Một khu đất công ở phường Bình Trưng được cải tạo thành Không gian văn hoá Hồ Chí Minh.
Bài 1: Chuyển thành không gian cộng đồng
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, TP Hồ Chí Minh đang đẩy nhanh rà soát, bố trí và khai thác quỹ nhà, đất công dôi dư. Nhiều trụ sở được chuyển thành trường học, cơ sở y tế, văn hóa; những khu đất bỏ trống được cải tạo thành công viên, hoa viên và sân chơi. Việc chuyển đổi đúng nhu cầu không chỉ hạn chế lãng phí tài sản công, mà còn tạo thêm tiện ích thiết thực, phục vụ trực tiếp đời sống người dân.
Điểm hẹn ý nghĩa cho cư dân
Cứ mỗi buổi chiều, khoảng đất rợp bóng mát trên đường số 8, phường Tăng Nhơn Phú lại rộn rã tiếng trẻ em vui đùa. Các em nhỏ thì chơi xích đu, cầu tuột, đánh cầu lông, còn người lớn tuổi thì đi bộ, tập thể dục, ngồi trò chuyện cùng nhau... Ít ai còn nhớ, nơi này vốn là khu đất công bị bỏ hoang, thường xuyên phát sinh rác thải, gây mất mỹ quan.
Ngay khi phường Tăng Nhơn Phú có chủ trương cải tạo khu đất thành không gian công cộng, khu phố đã tổ chức lấy ý kiến cư dân. Hầu hết người dân đều nhanh chóng đồng thuận, bởi nhu cầu về sân chơi, mảng xanh tại địa bàn trước giờ rất thiếu.
Sau khi chủ trương được duyệt, người dân cùng đóng góp kinh phí, công sức để xây dựng, rồi đồng hành cùng chăm sóc cây, bảo quản thiết bị.
Hai vợ chồng anh Nguyễn Hồng Tâm hàng ngày tập thể dục tại công viên trên đường 8, phường Tăng Nhơn Phú sau được cải tạo từ bãi đất trống.
Anh Nguyễn Hồng Tâm, ngụ phường Tăng Nhơn Phú, cho biết, người dân rất thích không gian công cộng này vì có thêm nơi tập thể thao, đi bộ và gặp gỡ sau giờ làm. Trẻ em cũng có chỗ vui chơi an toàn, thay vì phải chơi dưới lòng đường, hoặc ở những khu vực đông phương tiện.
Mô hình tương tự cũng đã hình thành tại công viên mini nằm trong hẻm 182 đường số 6, khu phố 24, phường Bình Tân. Phần đất trước đây bỏ trống đầy rác, nay đã có cây xanh, khu vui chơi và dụng cụ tập thể dục. Mỗi khi chiều xuống, trẻ em lại tập trung chơi cầu trượt, xích đu; thanh thiếu niên đánh cầu lông; người lớn gặp gỡ, trò chuyện...
Sau khi mặt bằng được chỉnh trang, các hộ dân trong hẻm tiếp tục góp tiền mua bàn bóng bàn, bàn bi lắc và lắp mái che di động. Mái che vừa tạo điều kiện sinh hoạt khi thời tiết không thuận lợi, vừa giúp bảo quản thiết bị. Công viên còn được sử dụng cho các hoạt động của khu phố vào những dịp đặc biệt.
Công viên mini nằm trong hẻm 182 là một trong 52 khu đất công được phường Bình Tân cải tạo thành mảng xanh, khu vui chơi và nơi sinh hoạt chung thuộc công trình “Không gian xanh - Gắn kết cộng đồng”. Tại hẻm 390/19 Lê Đức Anh, khu đất rộng gần 270 m² cũng được trồng cây, bố trí ghế ngồi và lắp thiết bị thể dục ngoài trời.
Trẻ em được vui chơi tại công viên mini 182 tại phường Bình Tân.
Một cách chuyển đổi khác với sân tennis khu dân cư Vĩnh Lộc, góc đường số 3 và đường A8, cũng rất hiệu quả. Khuôn viên rộng gần 2.800 m² được chủ đầu tư xây dựng từ năm 2018 chủ yếu phục vụ một nhóm nhỏ, nhưng từ đầu tháng 11/2025, khi phường đưa nơi này thành không gian công cộng, trẻ em đến trượt patin, đi xe đạp, người dân đi bộ, tập thể dục và tham gia các chương trình của địa phương.
Ông Lê Doãn Luyến, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Bình Tân, cho biết, 52 công viên mini, mảng xanh và không gian sinh hoạt cộng đồng này thuộc công trình thi đua của địa phương. Việc cải tạo không chỉ làm thay đổi cảnh quan, mà còn nâng hiệu quả sử dụng đất công, hạn chế lấn chiếm, xả rác, tập kết vật liệu trái phép, góp phần xoá xổ những điểm mất mỹ quan đô thị.
Còn theo đại diện UBND phường Tăng Nhơn Phú, những khu đất sau chuyển đổi còn trở thành nơi cư dân gặp gỡ, giao lưu, góp phần tăng sự gắn kết trong khu phố. Khi trực tiếp sử dụng công viên, người dân cũng có ý thức hơn trong việc giữ vệ sinh, chăm sóc cây xanh và bảo vệ tài sản chung. Đây là yếu tố quan trọng để công trình được duy trì lâu dài, tránh tình trạng nhanh chóng xuống cấp sau khi đưa vào sử dụng.
Gia tăng giá trị cho đất công
Không chỉ những khu đất bỏ trống, một số trụ sở dôi dư sau sắp xếp cũng đang được TP Hồ Chí Minh chuyển đổi để phục vụ nhu cầu cấp thiết của người dân.
