Quang cảnh phiên họp Quốc hội Iraq tại thủ đô Baghdad. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN
Theo kênh Al Jazeera, các lực lượng chính trị Iraq đang đối mặt với áp lực thời gian khi chỉ còn ít ngày để lựa chọn thủ tướng mới, trong bối cảnh khủng hoảng chính trị kéo dài hơn 5 tháng kể từ sau cuộc bầu cử quốc hội. Theo quy định của Hiến pháp, liên minh lớn nhất tại quốc hội - Khung Điều phối gồm các đảng phái Shia nắm 185/329 ghế - phải đề cử thủ tướng trước ngày Chủ nhật (26/4), sau khi ông Nizar Amedi được bầu làm tổng thống hôm 11/4.
Tuy nhiên, quyết định công bố ứng viên thủ tướng tiếp tục bị trì hoãn do những bất đồng sâu sắc trong nội bộ liên minh. Các cuộc họp liên tiếp bị dời lịch, phản ánh tình trạng chia rẽ về lựa chọn nhân sự cũng như định hướng chính trị của Iraq trong giai đoạn nhạy cảm.
Theo Điều 76 của Hiến pháp Iraq, tổng thống sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho ứng viên do khối lớn nhất đề cử trong vòng 15 ngày kể từ khi nhậm chức. Điều này khiến áp lực đè nặng lên Khung Điều phối khi thời hạn pháp lý đang cận kề.
Những tranh cãi nội bộ không chỉ xoay quanh nhân sự mà còn phản ánh sự giằng co ảnh hưởng giữa hai thế lực lớn là Iran và Mỹ tại Iraq. Mối quan hệ phức tạp này càng trở nên căng thẳng trong bối cảnh xung đột giữa hai nước leo thang.
Trước đó, liên minh từng đề cử cựu thủ tướng Nouri al-Maliki, một nhân vật có quan hệ gần gũi với Iran, nhưng vấp phải phản ứng mạnh từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người cảnh báo sẽ ngừng hỗ trợ Iraq nếu ông al-Maliki trở lại nắm quyền.
Bên cạnh yếu tố bên ngoài, mâu thuẫn giữa các nhóm trong nội bộ liên minh, đặc biệt giữa phong trào Hikma do Ammar al-Hakim lãnh đạo và nhóm Asa’ib Ahl al-Haq của Qais al-Khazali, tiếp tục làm chậm tiến trình lựa chọn ứng viên.
Trong các cuộc họp gần đây, liên minh Nhà nước Pháp quyền đề cử ông Bassem al-Badry, trong khi liên minh Tái thiết và Phát triển đưa ra ứng viên Ihsan al-Awadi.
Một thành viên của liên minh Nhà nước Pháp quyền cho biết ông al-Badry đang là ứng viên sáng giá nhất nhờ nhận được sự ủng hộ rộng hơn trong nội bộ. Tuy nhiên, các nguồn tin khác cho rằng ông vẫn chưa đạt đủ số phiếu cần thiết.
Tranh cãi hiện tập trung vào cách tính tỷ lệ 2/3 cần thiết để đạt đồng thuận. Một bên cho rằng con số này dựa trên số lãnh đạo liên minh, trong khi bên còn lại muốn tính theo tổng số nghị sĩ. Sự khác biệt này khiến quá trình ra quyết định tiếp tục bế tắc.
Một số ý kiến trong giới chính trị Iraq bắt đầu đề cập đến khả năng lựa chọn một ứng viên thỏa hiệp từ danh sách dự phòng, gồm các nhân vật như Ali al-Shukry, Qasim al-Araji hay Abdul-Amir al-Shammari.
Giới phân tích nhận định cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ là câu chuyện nhân sự, mà còn phản ánh bài toán lớn hơn về cách Iraq cân bằng quan hệ đối ngoại và điều hành đất nước trong bối cảnh khu vực Trung Đông đầy biến động.
Việc lựa chọn thủ tướng vì thế đã trở thành phép thử đối với năng lực đạt đồng thuận của các lực lượng chính trị Iraq. Nếu không có sự nhượng bộ lẫn nhau, tiến trình thành lập chính phủ có thể tiếp tục kéo dài, khiến tình hình rơi vào trạng thái bất định trong những ngày tới.