Giáo sư Toshiro Nishizawa. Ảnh: Phạm Tuân/PV TTXVN tại Nhật Bản
Giáo sư Nishizawa đánh giá chuyến thăm lần này mang ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Nhật Bản, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục ảnh hưởng tới ổn định toàn cầu. Vào tháng 11/2023, quan hệ giữa hai nước được nâng cấp từ “Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á” lên “Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới”.
Giáo sư Nishizawa nhận định: "Việc nâng cấp này phản ánh sự mở rộng và làm sâu sắc hơn hợp tác song phương, nhất là trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng phức tạp hiện nay. Tuyên bố chung năm 2023 nhấn mạnh việc tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc, tuân thủ luật pháp quốc tế, cũng như tôn trọng lẫn nhau về thể chế chính trị, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mỗi quốc gia. Việc tái khẳng định những nguyên tắc này là kịp thời và mang tính thiết yếu".
Liên quan hợp tác năng lượng và tài nguyên giữa hai nước trong bối cảnh bất ổn toàn cầu và đứt gãy chuỗi cung ứng đe dọa nguồn cung ổn định, Giáo sư Nishizawa nhấn mạnh việc các quốc gia tăng cường phối hợp là cần thiết. Trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, ông cho rằng Nhật Bản và Việt Nam có thể hợp tác không chỉ song phương mà còn với các đối tác khác và các tổ chức quốc tế. Ông lưu ý các nền kinh tế châu Á có mức độ phụ thuộc lẫn nhau cao trong chuỗi cung ứng, trong đó Nhật Bản phụ thuộc vào khu vực về các vật tư y tế thiết yếu như thiết bị lọc máu và vật tư phẫu thuật.
Theo Giáo sư, bất kỳ gián đoạn nào đối với chuỗi cung ứng năng lượng hoặc tài nguyên quan trọng đều có thể gây hệ quả kinh tế - xã hội nghiêm trọng cho cả hai bên. Ông dẫn sáng kiến “Quan hệ đối tác tăng cường khả năng chống chịu nguồn cung năng lượng và tài nguyên châu Á” được công bố tại Hội nghị trực tuyến Cộng đồng châu Á không phát thải mở rộng (AZEC +) ngày 15/4 như một nỗ lực dài hạn nhằm củng cố năng lực ứng phó khu vực. Sáng kiến này bao gồm khoảng 10 tỷ USD hợp tác tài chính nhằm ứng phó khẩn cấp đảm bảo nguồn cung dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ, cũng như các biện pháp cơ cấu như mở rộng dự trữ dầu khu vực, đa dạng hóa nguồn năng lượng và bảo đảm nguồn khoáng sản quan trọng.
Trong ngắn hạn, ông cho rằng hai nước có thể phối hợp thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm sớm chấm dứt xung đột tại Trung Đông. Ông cũng đánh giá Việt Nam, với trữ lượng đất hiếm lớn thứ 6 thế giới, là đối tác không thể thiếu trong lĩnh vực tài nguyên quan trọng. Ông cho rằng việc Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi từ một nước xuất khẩu nguyên liệu thô sang quốc gia có năng lực chế biến và tạo ra giá trị gia tăng cao sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên.
Về vai trò của Việt Nam trong chiến lược “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở”, Giáo sư Nishizawa cho rằng Việt Nam từ lâu duy trì nguyên tắc tự chủ chiến lược và ủng hộ các giá trị cốt lõi của chiến lược này trong điều kiện bảo đảm tính cởi mở và bao trùm. Theo ông, điều này phù hợp với chính sách đối ngoại đa dạng hóa, đa phương hóa của Việt Nam, cũng như với Tầm nhìn ASEAN về khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, vốn nhấn mạnh tính bao trùm, cởi mở và vai trò trung tâm của ASEAN.
Ông nhấn mạnh sự tương thích này có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường hợp tác với Việt Nam, một thành viên chủ chốt của ASEAN. Ông lưu ý chiến lược “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở” dựa trên 3 trụ cột, gồm thúc đẩy pháp quyền, tự do hàng hải và thương mại tự do, theo đuổi thịnh vượng kinh tế, và duy trì hòa bình và ổn định. Giáo sư đánh giá chuyến thăm lần này tạo cơ hội để hai nước tái khẳng định các nguyên tắc đó, đồng thời bày tỏ kỳ vọng Việt Nam, trong khi vẫn duy trì tự chủ chiến lược, sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng hơn trong việc thúc đẩy hiện thực hóa chiến lược này.
Về kỳ vọng với những kết quả cụ thể, Giáo sư Nishizawa cho rằng chuyến thăm có thể thúc đẩy tiến triển trong các lĩnh vực hai nước có thể tận dụng thế mạnh bổ trợ, đồng thời đẩy nhanh các dự án song phương đang triển khai. Các lĩnh vực đó bao gồm hỗ trợ giảm phát thải carbon trong khuôn khổ Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC), các khoản vay hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) thế hệ mới cho chuyển đổi xanh, phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI), cũng như các dự án đường sắt đô thị và hạ tầng. Theo ông, việc thúc đẩy các sáng kiến này sẽ mang lại lợi ích cụ thể cho cả hai nước.
Liên quan hợp tác khoa học - công nghệ, Giáo sư Nishizawa nhận định hai nước nhiều khả năng tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng nghiên cứu chung trong các lĩnh vực như bán dẫn, AI, khoa học vật liệu, công nghệ môi trường, khử carbon, y sinh học và quản trị số. Ông cho rằng việc triển khai các phòng thí nghiệm chung và các dự án thử nghiệm với sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp sẽ mang lại hiệu quả cao, trong khi cách tiếp cận kết hợp giữa nghiên cứu, giáo dục và công nghiệp hóa, phù hợp với chiến lược chuyển đổi số và chuyển đổi xanh của cả hai nước, sẽ là yếu tố then chốt để đạt được kết quả bền vững.
Chia sẻ về một chuyến thăm gần đây tới văn phòng tại Tokyo của một doanh nghiệp công nghệ thông tin Việt Nam, ông cho biết: “Tôi rất ấn tượng với sự phát triển vượt bậc của doanh nghiệp này trong hơn 2 thập kỷ qua. Dựa trên nền tảng nghiên cứu, phát triển và đào tạo nhân lực, doanh nghiệp hiện cung cấp các dịch vụ tiên tiến cho khách hàng Nhật Bản. Sứ mệnh kết nối Việt Nam và Nhật Bản trên thực địa, đồng thời đóng góp vào một xã hội bền vững, là một mô hình đáng tham khảo cho hợp tác trong tương lai”.