Tàu chở dầu cập cảng ở Gujarat, Ấn Độ, sau khi di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: ANI/TTXVN
Tờ New York Times dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết, Iran hiện chưa thể mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải đường biển vì không xác định được vị trí của toàn bộ số thủy lôi mà họ đã rải, cũng như không đủ năng lực để gỡ bỏ chúng/
Diễn biến này là một trong những lý do khiến Iran chưa thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump về việc cho phép nhiều tàu thuyền đi qua eo biển hơn. Đồng thời, đây cũng có thể trở thành yếu tố phức tạp trong bối cảnh các nhà đàm phán Iran và phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu dự kiến gặp nhau tại Pakistan vào cuối tuần này để tiến hành đàm phán hòa bình.
Iran đã sử dụng các tàu nhỏ để rải thủy lôi tại eo biển này vào tháng trước, ngay sau khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm vào nước này. Các bãi thủy lôi, cùng với nguy cơ bị tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa, đã khiến số lượng tàu chở dầu và các tàu thương mại khác đi qua eo biển giảm xuống mức rất thấp, qua đó đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran một trong những đòn bẩy quan trọng nhất trong cuộc chiến.
Tuy vậy, Tehran vẫn để lại một lối đi qua eo biển, cho phép các tàu chấp nhận trả phí có thể di chuyển.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã cảnh báo rằng các tàu có thể va phải thủy lôi, trong khi các hãng truyền thông bán chính thức công bố sơ đồ các tuyến đường “an toàn”.
Tuy nhiên, các tuyến đường này bị hạn chế đáng kể, phần lớn là do Iran đã rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống, theo các quan chức Mỹ. Không rõ Iran có ghi chép đầy đủ vị trí của từng quả thủy lôi hay không. Ngay cả trong trường hợp có ghi lại, một số thủy lôi được triển khai theo cách có thể trôi dạt hoặc di chuyển khỏi vị trí ban đầu.
Giống như mìn trên đất liền, việc gỡ bỏ thủy lôi dưới biển khó hơn rất nhiều so với việc rải chúng. Quân đội Mỹ cũng không có năng lực rà phá thủy lôi mạnh mẽ, chủ yếu dựa vào các tàu tác chiến ven bờ được trang bị hệ thống quét mìn. Iran cũng không có khả năng nhanh chóng tháo gỡ số thủy lôi – kể cả những quả do chính họ rải.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm thứ Ba, khi đề cập đến việc tạm dừng chiến sự Mỹ - Israel với Iran, ông Trump cho biết lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần phụ thuộc vào việc “MỞ LẠI HOÀN TOÀN, NGAY LẬP TỨC và AN TOÀN” eo biển Hormuz.
Ngày thứ Tư, 8/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố eo biển sẽ được mở lại “có tính đến các hạn chế kỹ thuật”. Các quan chức Mỹ cho rằng cụm từ “hạn chế kỹ thuật” này ám chỉ việc Iran không thể nhanh chóng tìm và gỡ bỏ các thủy lôi.
Hiện ông Araghchi đã có mặt tại Islamabad (Pakistan) để tham dự các cuộc gặp với ông Vance vào ngày 11/4. Trong bối cảnh yêu cầu của Tổng thống Trump về việc mở lại eo biển, vấn đề tốc độ đảm bảo an toàn hàng hải tại đây nhiều khả năng sẽ trở thành nội dung đàm phán quan trọng.
Quân đội Mỹ đã tìm cách phá hủy lực lượng hải quân Iran, đánh chìm tàu và tấn công các căn cứ hải quân. Tuy nhiên, Iran sở hữu hàng trăm tàu nhỏ có thể dùng để quấy rối tàu thuyền hoặc rải thủy lôi, và việc phá hủy toàn bộ số phương tiện này là điều gần như không thể.
Ngay cả trước khi Iran bắt đầu rải thủy lôi, các tuyên bố đe dọa từ lãnh đạo nước này đã đủ để làm gián đoạn hoạt động vận tải toàn cầu và khiến giá dầu tăng mạnh. Hôm 2/3, một quan chức cấp cao của Vệ binh Cách mạng tuyên bố eo biển đã bị đóng và cảnh báo Iran sẽ “thiêu rụi” các tàu đi vào khu vực, theo truyền thông nhà nước.
Trong những ngày sau đó, Iran bắt đầu rải thủy lôi, ngay cả khi Mỹ tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng hải quân Iran. Vào thời điểm đó, các quan chức Mỹ cho rằng Iran không triển khai thủy lôi một cách nhanh chóng hoặc hiệu quả.
Do việc theo dõi các tàu nhỏ thực hiện nhiệm vụ rải thủy lôi gặp nhiều khó khăn, Mỹ hiện không chắc chắn chính xác Iran đã đặt bao nhiêu thủy lôi trong eo biển và chúng đang nằm ở đâu.