Bơm nhiên liệu cho phương tiện tại trạm xăng ở London. Ảnh: THX/TTXVN
Giá xăng và lạm phát vẫn chưa thể hạ nhiệt
Cuộc chiến với Iran có thể đang đi đến hồi kết, nhưng những tác động đối với nền kinh tế Mỹ vẫn chưa biến mất.
Thỏa thuận khung được Tổng thống Donald Trump công bố 15/6 được xem là bước đi quan trọng nhằm chấm dứt giao tranh tại Trung Đông. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, thỏa thuận này chưa thể ngay lập tức xóa bỏ tình trạng giá cả tăng cao và những gián đoạn kinh tế đã ảnh hưởng đến người dân và doanh nghiệp Mỹ trong hơn ba tháng qua.
Theo truyền thông quốc tế, khi chiến tranh bắt đầu, ông Trump cho rằng sự can thiệp của Mỹ sẽ diễn ra trong thời gian ngắn và chỉ gây tác động hạn chế đến nền kinh tế. Tuy nhiên, chiến dịch quân sự kéo dài hơn dự kiến, tạo ra những áp lực tài chính được cho là sẽ còn kéo dài trong nhiều tháng tới.
Giá dầu đã giảm so với giai đoạn cao điểm của cuộc chiến, nhưng người tiêu dùng khó có thể sớm chứng kiến giá nhiên liệu quay về mức trước xung đột. Theo số liệu của AAA, giá xăng trung bình trên toàn nước Mỹ hiện vẫn trên 4 USD/gallon, thấp hơn mức đỉnh nhưng cao hơn khoảng 1 USD so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong khi đó, những gián đoạn đối với thị trường năng lượng và vận tải toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn được khắc phục. Dù eo biển Hormuz đang dần mở cửa trở lại, các chuyên gia cho rằng tình trạng ùn tắc vận tải và thiếu hụt một số mặt hàng, trong đó có phân bón, có thể tiếp tục gây áp lực lên giá thực phẩm trong thời gian tới.
Truyền thông Mỹ cho biết, lạm phát của nước này trong tháng 5 đã tăng với tốc độ nhanh nhất trong ba năm. Giá cả tăng nhanh hơn thu nhập khiến nhiều hộ gia đình tiếp tục chịu áp lực chi tiêu, trái ngược với những cam kết trước đó của ông Trump rằng tác động kinh tế từ cuộc chiến sẽ chỉ mang tính tạm thời.
Các chuyên gia cảnh báo tác động kinh tế sẽ còn kéo dài
Khả năng kéo giảm giá cả đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với Nhà Trắng trong bối cảnh cử tri chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
James Knightley, nhà kinh tế trưởng quốc tế của ING, cho rằng vẫn còn nhiều yếu tố chưa rõ ràng xung quanh thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, đặc biệt là khả năng duy trì hòa bình lâu dài. Theo ông, ngay cả khi giá dầu tiếp tục hạ nhiệt, tác động tích cực đối với người tiêu dùng sẽ đến khá chậm.
Ông dự báo giá xăng trung bình tại Mỹ có thể phải mất nhiều quý nữa mới quay trở lại mức trước chiến tranh, trong khi lạm phát cũng cần thêm thời gian để giảm về mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Điều đó đồng nghĩa những cải thiện rõ rệt về chi phí sinh hoạt có thể chưa xuất hiện trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Tuy nhinê, Nhà Trắng đã bác bỏ những lo ngại này. Người phát ngôn Kush Desai cho biết chính quyền Tổng thống Trump đã triển khai nhiều biện pháp nhằm giảm chi phí sinh hoạt và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ngay cả trong thời gian chiến tranh. Theo ông, Tổng thống vẫn tin rằng giá dầu, khí đốt và lạm phát sẽ giảm mạnh khi vấn đề Iran được giải quyết.
Ngay từ khi phát động chiến dịch quân sự, ông Trump đã khẳng định đây là hành động cần thiết nhằm ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Trong suốt cuộc xung đột, ông nhiều lần giảm nhẹ những lo ngại về tác động kinh tế, cho rằng hậu quả thực tế thấp hơn nhiều so với các dự báo bi quan.
Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế nhận định giá năng lượng chỉ là một phần của vấn đề. Những ảnh hưởng đối với chuỗi cung ứng toàn cầu và chi phí nguyên liệu đầu vào có thể tiếp tục duy trì áp lực lạm phát trong thời gian dài hơn dự kiến.
Áp lực chính trị gia tăng trước bầu cử giữa nhiệm kỳ
Những khó khăn kinh tế kéo dài đang tạo thêm áp lực chính trị đối với chính quyền Tổng thống Trump.
Đảng Dân chủ nhanh chóng sử dụng vấn đề giá cả và chi phí sinh hoạt để công kích Nhà Trắng. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cho rằng các phát biểu lạc quan của ông Trump không phản ánh đúng thực tế mà nhiều gia đình Mỹ đang phải đối mặt.
Các cuộc khảo sát gần đây cũng cho thấy ngày càng nhiều cử tri không hài lòng với cách Tổng thống xử lý các vấn đề kinh tế. Tâm lý bi quan được phản ánh qua niềm tin tiêu dùng suy yếu và lo ngại rằng giá cả sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài.
Dù vậy, Nhà Trắng cho rằng nền kinh tế vẫn có nhiều điểm sáng. Thị trường lao động tiếp tục duy trì sức mạnh với 172.000 việc làm mới được tạo ra trong tháng trước. Thị trường chứng khoán cũng tăng mạnh sau thông tin về thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, phản ánh kỳ vọng rằng nguy cơ lớn nhất đối với kinh tế toàn cầu đang dần được tháo gỡ.
Joseph Lavorgna, nhà kinh tế trưởng của SMBC Nikko Securities America và cựu cố vấn Bộ Tài chính Mỹ, nhận định nền kinh tế vẫn có thể bước vào giai đoạn tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, khác với kỳ vọng trước chiến tranh, đây khó có thể là giai đoạn tăng trưởng đi kèm với lạm phát giảm nhanh.
Các chuyên gia của Oxford Economics cũng cảnh báo rằng giá phân bón tăng trong thời gian chiến sự có thể tiếp tục đẩy giá thực phẩm lên cao trên phạm vi toàn cầu, ngay cả khi xung đột đã kết thúc. Trong khi đó, nhu cầu năng lượng phục hồi sau chiến tranh có thể khiến giá dầu duy trì ở mức cao hơn dự kiến.
Theo Grace Zwemmer, chuyên gia kinh tế Mỹ tại Oxford Economics, việc giá dầu giảm sau khi đạt được thỏa thuận hòa bình không đồng nghĩa lạm phát sẽ giảm với tốc độ tương tự.
Dù triển vọng hòa bình mang lại sự nhẹ nhõm cho thị trường, nhiều chuyên gia cho rằng người dân Mỹ sẽ còn phải chờ thêm một thời gian nữa mới cảm nhận được những lợi ích kinh tế rõ rệt từ việc chiến sự kết thúc. Điều đó đồng nghĩa vấn đề giá cả và lạm phát có thể tiếp tục là chủ đề nóng của chính trường Mỹ trong những tháng tới.