Một khoảng rừng Amazon bị chặt phá tại Altamira, bang Para, Brazil. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN
Theo các nhà khoa học, rừng không chỉ tạo bóng mát mà còn giúp làm mát môi trường thông qua quá trình thoát hơi nước - giải phóng hơi ẩm từ đất và thực vật vào khí quyển. Khi diện tích rừng bị thu hẹp, cơ chế làm mát tự nhiên này suy yếu, khiến nhiệt độ tại các khu vực bị phá rừng tăng nhanh hơn rõ rệt so với nơi còn giữ được thảm rừng.
Nghiên cứu dựa trên dữ liệu vệ tinh giai đoạn 2001-2020 tại Amazon, Congo và Đông Nam Á cho thấy, các khu vực còn rừng chỉ ấm lên trung bình 0,2 độ C, trong khi những nơi bị phá rừng tăng tới 0,7 độ C - cao gấp hơn 3 lần. Trong giai đoạn này, khoảng 345 triệu người đã phải đối mặt với tình trạng nóng lên cục bộ do mất rừng.
Tác động trải rộng trên nhiều khu vực, với khoảng 148 triệu người bị ảnh hưởng ở châu Phi, 122 triệu người tại Đông Nam Á và 67 triệu người ở Trung và Nam Mỹ. Một số quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề gồm Indonesia, CHDC Congo và Brazil - nơi có đông dân cư sinh sống gần các khu vực rừng bị tàn phá.
Các chuyên gia cảnh báo nhiệt độ gia tăng không chỉ làm tăng stress nhiệt mà còn rút ngắn thời gian lao động an toàn ngoài trời, đồng thời làm gia tăng rủi ro đối với sức khỏe tim mạch và sinh kế nông nghiệp.
Nghiên cứu nhấn mạnh phá rừng nhiệt đới không chỉ là vấn đề khí hậu hay đa dạng sinh học, mà còn là thách thức y tế công cộng nghiêm trọng. Trong 2 thập kỷ qua, số ca tử vong do nhiệt liên quan đến tình trạng nóng lên từ phá rừng được ước tính đã vượt quá nửa triệu người. Các tác giả kêu gọi tăng cường bảo vệ rừng nhiệt đới, coi đây là giải pháp không chỉ giúp hấp thụ carbon, bảo tồn hệ sinh thái mà còn trực tiếp cứu sống con người.