Tại phường Thới An, trụ sở UBND Quận 12 cũ đang được khẩn trương cải tạo thành Trường TH-THCS-THPT Lê Thị Riêng, dự kiến đón khoảng 800 học sinh trong năm học 2026 - 2027. Với khuôn viên rộng hơn 3,2 ha, các phòng làm việc cũ được cải tạo thành phòng học, trong khi sân, cây xanh và cảnh quan xung quanh được chỉnh trang để phù hợp môi trường giáo dục. Việc tận dụng công trình hiện hữu giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị cơ sở vật chất, đồng thời phát huy giá trị của khu đất công nằm tại vị trí thuận lợi.
Trụ sở UBND Quận 12 cũ (phường Thới An, TP Hồ Chí Minh) đang được khẩn trương cải tạo thành Trường TH-THCS-THPT Lê Thị Riêng, sẵn sàng đón khoảng 800 học sinh ngay năm học 2026 - 2027 này.
Ngay trong năm học đầu tiên, Trường TH-THCS-THPT Lê Thị Riêng tuyển 18 lớp, gồm 10 lớp 10, bốn lớp 6 và bốn lớp 1. Trường đã tuyển đủ 455 học sinh lớp 10 và đang hoàn tất tiếp nhận hồ sơ của học sinh lớp 1, lớp 6. Học sinh được tổ chức học hai buổi mỗi ngày, có bán trú theo nhu cầu; đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên cũng đang được kiện toàn.
Việc đưa trường liên cấp vào hoạt động không chỉ tạo thêm một không gian học tập xanh, hiện đại, mà còn góp phần giải quyết nhu cầu thiếu trường lớp, nhất là bậc THPT tại phường Thới An và khu vực lân cận. Một trụ sở hành chính sau khi hoàn thành nhiệm vụ cũ được chuyển sang phục vụ giáo dục đã cho thấy cách khai thác tài sản công sát với nhu cầu thực tế.
Với khuôn viên rộng hơn 3,2ha, các phòng làm việc cũ đang được cải tạo thành phòng học, cảnh quan được chỉnh trang để kịp tiến độ khai giảng năm học mới.
Tại phường Tân Phú, trụ sở UBND quận Tân Phú cũ cũng được chuyển đổi thành Trường THPT Thoại Ngọc Hầu. Trường dự kiến tuyển sinh ngay trong năm học 2026 - 2027 với 675 học sinh của 15 lớp 10.
Nếu hai trụ sở cũ được chuyển công năng thành trường học để giải quyết nhu cầu giáo dục, thì khu đất số 27 Nguyễn Tư Nghiêm tại phường Bình Trưng lại cho thấy khả năng phát triển không gian công cộng ở quy mô lớn hơn. Với diện tích khoảng 5.500 m² trước đây có nhà tạm, sân bê tông cũ, cỏ dại và rác thải, kéo theo nhiều lo ngại về mỹ quan và an ninh trật tự, sau hơn một tháng thi công, giai đoạn đầu của Công viên Nguyễn Tư Nghiêm hoàn thành và được đưa vào phục vụ người dân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vừa rồi.
Phường Bình Trưng chuyển đổi công năng đất công để bổ sung không gian vui chơi, giải trí cho người dân, trẻ nhỏ.
Không gian mới có sân khấu ngoài trời, khu tập dưỡng sinh, sân cầu lông, bóng chuyền, khu vui chơi thiếu nhi, đường đi bộ và nơi sinh hoạt chung. Một phần công viên được bố trí Không gian văn hóa Hồ Chí Minh ngoài trời, giúp người dân vừa vui chơi, tập luyện vừa tiếp cận tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Công trình được thực hiện bằng nguồn kinh phí xã hội hóa, cho thấy sự tham gia của cộng đồng và các nguồn lực ngoài ngân sách có thể góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi đất công.
Tại phường Bình Tây, những khu đất có diện tích khiêm tốn cũng đang được trao công năng mới. Khu đất số 341C Bến Phú Lâm rộng khoảng 100m² được nâng nền, lát gạch, trồng cây và lắp thiết bị thể dục. Công trình đã phục vụ người dân từ tháng 5/2026, với kinh phí thực hiện từ ngân sách kết hợp nguồn vận động trong cộng đồng. Hay khu đất số 908A Lò Gốm rộng gần 140m² cũng được địa phương cải tạo bằng nguồn xã hội hóa, hướng đến bổ sung một hoa viên nhỏ cho khu dân cư.
Theo ông Nguyễn Quốc Dương, Chủ tịch UBND phường Bình Tây, diện tích các hoa viên tuy không lớn nhưng khi đưa vào sử dụng đã nhận được sự đồng thuận vì đáp ứng đúng nhu cầu tại chỗ của người dân.
"Khi chuyển đổi công năng không thể áp dụng một mô hình chung cho mọi khu đất. Diện tích nhỏ có thể làm hoa viên, sân chơi hoặc điểm tập thể dục; khuôn viên lớn có thể kết hợp mảng xanh, thể thao và văn hóa; trụ sở hiện hữu phù hợp có thể chuyển thành trường học, cơ sở y tế hoặc công trình công cộng. Giá trị lớn nhất khi chuyển đổi không chỉ nằm ở diện mạo mới của khu đất mà còn ở những tiện ích thiết thực được trao lại cho cộng đồng", ông Nguyễn Quốc Dương khẳng định.
Bài 2: Gỡ từng nút thắt khi chuyển đổi công năng