khả năng lực lượng Houthi trực tiếp đứng sau làn sóng cướp biển gần đây.

Tuy vậy, ông cho rằng có những bằng chứng rõ ràng cho thấy các mạng lưới tội phạm lâu đời kết nối Somalia với Yemen, đặc biệt thông qua hoạt động buôn bán vũ khí và đưa người trái phép.

Theo các nhà phân tích, những mạng lưới này có thể cung cấp cho các nhóm cướp biển Somalia vũ khí, hỗ trợ hậu cần và khả năng tiếp cận các tuyến đường buôn lậu trong khu vực, ngay cả khi không tồn tại sự phối hợp trực tiếp về chính trị với lực lượng Houthi.

Vụ cướp tàu mới nhất cho thấy tình trạng an ninh ngày càng xấu đi tại khu vực Biển Đỏ, Vịnh Aden và phía Tây Ấn Độ Dương đang tạo ra những cơ hội mới cho các nhóm cướp biển, vốn trước đây gần như đã biến mất khỏi các tuyến vận tải hàng hải quốc tế quan trọng.