Lực lượng cứu hộ tìm kiếm các nạn nhân mất tích sau trận động đất ở Pereira, Colombia ngày 10/8/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát
Vào tháng 6, hai trận động đất mạnh xảy ra chỉ cách nhau vài giây cũng đã tàn phá trên diện rộng ở miền Bắc Venezuela. Chuỗi thảm họa này một lần nữa đặt ra câu hỏi thường xuất hiện sau mỗi đợt động đất lớn liên tiếp: có phải Trái Đất đang rung chuyển nhiều hơn trước đây?
Theo Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), mỗi năm có khoảng 20.000 trận động đất được ghi nhận trên toàn cầu, tương đương trung bình khoảng 55 trận mỗi ngày. Tuy nhiên, phần lớn các trận động đất này có cường độ quá yếu nên con người không thể cảm nhận được.
Thiệt hại trên diện rộng thường chỉ xảy ra khi động đất đạt độ lớn từ 6 trở lên. Trong 10 trận động đất lớn nhất năm 2026 tính đến thời điểm này, đứng đầu là thảm họa tại Philippines với độ lớn 7,8 ở ngoài khơi Mindanao vào tháng 6, khiến hơn 100 người thiệt mạng.
Tiếp sau đó là trận động đất có độ lớn 7,7 xảy ra tại đảo Flores, Indonesia ngày 15/8. Tính đến ngày 16/8, ít nhất 55 người đã thiệt mạng do trận động đất. Gần 13.000 người trên đảo Flores của Indonesia vẫn chưa thể trở về nhà trong ngày Quốc khánh của nước này (17/8) sau khi họ phải rời bỏ nhà cửa, trú tạm ngoài trời và chờ được cứu trợ sau trận động đất mạnh.
Tòa nhà bị phá hủy sau trận động đất tại Flores, Indonesia, ngày 15/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát
Trong nhóm 10 trận động đất lớn nhất năm 2026 tính đến nay còn có các trận động đất có độ lớn 7,2 và 7,5 độ tại Venezuela vào tháng 6, đã cướp đi sinh mạng của hơn 6.300 người. Những trận động đất gần đây nhất xảy ra tại Mexico vào tháng 7, cũng như ở Colombia và Indonesia vào tháng 8 đều có độ lớn từ 7,4 trở lên.
Trong giai đoạn từ năm 2016 đến 2025, thế giới ghi nhận trung bình 133 trận động đất độ lớn từ 6 trở lên mỗi năm. Số lượng các trận động đất này dao động từ mức thấp nhất là 99 trận vào năm 2024 đến mức cao nhất là 157 trận vào năm 2021.
Tính đến giữa tháng 8 năm nay, đã có 91 trận động đất độ lớn từ 6 trở lên được ghi nhận trên toàn cầu, trong đó có 11 trận độ lớn hơn 7. Cả hai con số này đều nhỉnh hơn một chút so với mức trung bình của thập niên qua nhưng vẫn nằm trong phạm vi bình thường. Không có trận nào đạt đến độ lớn 8 hoặc 9 - những mức độ gây hậu quả tàn phá nặng nề nhất.
Lực lượng cứu hộ tìm kiếm nạn nhân sau trận động đất tại Cali, Colombia, ngày 13/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát
Điều khiến động đất trở nên chết chóc không liên quan nhiều đến độ lớn của nó, mà phụ thuộc nhiều hơn vào nơi nó xảy ra. Độ sâu chấn tiêu, khoảng cách tới các đô thị và khả năng chống chịu của các công trình mới là những yếu tố quan trọng hơn. Trong thập niên qua, những trận động đất cướp đi nhiều sinh mạng nhất không phải là những trận mạnh nhất, mà là những trận xảy ra ngay dưới các khu vực đông dân cư.
Đáng chú ý, không thực sự tồn tại “mùa động đất” bởi các dữ liệu ghi nhận trong thời gian dài cho thấy động đất xảy ra quanh năm mà không tuân theo quy luật theo mùa cố định nào. Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cho biết các nhà khoa học chưa bao giờ có thể dự báo chính xác thời điểm xảy ra một trận động đất lớn, bởi lẽ áp lực kiến tạo tích tụ dọc theo các đứt gãy địa chất trong hàng thập niên hoặc hàng thế kỷ không hề liên quan đến chu kỳ 12 tháng.
Các dư chấn có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm sau một trận động đất lớn. Thay vì dự báo từng trận động đất riêng lẻ, các nhà địa chấn học tính toán xác suất xảy ra động đất lớn tại một khu vực cụ thể trong khoảng thời gian nhiều năm; công việc này là cơ sở cho các quy chuẩn xây dựng giúp bảo đảm an toàn tính mạng. Họ cũng vận hành các hệ thống cảnh báo sớm nhằm thông báo cho người dân ngay khi động đất bắt đầu xảy ra.