“Mở đường” thị trường điện cạnh tranh
Đây không chỉ là vấn đề cung cấp đủ điện, đủ nhiên liệu mà còn là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm tăng trưởng kinh tế bền vững, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng - an ninh và hội nhập quốc tế sâu rộng. Nghị quyết 70 được kỳ vọng sẽ tạo “cú hích” lớn cho ngành năng lượng, giúp Việt Nam chủ động hơn trước những biến động khó lường của thế giới; đồng thời hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Nghị quyết 70 cũng đã đưa ra các giải pháp đột phá về thu hút vốn đầu tư tư nhân và chuyển đổi năng lượng thị trường.
Theo TS. Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế xã hội Hà Nội, Đại hội XIV của Đảng không chỉ thể hiện sự kế thừa mà còn phát triển, cập nhật nhiều quan điểm, mục tiêu mới và các giải pháp, nhiệm vụ mang tính đột phá, mạnh mẽ hơn, phản ánh sự đổi mới, sáng tạo, có tính cách mạng trong tư duy và hành động và kỳ vọng có nhiều sự đột phá phù hợp với tình hình thực tế, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Một số ý kiến cho rằng, đặc biệt, trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, Nghị quyết số 70 được kỳ vọng là bước ngoặt chính sách của ngành năng lượng, không chỉ khẳng định phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng sạch là ưu tiên hàng đầu mà còn “mở đường” thị trường điện cạnh tranh, thu hút đầu tư từ mọi nguồn lực xã hội.
Tại Diễn đàn “Kết nối doanh nghiệp khí Việt Nam với chuỗi cung ứng năng lượng quốc tế” diễn ra mới đây, TS Nguyễn Minh Thảo, Phó Trưởng Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh (Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính) cho biết: Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, từ định hướng chiến lược đến các giải pháp cụ thể, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khí nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế.
“Trước đây, trong quá trình thực thi pháp luật, nhiều khó khăn, bất cập phát sinh phải chờ trình Quốc hội để sửa đổi luật, dẫn đến độ trễ chính sách. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, Chính phủ đã có điều kiện chủ động hơn trong việc ban hành các Nghị quyết kịp thời, nhằm sớm tháo gỡ vướng mắc, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và khí. Hiện, hệ thống pháp lý và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khí Việt Nam hội nhập quốc tế ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ hơn, bám sát yêu cầu phát triển và chuyển dịch năng lượng”, TS Nguyễn Minh Thảo cho biết.
TS. Nguyễn Minh Thảo, Phó Trưởng Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh (Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính).
Theo TS. Nguyễn Minh Thảo, một trong những trụ cột quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng Quốc gia được hiện thực hóa thành Nghị quyết 70. Nhiều giải pháp đã và đang được triển khai gồm: Rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế đối với các dự án năng lượng; xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhằm thu hút và triển khai các dự án năng lượng quan trọng, cấp bách của quốc gia; cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, phấn đấu cắt giảm từ 30 - 50% thời gian và chi phí tuân thủ…
TS. Phạm Quý Ngọc, chuyên gia Viện Dầu khí Việt Nam cho biết thêm, trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, khí thiên nhiên, đặc biệt LNG được xác định là nhiên liệu chuyển tiếp mang tính chiến lược. Để doanh nghiệp khí Việt Nam không chỉ đứng vững ở thị trường trong nước mà còn vươn ra thế giới, việc xác lập các điều kiện nền tảng mang tính dài hạn là yêu cầu cấp thiết.
Theo chuyên gia này, thách thức lớn nhất hiện nay là khoảng trống cung - cầu, nhu cầu tăng nhanh nhưng nguồn cung trong nước suy giảm, trong khi thị trường vẫn phụ thuộc vào chuỗi giá trị truyền thống. “Chiến lược phát triển của doanh nghiệp khí Việt Nam cần dựa trên 3 trụ cột: Nâng cấp chuỗi giá trị truyền thống; thâm nhập sâu hơn vào các lĩnh vực công nghiệp và giao thông; chuyển đổi vai trò từ ‘người mua’ sang ‘đối tác’ trong chuỗi giá trị khí và LNG”, TS Phạm Quý Ngọc cho biết.
