Một tàu chở dầu đang neo đậu tại bến cảng ở Puerto Cabello, Venezuela. Ảnh: Getty
Dẫn hai nguồn tin quen thuộc với các cuộc tiếp xúc của chính quyền, báo Politico ngày 3/1 đưa tin, các quan chức chính quyền Mỹ đã nói với các giám đốc điều hành dầu mỏ trong những tuần gần đây rằng nếu họ muốn được bồi thường cho các giàn khoan, đường ống dẫn dầu và các tài sản bị tịch thu khác, thì họ phải sẵn sàng quay trở lại Venezuela ngay từ bây giờ và đầu tư mạnh vào việc khôi phục ngành công nghiệp dầu khí đang suy yếu của nước này. Triển vọng đối với cơ sở hạ tầng dầu mỏ bị tàn phá của Venezuela là một trong những câu hỏi lớn sau hành động quân sự của Mỹ nhằm bắt giữ nhà lãnh đạo Nicolás Maduro.
Tuy nhiên, những người trong ngành cho rằng thông điệp của chính quyền Mỹ khiến họ vẫn còn e ngại về những khó khăn trong việc xây dựng lại các mỏ dầu đã xuống cấp tại một quốc gia mà thậm chí còn chưa rõ ai sẽ lãnh đạo trong tương lai gần.
Một quan chức trong ngành, quen thuộc với các cuộc trò chuyện, cho biết đề nghị này đã được đưa ra trong 10 ngày qua. “Nhưng cơ sở hạ tầng hiện tại ở đó đã xuống cấp đến mức không ai tại các công ty dầu mỏ có thể đánh giá đầy đủ những gì cần thiết để đưa nó trở lại hoạt động”, nguồn tin tiết lộ.
Trong bài phát biểu trên sóng truyền hình ngày 3/1, Tổng thống Donald Trump ám chỉ rằng ông hoàn toàn kỳ vọng các công ty dầu mỏ của Mỹ sẽ đổ một lượng lớn tiền vào Venezuela.
“Chúng ta sẽ có các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ, lớn nhất trên thế giới, vào đó, chi hàng tỷ USD, sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hỏng nặng, cơ sở hạ tầng dầu mỏ, và bắt đầu kiếm tiền cho đất nước”, Tổng thống Trump nói khi ông ăn mừng việc bắt giữ ông Maduro.
Đã năm thập kỷ kể từ khi chính phủ Venezuela lần đầu tiên quốc hữu hóa ngành công nghiệp dầu mỏ và gần 20 năm kể từ khi cựu Tổng thống Hugo Chávez mở rộng việc tịch thu tài sản. Quốc gia này sở hữu một trong những trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, nhưng cơ sở hạ tầng dầu khí đã xuống cấp do nhiều năm quản lý yếu kém và thiếu đầu tư.
Ông Bob McNally, cựu cố vấn an ninh quốc gia và năng lượng của Tổng thống George W. Bush, hiện là người đứng đầu công ty tư vấn năng lượng và địa chính trị Rapidan Energy Group, cho biết chính quyền Tổng thống Trump vẫn chưa vạch ra kế hoạch dài hạn rõ ràng, hoặc thậm chí chưa chắc đã có một kế hoạch cụ thể.
Mối quan tâm chính của các giám đốc điều hành ngành công nghiệp Mỹ là liệu chính quyền có thể đảm bảo an toàn cho nhân viên và thiết bị mà các công ty cần gửi đến Venezuela hay không; cách thức thanh toán cho các công ty; liệu giá dầu có tăng đủ để dầu thô Venezuela trở nên có lợi nhuận; cũng như vị thế thành viên của Venezuela trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Giá dầu chuẩn của Mỹ ở mức 57 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ khi đại dịch kết thúc, tính đến thời điểm đóng cửa thị trường ngày 2/1. Nhà Trắng chưa phản hồi ngay lập tức các câu hỏi về kế hoạch đối với ngành công nghiệp dầu mỏ, nhưng ông Trump cho biết ông kỳ vọng các công ty dầu mỏ sẽ thực hiện đầu tư ban đầu.
“Chúng ta sẽ xây dựng lại cơ sở hạ tầng dầu mỏ, điều này đòi hỏi hàng tỷ USD mà các công ty dầu mỏ sẽ trực tiếp chi trả”, ông Trump nói. “Họ sẽ được hoàn trả cho những gì họ đang làm, nhưng khoản đầu tư đó sẽ được chi trả, và chúng ta sẽ khôi phục lại hoạt động khai thác dầu”.
