Mối đe dọa âm thầm ở Trung Đông có nguy cơ làm trầm trọng thêm cú sốc năng lượng

Theo tờ The Guardian ngày 15/3, mỏ dầu ngoài khơi lớn nhất thế giới trải dài hơn 64 km từ tỉnh phía Đông của Saudi Arabia ra Vịnh Ba Tư. Trong gần 70 năm, mỏ Safaniya đã sản xuất hàng triệu thùng dầu thô nặng Arab để quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới này bán ra thị trường. Trong tuần qua, mỏ này đã đóng cửa.

Chiến tranh tại Iran đã khiến các quốc gia vùng Vịnh không xuất khẩu được khoảng 1/5 nguồn cung dầu của thế giới tới các khách hàng quốc tế thông qua eo biển Hormuz. Các cuộc tấn công của Iran vào tàu chở dầu khiến tuyến thương mại quan trọng này bị tắc nghẽn và đã xóa sổ khoảng 15 triệu thùng dầu khỏi thị trường toàn cầu.

Nhưng ngoài những tàu chở dầu bị thiêu rụi trên tuyến đường thủy hẹp chỉ cách Iran vài km về phía Nam, còn tồn tại một mối đe dọa âm thầm hơn, có nguy cơ làm trầm trọng thêm cú sốc nguồn cung năng lượng lớn nhất trong lịch sử và thúc đẩy đợt tăng giá gần đây.

Nguy cơ là các nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới sẽ buộc phải đóng cửa hoàn toàn nhiều mỏ dầu, khiến giá năng lượng sẽ ở mức cao trong thời gian dài đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp. Trong kịch bản xấu nhất, các nhà phân tích dự báo giá dầu có thể vượt mức kỷ lục 147,5 USD/thùng đạt được vào năm 2008.

Các nhà sản xuất dầu đã vội vàng chuyển hướng dòng dầu thô sang hệ thống đường ống và các cơ sở lưu trữ, nhưng khi đường ống và kho dự trữ dần đầy, lựa chọn duy nhất còn lại là ngừng khai thác. Mối đe dọa đối với các mỏ dầu ở Trung Đông hiện được xem là nguyên nhân chính đẩy giá thị trường đi lên.

Giá dầu Brent đã giảm từ mức đỉnh 119 USD/thùng trong tuần qua khi các nhà lãnh đạo toàn cầu chuẩn bị kêu gọi xả kho chưa từng có tiền lệ 400 triệu thùng dầu từ các quốc gia thành viên nhằm hạ nhiệt thị trường. Tuy nhiên, giá đã bắt đầu tăng trở lại lên trên 100 USD/thùng khi các mỏ dầu ở Saudi Arabia, Iraq và Kuwait đóng cửa.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, dự báo các đợt tạm thời đóng các giếng dầu và khí đốt cùng với thiệt hại tại một số cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng trong khu vực sẽ cắt giảm sản lượng khoảng 10 triệu thùng mỗi ngày.

Chiến tranh cũng làm gián đoạn nguồn cung khí đốt toàn cầu. Qatar cung cấp khoảng 20% lượng khí đốt vận chuyển bằng đường biển của thế giới nhưng đã buộc phải ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng do các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở của mình. Phản ứng với tình trạng này, giá khí đốt tại châu Âu tăng khoảng 80%, lên mức hơn 56 euro mỗi megawatt giờ vào tuần trước.

Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad al-Kaabi nói với Financial Times rằng sẽ cần từ vài tuần đến vài tháng để khôi phục hoạt động giao hàng bình thường, ngay cả khi chiến tranh kết thúc ngay hôm nay. Ông nói cuộc khủng hoảng này sẽ làm suy yếu các nền kinh tế trên thế giới.

Theo ông Ajay Parmar, Giám đốc tại công ty chuyên về thị trường năng lượng ICIS, khi các cơ sở lưu trữ dầu thô tại Vùng Vịnh chỉ còn đủ chỗ chứa cho vài ngày và cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz chưa có dấu hiệu kết thúc, khu vực dầu mỏ giàu nhất thế giới có thể phải đóng cửa thêm nhiều mỏ.