“Một điều kiện then chốt để doanh nghiệp khí đứng vững là phát triển ổn định thị trường khí cho điện. Điều này đòi hỏi sớm hoàn thiện cơ chế chuyển ngang giá khí - giá điện minh bạch; hoàn thiện khung pháp lý cho hợp đồng mua bán điện (PPA) điện khí LNG; xây dựng cơ chế bảo lãnh và chia sẻ rủi ro cho các dự án hạ tầng LNG quy mô lớn”, TS Phạm Quý Ngọc cho biết.
Theo ông Đặng Huy Đông, nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính), LNG không đơn thuần là một loại nhiên liệu thay thế than mà là một cấu phần quan trọng trong cấu trúc thị trường năng lượng mới.
Trên thế giới, nhiều quốc gia đã tận dụng lợi thế này để phát triển LNG như một trụ cột năng lượng. Trong bối cảnh thị trường LNG Việt Nam đang ở giai đoạn hình thành, việc nghiên cứu và thí điểm mô hình Hợp nhất LNG để sản xuất điện là hướng đi đáng cân nhắc nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, kiểm soát chi phí và giảm rủi ro trong dài hạn. Việc triển khai mô hình này cần gắn chặt với Quy hoạch điện, quy hoạch hạ tầng LNG và lộ trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.
Quan trọng hơn, hợp nhất LNG không chỉ là giải pháp kỹ thuật hay thương mại mà là một lựa chọn chiến lược về thể chế, giúp Việt Nam chủ động hơn trong hội nhập thị trường năng lượng toàn cầu. Nếu được thiết kế phù hợp, hợp nhất LNG có thể trở thành đòn bẩy chiến lược giúp Việt Nam giảm rủi ro, ổn định giá điện và tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chuyển đổi sang hệ thống năng lượng xanh, bền vững.
Ông Nguyễn Thái Hà, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Năng lượng T&T:
Phát triển hạ tầng và logistics LNG theo chuẩn quốc tế không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là điều kiện tiên quyết để Việt Nam hình thành thị trường LNG hiện đại, minh bạch và bền vững. Xuất phát từ nhận thức đó, T&T lựa chọn tiếp cận LNG theo mô hình chuỗi tích hợp “LNG to Power”, tiêu biểu là Dự án LNG Hải Lăng giai đoạn 1 tại Quảng Trị với công suất 1.500 MW. Dự án bao gồm kho cảng LNG, hệ thống tồn trữ – tái hóa khí và nhà máy điện khí chu trình hỗn hợp hiệu suất cao, được thiết kế như một tổ hợp hạ tầng năng lượng khép kín nhằm tối ưu logistics và chủ động nguồn nhiên liệu.
PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Trưởng nhóm chuyên môn Hệ thống Năng lượng nhiệt (Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội), Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam:
Việt Nam định hình trục năng lượng sạch mới sử dụng khí tự nhiên (khí nội địa và LNG) làm nhiên liệu chuyển tiếp là giải pháp then chốt để thay thế dần than, hỗ trợ tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo và bảo đảm an ninh năng lượng trong ngắn và trung hạn. Trên nền tảng đó, hydrogen phát thải thấp và hydrogen xanh sẽ kiến tạo hệ sinh thái năng lượng mới, từng bước khử carbon trong công nghiệp và giao thông vận tải. Nếu tận dụng tốt giai đoạn chuyển tiếp này, hydrogen xanh không chỉ giúp Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero 2050 mà còn có thể trở thành động lực đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu năng lượng sạch của khu vực trong tương lai.
Chuyên gia Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh:
Tại Việt Nam, cơ chế giá điện là vấn đề tồn tại trong nhiều năm nhưng chưa được giải quyết một cách triệt để, chủ yếu do vướng mắc giữa yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội và mục tiêu hạn chế tác động làm gia tăng lạm phát. Tuy nhiên, trong bối cảnh đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, yêu cầu bảo đảm cung ứng điện đầy đủ trở nên cấp thiết hơn. Khi nền kinh tế tăng trưởng cao, nhu cầu vốn đầu tư lớn, việc huy động nguồn lực từ ngân hàng, các tổ chức tài chính và khu vực tư nhân sẽ đi kèm với những yêu cầu chặt chẽ hơn về hiệu quả và khả năng hoàn vốn.