Tuy nhiên, nỗ lực tiếp cận của chính quyền với các giám đốc điều hành công ty dầu mỏ Mỹ vẫn “ở giai đoạn sơ khai nhất”, theo lời một giám đốc điều hành trong ngành, người quen thuộc với các cuộc thảo luận và được giấu tên để mô tả các cuộc trò chuyện với nhóm của Tổng thống.
“Để chuẩn bị cho việc thay đổi chế độ, đã có những cuộc tiếp xúc. Nhưng chúng diễn ra không thường xuyên và tương đối không được ngành công nghiệp đón nhận. Cảm giác như đây chỉ là một cuộc diễn tập chuẩn bị”, vị giám đốc điều hành giấu tên cho hay.
Sản lượng dầu của Venezuela đã giảm xuống còn chưa đến một phần ba so với mức 3,5 triệu thùng/ngày mà nước này sản xuất vào những năm 1970, trong khi cơ sở hạ tầng phục vụ khai thác khoảng 300 tỷ thùng dầu dự trữ đã xuống cấp trong hai thập kỷ qua.
“Liệu Mỹ có thể thu hút các công ty dịch vụ dầu khí của Mỹ đến Venezuela hay không? Có thể. Điều đó sẽ phụ thuộc vào việc các công ty dịch vụ có thể ký hợp đồng trực tiếp với chính phủ Mỹ hay không”, vị giám đốc điều hành dự đoán.
Người này cho biết thêm rằng các cuộc đàm phán với các quan chức chính quyền trong vài ngày qua cũng liên quan đến số phận của công ty dầu khí nhà nước Venezuela, PdVSA.
“PdVSA sẽ không bị tư nhân hóa hay bị chia nhỏ theo bất kỳ cách nào. Chắc chắn sẽ có một cuộc cải tổ toàn diện về ban lãnh đạo của PdVSA, nhưng ít nhất ở thời điểm hiện tại, chưa có kế hoạch quốc hữu hóa hay bán đấu giá. Công ty đang ở vị thế tốt nhất để duy trì sản lượng”, người này nói.
Chevron, công ty dầu khí lớn duy nhất vẫn đang hoạt động tại Venezuela theo giấy phép đặc biệt từ chính phủ Mỹ, cho biết trong một tuyên bố ngày 3/1 rằng họ “vẫn tập trung vào sự an toàn và phúc lợi của nhân viên, cũng như sự toàn vẹn của các tài sản”.
Theo bà Carrie Filipetti, cựu phó trợ lý ngoại trưởng phụ trách Cuba và Venezuela, đồng thời là cựu phó đại diện đặc biệt về Venezuela tại Bộ Ngoại giao trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump, điểm then chốt trong quyết định đầu tư và việc Mỹ quay trở lại Venezuela là mức độ “trật tự” của bất kỳ quá trình chuyển giao nào.
“Nếu quá trình chuyển giao diễn ra hỗn loạn, rõ ràng điều đó sẽ gây ra những khó khăn rất lớn cho các công ty Mỹ muốn đầu tư vào Venezuela”, bà Filipetti, hiện là giám đốc điều hành của nhóm chính sách đối ngoại phi đảng phái The Vandenberg Coalition, nhận định.
Ông Richard Goldberg, người đứng đầu Hội đồng Thống trị Năng lượng Quốc gia của Nhà Trắng cho đến tháng 8, cho biết chính quyền Tổng thống Trump có thể đưa ra các ưu đãi tài chính để thuyết phục các công ty quay trở lại Venezuela. Các biện pháp này có thể bao gồm việc sử dụng Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ và Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ, những tổ chức mà Quốc hội đã mở rộng thẩm quyền vào tháng 12, để bảo lãnh các khoản đầu tư, nhằm giảm thiểu rủi ro chính trị và an ninh.
Thúc đẩy đầu tư của Mỹ vào Venezuela cũng sẽ giúp ngăn Trung Quốc - một trong những khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn của Venezuela - gia tăng ảnh hưởng tại quốc gia này và cắt đứt dòng chảy dầu thô giá rẻ mà Trung Quốc mua thông qua các đội tàu chở dầu “ma” nhằm né tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ.
“Người Mỹ có động lực để đến đó trước và đảm bảo rằng các công ty Mỹ sẽ đi đầu, chứ không phải bất kỳ ai khác”, ông Goldberg nói.