Ông Parmar nói: “Các đợt đóng giếng dầu chắc chắn sẽ kéo dài tình trạng giá dầu cao. Đây là nguyên nhân chính khiến chúng ta thấy giá tăng hiện nay”. Tác động này có hai mặt: làm gia tăng nỗi lo của thị trường về cuộc khủng hoảng nguồn cung và làm tăng nguy cơ sản lượng vẫn bị hạn chế ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại.

Quá trình khởi động lại một mỏ dầu đã đóng là khó khăn và kéo dài. Có thể mất nhiều tuần để đưa mỏ trở lại sản lượng tối đa, tùy thuộc vào tình trạng cơ sở hạ tầng và đặc điểm địa chất. Cũng có nguy cơ mỏ không bao giờ phục hồi hoàn toàn.

Ông Jim Burkhard, Trưởng bộ phận nghiên cứu dầu thô toàn cầu của S&P Global Energy, nhận định: “Khởi động lại sản xuất ở quy mô mỏ như vậy sẽ là một nhiệm vụ kỹ thuật lớn. Tùy thuộc vào đặc điểm tầng chứa và thời gian đóng giếng, có thể mất nhiều tuần, nhiều tháng hoặc lâu hơn để khôi phục hoàn toàn sản lượng”.

Aramco, công ty dầu khí quốc doanh của Saudi Arabia, cam đoan với thị trường rằng họ có thể xuất khẩu khoảng 70% sản lượng thông thường tới khách hàng trên toàn thế giới. Công ty này dự định vận chuyển dầu thô khai thác từ Vịnh Ba Tư hơn 1.200 km về phía Tây qua một đường ống xuyên qua nước này tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Lượng dầu Saudi Arabia xuất khẩu theo tuyến này đã tăng gấp đôi từ khoảng 1,5 triệu thùng/ngày lên 3 triệu thùng. Aramco tin rằng con số này có thể tăng lên 5 triệu thùng trong vài ngày.

Theo ông Aditya Saraswat, Giám đốc công ty Rystad Energy, đã có ít nhất 25 tàu chở dầu lớn đang trên đường tới cảng Biển Đỏ để vận chuyển dầu thô Saudi Arabia ra thị trường quốc tế. Trong khi đó, gần cảng Fujairah – nằm phía Đông điểm nghẽn Hormuz, các tàu chở dầu đã sẵn sàng bốc dầu thô được vận chuyển qua đường ống vòng qua eo biển Hormuz từ các mỏ dầu của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất tại Vịnh Ba Tư. Ông Saraswat cho biết lượng dầu vận chuyển qua đường ống của nước này đã tăng từ 1,1 triệu thùng/ngày lên 1,6 triệu thùng trong tuần này khi hoạt động buôn bán qua đường biển suy giảm.

Ông Parmar cho rằng các lựa chọn chuyển hướng qua đường ống chỉ có thể giúp Saudi Arabia và UAE đến một mức độ nhất định. UAE sẽ không bán được khoảng 1 triệu thùng dầu thô thông qua đường ống mỗi ngày và chỉ còn chưa tới 20 ngày dung lượng lưu trữ. Aramco sẽ có khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày không thể rời Saudi Arabia nếu không đóng cửa mỏ Safaniya và mỏ Zuluf. Công ty chỉ còn khoảng bảy ngày dung lượng lưu trữ.

Ông Parmar nói thêm rằng Iraq, Kuwait và cả Iran không có đường ống để tránh eo biển Hormuz. Sản lượng dầu từ các mỏ lớn ở miền Nam Iraq đã giảm gần 3/4 xuống còn khoảng 1,3 triệu thùng/ngày so với mức trước khủng hoảng là 4,3 triệu thùng. Nước này còn chưa tới năm ngày dung lượng lưu trữ. Kuwait từng khai thác khoảng 2,6 triệu thùng/ngày vào đầu năm nay nhưng đã cắt giảm sản lượng. Nước này còn chưa tới 11 ngày dung lượng lưu trữ.

Tại Saudi Arabia, cũng xuất hiện câu hỏi liệu mỏ Safaniya có thể quay trở lại mức sản lượng trước đây hay không. Tuy nhiên, ông Parmar cảnh báo không nên vội đánh giá thấp ngành công nghiệp dầu mỏ nước này. Ông nói: “Năng lực khai thác và lọc dầu của Saudi Arabia ở trình độ rất cao và tôi sẽ không ngạc nhiên nếu dần dần công ty Aramco thực sự có thể đưa mỏ này trở lại mức công suất trước đây”.