Người lưu giữ những trang báo ghi dấu ngày Thành phố mang tên Bác

Khi lịch sử còn nguyên trên mặt báo

Giữa căn phòng nhỏ ở TP Hồ Chí Minh, ông Huỳnh Minh Hiệp, một nhà sưu tầm báo chí cổ tại TP Hồ Chí Minh, hiện là Phó Chánh Văn phòng Trung tâm UNESCO nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam, cẩn thận lật mở từng tờ báo cũ đã ngả màu theo năm tháng. Với ông, đó không chỉ là những trang giấy xưa mà còn là những tư liệu quý ghi dấu các mốc lịch sử quan trọng của đất nước và của chính thành phố này.

Hơn 30 năm theo đuổi niềm đam mê sưu tầm, ông đã sở hữu hơn 1.000 tờ báo quý, trong đó có nhiều số báo gắn với những sự kiện lớn của dân tộc như ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, những dấu mốc đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đặc biệt là những số báo ghi lại thời khắc lịch sử ngày 2/7/1976, khi Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI chính thức quyết nghị đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh.

Đối với ông Hiệp, những tờ báo này không đơn thuần là hiện vật sưu tầm mà là những "nhân chứng lịch sử", bởi chúng ghi lại gần như nguyên vẹn không khí của một giai đoạn chuyển mình quan trọng.

Trong số những hiện vật quý nhất mà ông đang lưu giữ có tờ Nhựt báo Tin Sáng phát hành ngày 3/7/1976, chỉ một ngày sau khi Quốc hội thông qua hàng loạt nghị quyết quan trọng, trong đó có nghị quyết quyết định tên nước là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nghị quyết về việc chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh.

Ông nhẹ nhàng mở tờ báo, lật đến trang 2 và chỉ vào cột chữ đã bắt đầu phai mờ theo thời gian. Đó là phần đăng nguyên văn "Nghị quyết của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, kỳ họp thứ nhất về việc chánh thức đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh".

Theo ông Hiệp, đây là một trong những tờ báo ông trân quý nhất, bởi nó ghi lại nguyên văn quyết định mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt đối với thành phố.

Ông kể, mỗi lần đọc lại những dòng chữ ấy, cảm giác vẫn nguyên vẹn như lần đầu tiên cầm trên tay. Trong Nghị quyết, Quốc hội nhấn mạnh rằng nhân dân thành phố Sài Gòn - Gia Định luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc thành phố mang tên Người; đồng thời ghi nhận những đóng góp to lớn, sự kiên cường và bất khuất của thành phố trong suốt chặng đường đấu tranh cách mạng.

"Đây là dấu mốc rất quan trọng. Đúng nửa thế kỷ rồi. Giữ được tờ báo này cũng như giữ được một phần ký ức của thành phố", ông Hiệp chia sẻ.

Hơn 30 năm gìn giữ ký ức của thành phố

Niềm đam mê sưu tầm báo cũ của ông bắt đầu từ nhiều năm trước. Ban đầu chỉ là thói quen giữ lại những số báo có ý nghĩa nhưng càng đọc, càng tìm hiểu, ông càng nhận ra báo chí không chỉ phản ánh thời sự từng giai đoạn mà còn là những lát cắt chân thực nhất của lịch sử.

Từ vài chục tờ ban đầu, bộ sưu tập của ông ngày một nhiều hơn. Có những tờ ông tìm thấy ở các khu chợ đồ cũ, có những tờ được bạn bè, người quen biết ông có chung niềm đam mê nên tìm giúp. Cũng có những số báo quý mà ông phải mất nhiều năm dò hỏi, tìm kiếm mới có thể sở hữu.

Theo ông Hiệp, điều khó nhất trong hành trình sưu tầm không phải là tìm được báo, mà là giữ cho chúng còn nguyên vẹn. Bởi phần lớn những tờ báo ông đang giữ đều đã gần 50 năm tuổi, chất liệu giấy thời đó rất dễ mục, giòn và xuống cấp nhanh nếu không bảo quản kỹ.

Ông vừa nói vừa vuốt nhẹ mép một tờ báo cũ: "Những tờ này bây giờ cầm mạnh tay là có thể gãy luôn. Có tờ bị mối mọt ăn mất một phần. Có tờ giấy giòn đến mức chỉ cần mở ra nhiều lần là rách. Nên mình phải giữ kỹ lắm".

