Tiến triển mới trong đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Iran tại Geneva (Thụy Sĩ)

Hai bên thống nhất “nguyên tắc định hướng”, mở ra cơ hội mới

Theo hãng tin Reuters, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết các cuộc thảo luận hôm 17/2 đã giúp hai bên tìm được tiếng nói chung ban đầu sau nhiều giờ trao đổi căng thẳng. Ông nhấn mạnh các ý tưởng khác nhau đã được đưa ra và xem xét nghiêm túc, từ đó dẫn tới sự thống nhất chung về một số nguyên tắc cơ bản có thể làm nền tảng cho các cuộc thương lượng tiếp theo.

“Các ý tưởng khác nhau đã được trình bày và thảo luận nghiêm túc, và cuối cùng chúng tôi đã đạt được sự đồng thuận chung về một số nguyên tắc định hướng”, ông Araqchi nói với truyền thông Iran sau cuộc họp.

Washington dự kiến Tehran sẽ trình các đề xuất cụ thể hơn trong vòng hai tuần tới nhằm thu hẹp khoảng cách còn tồn tại.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết các cuộc đàm phán hạt nhân với Iran tại Geneva đã đạt được một số tiến triển ban đầu, song vẫn tồn tại những bất đồng quan trọng liên quan đến các “lằn ranh đỏ” mà Washington đặt ra.

Trả lời phỏng vấn Fox News, ông Vance nhận định cuộc đối thoại mang lại tín hiệu tích cực ở mức độ nhất định khi hai bên đồng ý tiếp tục gặp lại để thúc đẩy tiến trình thương lượng. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận khoảng cách giữa hai bên vẫn còn đáng kể.

Thông tin tích cực từ Geneva ngay lập tức tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thô Brent giảm hơn 1% do lo ngại về nguy cơ xung đột tại Trung Đông tạm thời lắng xuống, trong bối cảnh Mỹ đã triển khai lực lượng hải quân trong khu vực nhằm gây sức ép buộc Iran nhượng bộ.

Cơ hội mới giữa những bất đồng sâu sắc

Các cuộc đàm phán được tiến hành gián tiếp với vai trò trung gian của Oman, với sự tham gia của đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner - con rể của Tổng thống Donald Trump - cùng Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi. Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi cho biết hai bên vẫn còn nhiều việc phải làm, nhưng đã xác định được các bước tiếp theo rõ ràng.

Tuy nhiên, bầu không khí đàm phán vẫn bị phủ bóng bởi các diễn biến quân sự và chính trị căng thẳng. Truyền thông Iran đưa tin Tehran đã tạm thời đóng cửa một phần eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu quan trọng chiếm khoảng 20% nguồn cung toàn cầu - để phục vụ các cuộc tập trận của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Động thái này làm dấy lên lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung năng lượng, dù việc đóng cửa chỉ kéo dài trong vài giờ.

Trong quá khứ, Iran từng nhiều lần đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz nếu bị tấn công, một bước đi có thể gây ra cú sốc lớn cho thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Cùng lúc, Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei cảnh báo rằng bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm thay đổi chế độ tại Tehran đều sẽ thất bại. Ông tuyên bố quân đội mạnh nhất thế giới cũng có thể bị đánh bại nếu đánh giá thấp đối thủ.

Phát biểu tại hội nghị giải trừ quân bị ở Geneva sau cuộc đàm phán, Ngoại trưởng Araqchi nói rằng một “cánh cửa cơ hội mới” đã mở ra và bày tỏ hy vọng các cuộc thảo luận sẽ dẫn đến giải pháp lâu dài, đảm bảo quyền hợp pháp của Iran trong việc phát triển năng lượng hạt nhân dân sự.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump cho biết ông tham gia gián tiếp vào tiến trình đàm phán và tin rằng Iran muốn đạt được thỏa thuận để tránh những hậu quả nghiêm trọng. Ông nhắc lại việc Mỹ từng triển khai máy bay ném bom tàng hình B-2 nhằm phá hủy năng lực hạt nhân của Iran, cho thấy Washington sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự nếu cần thiết.

Trước đó vào tháng 6 năm ngoái, Mỹ và Israel đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran, với cáo buộc Tehran tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân. Iran bác bỏ cáo buộc này, khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình, dù đã làm giàu uranium ở mức cao hơn nhiều so với yêu cầu sản xuất điện.

Iran kiên quyết giữ chương trình tên lửa, đòi dỡ bỏ trừng phạt

Một trong những điểm bất đồng lớn nhất hiện nay là phạm vi đàm phán. Mỹ muốn mở rộng thảo luận sang chương trình tên lửa của Iran, trong khi Tehran khẳng định chỉ sẵn sàng đàm phán về chương trình hạt nhân để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.

Lãnh tụ Tối cao Iran Khamenei tái khẳng định kho tên lửa của Iran là vấn đề “không thể thương lượng”, nhấn mạnh năng lực phòng thủ của Tehran không liên quan đến Mỹ.

Một quan chức cấp cao Iran cho biết thành công của các cuộc đàm phán phụ thuộc vào việc Mỹ có từ bỏ các yêu cầu “phi thực tế” hay không, cũng như mức độ nghiêm túc của Washington trong việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đã làm tê liệt nền kinh tế Iran trong nhiều năm.

Iran là thành viên của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), cho phép phát triển năng lượng hạt nhân dân sự nhưng cấm chế tạo vũ khí nguyên tử. Trong khi đó, Israel - quốc gia không ký hiệp ước này - không xác nhận cũng không phủ nhận việc sở hữu vũ khí hạt nhân, dù nhiều thông tin tin rằng nước này có năng lực hạt nhân.

Dù các bên đã đạt được những tín hiệu tích cực ban đầu, triển vọng đạt được thỏa thuận toàn diện vẫn chưa chắc chắn. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán tại Geneva đang được xem là bước ngoặt tiềm năng có thể giúp hạ nhiệt căng thẳng và định hình lại cán cân an ninh tại Trung Đông trong thời gian tới.