Băn khoăn về cách thức thực hiện
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi. Ảnh: Kyodo/TTXVN
Theo báo chí Nhật Bản, chính phủ của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi vừa hoàn tất bản định hướng chính sách kinh tế và tài khóa thường niên, trong đó đặt mục tiêu huy động tổng cộng 370.000 tỷ yên (tương đương khoảng 2.300 tỷ USD) vốn đầu tư từ khu vực công và tư nhân đến năm tài khóa 2040. Kế hoạch cũng nhấn mạnh Nhật Bản cần mạnh dạn theo đuổi những lĩnh vực mang tính đột phá nhằm tạo động lực tăng trưởng mới.
Dù thị trường tài chính phản ứng tích cực với định hướng này, cộng đồng doanh nghiệp - lực lượng được kỳ vọng sẽ trực tiếp hiện thực hóa mục tiêu đầu tư - lại có những đánh giá khá khác nhau.
Sự lạc quan của giới đầu tư được thể hiện rõ khi cuối tháng 5, Công ty Quản lý tài sản Sumitomo Mitsui DS ra mắt quỹ đầu tư mới chuyên tập trung vào các doanh nghiệp có khả năng hưởng lợi từ chính sách của chính phủ. Quỹ Growth Strategy Focus Japan đã huy động khoảng 50 tỷ yên ngay trong đợt chào bán đầu tiên và nhanh chóng trở thành quỹ cổ phiếu Nhật Bản được quản lý chủ động đứng thứ tư về mức độ thu hút nhà đầu tư trong nửa đầu năm.
Tuy nhiên, bên cạnh sự hào hứng của thị trường, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng kế hoạch vẫn thiếu những cơ chế cụ thể để hiện thực hóa các mục tiêu đầy tham vọng.
Tại diễn đàn mùa hè của Liên đoàn Doanh nghiệp Nhật Bản (Keidanren) diễn ra tuần trước, Chủ tịch Fujitsu Takahito Tokita nhận định các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn, vốn là trọng tâm trong chiến lược phát triển của tập đoàn, đã được đề cập rõ trong chính sách.
Dẫu vậy, Chủ tịch Mitsubishi Electric Kei Uruma cho rằng cách thức phối hợp giữa khu vực công và tư vẫn còn khá mơ hồ. Trong khi đó, một lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất khác nhận xét phạm vi ưu tiên quá rộng khi trải dài trên 17 lĩnh vực khác nhau, khiến gần như doanh nghiệp nào cũng có thể được xếp vào nhóm đối tượng thụ hưởng, nhưng lại thiếu trọng tâm.
Ở góc độ tài chính, Chủ tịch Mitsubishi UFJ Financial Group Hironori Kamezawa cho rằng điều doanh nghiệp cần hơn là các biện pháp nới lỏng quy định để tạo môi trường thuận lợi cho dòng vốn đầu tư mạo hiểm và các khoản đầu tư rủi ro được triển khai hiệu quả hơn.
Kỳ vọng thúc đẩy đầu tư
Bất chấp những băn khoăn từ doanh nghiệp, Keidanren vẫn thể hiện sự đồng thuận với định hướng của chính phủ. Tại Hội đồng Chiến lược Tăng trưởng Nhật Bản hồi tháng 6, Chủ tịch Keidanren Yoshinobu Tsutsui công bố nâng mục tiêu đầu tư vốn của khu vực tư nhân trong nước đến năm tài khóa 2040 từ 200.000 tỷ yên lên 250.000 tỷ yên.
Việc thúc đẩy đầu tư được xem là nhiệm vụ cấp thiết đối với nền kinh tế Nhật Bản. Theo số liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong khoảng hai thập kỷ qua, quy mô tài sản vốn của doanh nghiệp Mỹ đã tăng khoảng 1,6 lần, trong khi mức tăng của doanh nghiệp Nhật Bản chỉ đạt khoảng 7%.
Xu hướng tăng cường đầu tư công nghiệp cũng đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Một nghiên cứu công bố năm 2025 của các chuyên gia Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy chính sách công nghiệp trên thế giới đã bước sang giai đoạn mới từ khoảng năm 2020, với tốc độ triển khai tăng mạnh sau đại dịch COVID-19 và trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng.
Hướng tới tương lai
Trong lịch sử, các kế hoạch phát triển kinh tế từng đóng vai trò quan trọng đối với quá trình tăng trưởng của Nhật Bản. Từ năm 1955 đến 1999, Cơ quan Kế hoạch Kinh tế nước này đã xây dựng tổng cộng 14 bản kế hoạch phát triển dài hạn nhằm định hướng cho nền kinh tế.
Một trong những chương trình nổi bật nhất là "Kế hoạch tăng gấp đôi thu nhập" dưới thời Thủ tướng Hayato Ikeda vào thập niên 1960, giai đoạn nền kinh tế Nhật Bản duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 10% mỗi năm. Thành công của kế hoạch này đến từ quá trình xây dựng chính sách với sự tham gia rộng rãi của giới doanh nghiệp, học giả, công đoàn và các tổ chức đại diện người tiêu dùng, tạo nên sự đồng thuận về mục tiêu phát triển quốc gia.
Trong khi đó, nhiều ý kiến cho rằng kế hoạch hiện nay vẫn chưa cho thấy một cuộc thảo luận rộng khắp ở quy mô quốc gia để tạo sự đồng thuận tương tự. Nếu chính các doanh nghiệp được kỳ vọng dẫn dắt tăng trưởng, vẫn chưa thực sự tin tưởng vào định hướng và cách thức triển khai, mục tiêu đầu tư 370.000 tỷ yên có nguy cơ chỉ dừng lại ở một khẩu hiệu chính trị hơn là một chiến lược phát triển có tính khả thi.