Không chỉ có Tin Sáng, trong bộ sưu tập của ông Hiệp còn có tờ Văn nghệ của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam phát hành ngày 3/7/1976. Tờ báo ra ngay sau dấu mốc lịch sử đổi tên thành phố, với dòng tiêu đề lớn trên trang nhất: "NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM MUÔN NĂM!", "Đảng Lao động Việt Nam muôn năm!".

Ông Hiệp cho biết, điều khiến số báo này đặc biệt nằm ở những bài viết của các đồng chí lãnh đạo như Lê Duẩn và Trường Chinh, phản ánh tư tưởng, định hướng phát triển của đất nước trong giai đoạn đầu sau thống nhất.

"Theo dõi những số báo này, mình cảm nhận rất rõ không khí của cả đất nước lúc đó. Không chỉ riêng việc đổi tên thành phố mà còn là cả một giai đoạn mở ra chặng đường phát triển mới", ông nói.

Một trong những số báo khác được ông xem như "báu vật" là Sài Gòn Giải Phóng Chủ nhật số đặc biệt phát hành ngày 22/8/1976, thời điểm cái tên Thành phố Hồ Chí Minh đã dần đi vào đời sống thường nhật.

Khác với Tin Sáng chủ yếu đăng tải nghị quyết, số báo đặc biệt này phản ánh rõ hơn nhịp sống của thành phố trong giai đoạn đầu mang tên mới. Bên trong có bài viết về Bác Hồ thời thanh niên ở Sài Gòn, bài trả lời phỏng vấn đồng chí Võ Văn Kiệt về những thành tích cách mạng của nhân dân thành phố cũng như định hướng cải tạo, xây dựng và phát triển thành phố sau giải phóng.

Ngoài ra còn có nhiều bài viết về phong trào công nhân, thanh niên, phụ nữ và ngành giáo dục, cho thấy khí thế lao động, dựng xây của một thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển mới.

Đặc biệt hơn nữa là số báo Xuân Đinh Tỵ năm 1977 của Sài Gòn Giải Phóng - mùa xuân đầu tiên sau khi Thành phố chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh và đất nước thống nhất dưới tên gọi Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trên trang nhất là lời chúc mừng năm mới của Chủ tịch Tôn Đức Thắng gửi đồng bào cả nước cùng lời chúc Tết của lãnh đạo thành phố gửi tới nhân dân.

Theo ông Hiệp, tờ báo này mang giá trị biểu tượng đặc biệt, bởi nó ghi lại một mùa xuân mở đầu cho một giai đoạn lịch sử mới của thành phố.

Điều đáng chú ý là suốt nhiều năm qua, dù sở hữu nhiều hiện vật quý, ông Hiệp gần như chưa từng công bố rộng rãi bộ sưu tập này. Ông lựa chọn cất giữ, bảo quản như một cách âm thầm gìn giữ lịch sử.

Đúng dịp kỷ niệm 50 năm ngày Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông Hiệp quyết định lần đầu giới thiệu bộ sưu tập đến công chúng. Theo ông, đây là thời điểm phù hợp để những tư liệu này được nhìn lại, không chỉ với những người từng sống trong giai đoạn ấy mà còn với lớp trẻ hôm nay.

"Tôi muốn mọi người thấy rằng lịch sử không xa. Nó nằm ngay trên những tờ báo này. Qua đó mình hiểu được cha ông đã đi qua những gì để có được ngày hôm nay", ông chia sẻ.

Ngày 17/6 vừa qua, ông phối hợp với Trường Cao đẳng Phát thanh - Truyền hình II tổ chức không gian trưng bày chuyên đề mang tên "50 năm Thành phố mang tên Bác trong dòng chảy Báo chí cách mạng", giới thiệu nhiều số báo đặc biệt giai đoạn năm 1976.

Với ông Hiệp, việc trưng bày không chỉ là dịp giới thiệu những hiện vật quý mà còn góp phần lan tỏa giá trị của những tư liệu báo chí lịch sử, để các dấu mốc quan trọng của thành phố và đất nước tiếp tục được gìn giữ và nhắc nhớ qua thời gian.