Tòa nhà Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN
Khoản hỗ trợ tài chính trị giá 90 tỷ euro đã được lãnh đạo các nước EU thống nhất hồi tháng 12/2025 sau các cuộc đàm phán kéo dài. Gói vay đang ở giai đoạn cuối của quy trình lập pháp, với đợt giải ngân đầu tiên dự kiến vào đầu tháng 4/2026. Tuy nhiên, Hungary bất ngờ chặn một trong ba cấu phần pháp lý của chương trình, phần điều chỉnh quy tắc ngân sách EU và đòi hỏi sự đồng thuận tuyệt đối.
Phát biểu sau cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao tại Brussels, Đại diện cấp cao về Ngoại giao và Chính sách An ninh của EU, bà Kaja Kallas, cho biết quyết định của Hungary không phù hợp với điều khoản hợp tác chân thành trong các hiệp ước EU. Bà cho rằng các cam kết đã được thông qua ở cấp lãnh đạo cần được tôn trọng.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã gửi thư tới Thủ tướng Hungary Viktor Orban, nhấn mạnh rằng khi 27 nhà lãnh đạo đạt đồng thuận, các bên có nghĩa vụ thực thi quyết định. Ông cảnh báo không quốc gia thành viên nào được phép làm suy yếu tính đáng tin cậy của các quyết sách tập thể.
Tại Paris, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định các cam kết chính trị đạt được tại Hội đồng châu Âu sẽ được thực hiện đầy đủ. Ông nhấn mạnh không thể có kịch bản khác.
Tranh cãi xoay quanh đường ống Druzhba thời Liên Xô, tuyến vận chuyển dầu thô Nga qua lãnh thổ Ukraine tới Hungary và Slovakia theo cơ chế miễn trừ trừng phạt. Đường ống này bị hư hại nghiêm trọng cuối tháng 1 sau một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái mà Nga bị cho là đứng sau. Hungary và Slovakia cáo buộc Kiev khiến nguồn cung bị gián đoạn, trong khi Ukraine cho biết đang tiến hành sửa chữa khẩn cấp giữa bối cảnh hạ tầng liên tục bị Nga tập kích.
Trong thư gửi Chủ tịch Costa, ông Orban cho rằng Ukraine từ chối khôi phục trung chuyển dầu vì lý do chính trị, gây tổn hại an ninh năng lượng của Hungary. Kiev bác bỏ cáo buộc này và đề xuất phương án thay thế qua tuyến Odesa - Brody để tiếp nhận dầu bằng đường biển.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha tuyên bố các tối hậu thư từ Hungary và Slovakia nên nhắm đến Điện Kremlin, đồng thời kêu gọi hai nước hành xử có trách nhiệm thay vì khiến toàn bộ EU rơi vào thế bế tắc.
Không chỉ khoản vay 90 tỷ euro, Hungary còn phủ quyết vòng trừng phạt mới nhằm vào Nga mà EU muốn thông qua trước ngày 24/2, tròn bốn năm xung đột toàn diện tại Ukraine. Động thái kép này làm gia tăng bức xúc trong nội bộ EU. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul nói ông ngạc nhiên trước lập trường của Budapest và cho rằng Hungary đang đi ngược lại chính cuộc đấu tranh vì tự do và chủ quyền châu Âu của mình.
Ngoại trưởng Lítva (Lithuania) Kęstutis Budrys kêu gọi xem xét lại quy tắc bỏ phiếu nhất trí, cảnh báo nguyên tắc này đang bị khai thác để gây sức ép chính trị. Trong khi đó, Ngoại trưởng Thụy Điển Maria Malmer Stenergard nhận định Ukraine cần khoản vay này để trang trải khoảng hai phần ba nhu cầu ngân sách trong hai năm tới và EU phải tìm cách bảo đảm nguồn tiền được giải ngân.
Một số nhà ngoại giao cho rằng thời điểm phủ quyết có thể liên quan đến cuộc tổng tuyển cử tại Hungary vào tháng 4/2026, khi đảng của ông Orban đang tụt lại phía sau trong các cuộc thăm dò. Tuy nhiên, bà Kallas tránh bình luận trực tiếp về yếu tố bầu cử, nói rằng đối thoại vẫn cần tiếp tục để tìm giải pháp khả thi. Ủy ban châu Âu đã triệu tập cuộc họp Nhóm điều phối dầu mỏ trong tuần này nhằm xử lý tranh chấp năng lượng.
Diễn biến mới đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì đồng thuận của EU trong các vấn đề chiến lược, đặc biệt khi cơ chế nhất trí cho phép một quốc gia thành viên chặn các quyết định quan trọng. Trong bối cảnh Ukraine tiếp tục phụ thuộc lớn vào hỗ trợ tài chính từ châu Âu, việc giải quyết bế tắc được xem là ưu tiên cấp bách đối với EU.