Thừa nhận trực tiếp nhất từ Thủ tướng Canada về thay đổi căn bản trong quan hệ với Mỹ

Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay tối 19/4 và kênh Euronews ngày 20/4 cho biết vào ngày 19/4, Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố rằng nhiều thập kỷ hội nhập kinh tế chặt chẽ với Mỹ đã trở thành một bất lợi chiến lược, đồng thời công bố một kế hoạch quốc gia quy mô lớn nhằm giảm sự phụ thuộc vào Washington, tái vũ trang quân đội ở mức chưa từng thấy kể từ thời Chiến tranh Lạnh.

Trong bài phát biểu video mang tên “Forward Guidance”, Thủ tướng Canada Mark Carney nhấn mạnh: “Mỹ đã thay đổi căn bản cách tiếp cận đối với thương mại, nâng thuế quan lên mức chưa từng thấy kể từ thời Đại Suy thoái”, đồng thời cho rằng điểm mạnh trước đây của Canada dựa trên mối quan hệ chặt chẽ với Mỹ, giờ đây đã trở thành “điểm yếu”.

Những phát biểu này đánh dấu một trong những sự thừa nhận trực tiếp nhất từ một lãnh đạo Canada rằng mối quan hệ song phương - vốn lâu nay được xem là một trong những mối quan hệ ổn định nhất thế giới - đã thay đổi về căn bản và có thể là lâu dài.

Thủ tướng Carney phát tín hiệu sẽ không quay lại trật tự cũ

Ngày 19/4, ông Carney đưa ra đánh giá thẳng thắn về ý nghĩa với chính sách Canada từ sự điều chỉnh của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Bác bỏ kỳ vọng rằng Washington có thể quay lại lập trường thương mại trước đây, Thủ tướng Canada cảnh báo không nên thay thế chiến lược bằng cảm xúc hoài niệm.

Ông Carney nói: “Hy vọng không phải là một kế hoạch, và hoài niệm không phải là một chiến lược”, đồng thời nhấn mạnh Canada đã từng là “một người hàng xóm tuyệt vời” của Mỹ, hỗ trợ các chiến dịch quân sự của nước này, bao gồm tại Afghanistan và trong hai cuộc chiến tranh thế giới.

Theo ông Carney, Canada không thể chờ đợi những gián đoạn từ Mỹ tự lắng xuống vì “Mỹ đã thay đổi và chúng ta phải thích ứng”, “đây là việc giành lại quyền kiểm soát đối với an ninh, biên giới và tương lai của chúng ta”.

Cách diễn đạt này là sự thay đổi đáng chú ý so với ngôn ngữ ngoại giao thận trọng mà các lãnh đạo Canada trước đây thường sử dụng với Washington, cho thấy mức độ cấp bách tại Ottawa phản ánh chiều sâu rạn nứt giữa hai nước láng giềng.

“Canh bạc” 1.000 tỷ USD cho chủ quyền kinh tế

Trọng tâm trong bài phát biểu của ông Carney là chương trình kinh tế mang tên “Canada Mạnh mẽ” (Canada Strong), một kế hoạch đầy tham vọng đầu tư 1.000 tỷ USD nhằm thúc đẩy tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế.

Kế hoạch này sẽ hợp nhất 13 nền kinh tế cấp tỉnh của Canada thành một thị trường nội địa thống nhất - một mục tiêu được thảo luận nhưng khó đạt được - đồng thời xây dựng các hành lang thương mại và năng lượng mới và tăng gấp đôi năng lực năng lượng sạch của đất nước.

Ông Carney cho biết Canada đã ký 20 thỏa thuận thương mại mới trên bốn châu lục chỉ trong chưa đầy một năm, coi đó là bằng chứng cho thấy quốc gia này sở hữu những lợi thế mà thế giới muốn tiếp cận.

Nỗ lực đa dạng hóa phản ánh một tính toán chiến lược rộng hơn: Canada cần nhanh chóng xây dựng các mối quan hệ kinh tế thay thế để bù đắp cú sốc từ việc suy giảm quan hệ với đối tác thương mại lớn nhất của mình - nước trước đây hấp thụ phần lớn xuất khẩu của Canada.

Đợt tăng cường quốc phòng lớn nhất trong nhiều thế hệ

Ông Carney cũng công bố điều mà ông gọi là mức tăng đầu tư quốc phòng lớn nhất trong nhiều thế hệ, cam kết tái xây dựng và tái vũ trang Lực lượng Vũ trang Canada.

Thủ tướng Canada cho biết đây sẽ là lần đầu tiên kể từ sau Chiến tranh Lạnh, nước này đạt được các mục tiêu chi tiêu quốc phòng mà các đồng minh mong đợi.

Thông báo này nối tiếp phát biểu của Thủ tướng Carney tại đại hội toàn quốc của Đảng Tự do ở Montreal, nơi ông nói với các đại biểu rằng “thời kỳ quân đội của chúng ta gửi 70 xu trong mỗi đô la sang Mỹ đã kết thúc”, cho thấy sự thay đổi không chỉ về mức chi mà còn về hướng chi tiêu.

Canada là thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nơi các nước thành viên từ lâu đã chịu áp lực, gần đây nhất và mạnh mẽ nhất từ Washington, phải đạt mục tiêu chi ít nhất 2% GDP cho quốc phòng. Trong nhiều năm, Canada chưa đạt mức này, khiến cam kết mới trở thành một quyết định chính trị và tài chính quan trọng.

Quan hệ giữa hai nước đã xấu đi rõ rệt kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại nắm quyền, do các mức thuế quan diện rộng của Mỹ đối với hàng hóa Canada và những phát biểu công khai nhiều lần của ông Trump rằng Canada nên trở thành bang thứ 51 của Mỹ.

Sự kết hợp giữa áp lực kinh tế và điều mà Ottawa coi là “thách thức đối với chủ quyền Canada” đã đẩy quan hệ song phương xuống mức căng thẳng nhất trong thời hiện đại.