Quan điểm phổ biến hiện nay tại Mỹ là nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng nhanh sẽ đe dọa đến các nước khác, trong đó có việc chiếm vị trí nền kinh tế số một của Mỹ. Tuy nhiên, nếu xem xét kỹ sẽ thấy rằng mối đe dọa lớn đối với các nước trong trung hạn chính là sự suy giảm tăng trưởng của nền kinh tế Trung Quốc. Trong bài viết đăng trên mạng tin "Bloomberg" ngày 15/1, cựu Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách của Nhà Trắng đã phân tích về vấn đề này như sau:
Trung Quốc đang nhanh chóng tiến tới thu nhập ở mức “bẫy thu nhập trung bình”, mốc mà nhiều quốc gia đã vấp phải khi chuyển từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng chậm. Bẫy tăng trưởng này gợi mở một số lý do, trong đó có việc các nền kinh tế phát triển không cân đối ngay từ giai đoạn đầu phát triển, qua việc chuyển dịch công nhân từ khu vực nông nghiệp sang chế tạo. Dù vậy, tới thời điểm nào đó, những thành tích đạt được từ việc chuyển dịch này sẽ biến mất và nguồn lực tăng trưởng mới là cần thiết. Trung Quốc dường như đang hướng tới ngưỡng này.
"Bẫy thu nhập trung bình" thường xảy ra ở hai mức, thu nhập bình quân đầu người ở mức 10.000 USD và 15.000 USD. Con số này dựa trên số liệu gần đây nhất do các nhà kinh tế Barry Eichengreen ở Đại học California, Donghyun Park thuộc Ngân hàng Phát triển châu Á và Kwanho Shin ở Đại học Hàn Quốc thu thập và công bố trên tạp chí Cơ quan Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (Mỹ).
Thu nhập bình quân đầu người của Trung Quốc đạt khoảng hơn 7.000 USD năm 2010. Với tốc độ tăng trưởng bình quân 7% kể từ năm 2010, Trung Quốc sẽ đạt tới mức thu nhập 10.000 USD vào năm 2015. Theo các nhà kinh tế nói trên, tăng trưởng chậm lại thường xảy ra ở các nền kinh tế có tỷ lệ người già phụ thuộc cao, tỷ lệ đầu tư cao nhưng lợi nhuận trên vốn thấp và tỷ giá hối đoái thực dưới giá trị không khuyến khích xã hội phát triển công nghệ.
Một nhân tố có thể giúp khẳng định quốc gia nào thoát được "bẫy thu nhập trung bình" và tiếp tục tăng trưởng nhanh là chỉ số bất bình đẳng thu nhập như nghiên cứu của các nhà phân tích thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc phối hợp với Đại học Stanford đã chỉ ra. Những xã hội tồn tại sự bất bình đẳng đang gặp nhiều khó khăn hơn trong duy trì tăng trưởng.
So sánh các nước đã thoát khỏi "bẫy thu nhập trung bình" với số đã mắc phải, các nhà nghiên cứu tại Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc và Đại học Standford kết luận rằng số quốc gia thoát "bẫy thu nhập trung bình" có chỉ số bất bình đẳng thấp, với hệ số Gini (biểu thị độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập) thấp hơn 40%. Nếu chỉ số Gini bằng 0 có nghĩa là mọi người có cùng mức thu nhập, nếu Gini bằng 100% có nghĩa là một người có tất cả thu nhập trong khi số khác không có gì. Chỉ số Gini hiện tại của Trung Quốc vào khoảng 50% và tiếp tục gia tăng. Các nhà khoa học khẳng định nếu trong tương lai rất gần, Trung Quốc không giải quyết được vấn đề bất bình đẳng thu nhập, Trung Quốc sẽ khó hoàn thành được giai đoạn chuyển đổi từ mức thu nhập trung bình lên thu nhập cao.
Vậy hậu quả của việc Trung Quốc rơi vào bẫy thu nhập trung bình như thế nào? Theo Yasheng Huang, Giáo sư về quản lý tại Đại học MIT, tăng trưởng chậm lại có thể gây bất ổn về kinh tế và chính trị nội bộ cho Trung Quốc, đồng thời đem lại rủi ro lớn cho các quốc gia khác. Chuyên gia Trung Quốc Susan Shirk thuộc Đại học California tại San Diego cảnh báo rằng “chính sự bất ổn nội bộ, chứ không phải tăng trưởng nhanh của Trung Quốc, mới là mối nguy hại lớn nhất”.
Trong khi đó, Aaron Friedberg - Giáo sư các vấn đề chính trị và quốc tế tại Đại học Princeton - viết rằng một Trung Quốc ít thịnh vượng hơn “có thể là đối thủ cạnh tranh yếu hơn ở một số khía cạnh, nhưng khi đó Trung Quốc lại trở nên khó dự đoán hơn và thậm chí là nguy hiểm và khó khăn hơn cho Mỹ và đồng minh trong xây dựng quan hệ”. Friedberg cho rằng giới lãnh đạo Trung Quốc yếu sẽ dẫn đến việc lấy đối đầu với nước khác để tập hợp sự ủng hộ. Tăng trưởng chậm lại ở Trung Quốc là điều không thể tránh khỏi, nhưng điều đó sẽ nguy hiểm hơn cho thế giới.
Quang Tuyến