Sửa đổi Luật Đo lường - Kiểm soát tính chính xác, đáp ứng yêu cầu hội nhập

Trải qua gần 15 năm thi hành, trước yêu cầu mới của thực tiễn phát triển, bối cảnh chuyển đổi số cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Luật Đo lường đã bộc lộ những hạn chế, bất cập. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Đo Lường là cần thiết để thể chế hóa chủ trương, định hướng của Đảng, đồng bộ hệ thống pháp luật hiện hành với trọng tâm định hướng chính sách, đồng thời phù hợp với quốc tế, đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Kiểm soát tính chính xác, đáp ứng yêu cầu hội nhập

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng Quốc gia nhấn mạnh: Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt, chuyển đổi số là phương thức phát triển mới, trong đó tiêu chuẩn đo lường chất lượng giữ vai trò nền tảng, hạ tầng kỹ thuật quan trọng bảo đảm tính tin cậy, chính xác, minh bạch, kết nối và hội nhập của nền kinh tế số, xã hội số.

Đặc biệt, Chỉ thị số 38-CT/TW ngày 30/7/2024 của Ban Bí thư về đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia đến năm 2030 và những năm tiếp theo đã nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2542/QĐ-TTg ngày 20/11/2025 phê duyệt các nhiệm vụ, giải pháp tăng cường hội nhập quốc tế trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đến năm 2030, tập trung vào việc xây dựng thể chế, nâng cao năng lực nhân lực và hợp tác quốc tế, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hội nhập quốc tế sâu rộng cho thấy yêu cầu sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là yêu cầu khách quan, phù hợp với chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Chủ tịch Nguyễn Nam Hải khẳng định: Đo lường chính xác không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo công bằng trong thương mại, đảm bảo sự trong sạch của môi trường và sức khoẻ nhân dân, thúc đẩy phát triển khoa học - công nghệ mà đo lường chính xác là công cụ quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế quốc dân và đảm bảo công bằng xã hội. Việc kiểm soát tính chính xác trong đo lường đóng góp thiết thực vào việc hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, phục vụ nhu cầu về đo lường trong cuộc sống, sinh hoạt của người dân. 

Việc sửa đổi Luật Đo lường không chỉ đảm bảo kiểm soát tính chính xác mà tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp chủ động xây dựng và vận hành chương trình bảo đảm đo lường nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh; bảo đảm kiểm soát rủi ro trong sản xuất - kinh doanh và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Ngoài ra, việc sửa đổi một số điều của Luật Đo lường cũng xác lập cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất và ổn định cho cơ quan đo lường quốc gia, khẳng định đo lường là một trụ cột của hạ tầng chất lượng quốc gia.

Giải quyết những bất cập, tồn tại trong Luật sửa đổi

Theo ông Nguyễn Nam Hải, trước yêu cầu mới của thực tiễn phát triển và bối cảnh hiện tại, Luật Đo lường năm 2011 chưa thể hiện rõ đo lường khoa học, đo lường ứng dụng để đưa doanh nghiệp là trung tâm của hệ thống đo lường quốc gia, chưa thể hiện rõ vai trò của cơ quan đo lường quốc gia; thiếu cơ sở pháp lý phục vụ nhu cầu chuyển đổi số trong đo lường, chuyển đổi phương thức quản lý dựa trên công nghệ số; bảo đảm tính thống nhất, chính xác và độ tin cậy của dữ liệu.

Bên cạnh đó, một số quy định về hoạt động thanh tra, kiểm tra nhà nước về đo lường chưa phù hợp với việc thực hiện chính quyền 2 cấp, quy định về hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường, về lượng của hàng đóng gói sẵn cần được cắt giảm, đơn giản hoá…

Đồng quan về việc sửa đổi quy định trong hoạt động thanh, kiểm tra về đo lường, tại hội thảo “Đánh giá, tổng kết thi hành Luật Đo lường và đề xuất sửa đổi một số điều của Luật Đo lường” mới diễn ra, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết, sửa đổi Luật Đo lường để công tác quản lý đo lường trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân và doanh nghiệp như điện, nước, xăng dầu, thương mại, y tế… từng bước đi vào nền nếp, đảm bảo độ chính xác, minh bạch trong giao dịch và thanh toán; hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo từng bước xã hội hóa, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và kỷ cương pháp luật. Bên cạnh đó, cần có quy định theo hướng áp dụng cơ chế công nhận kết quả thử nghiệm mẫu của các tổ chức thử nghiệm nước ngoài phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế để miễn, giảm thử nghiệm phê duyệt mẫu đối với phương tiện đo nhóm 2 được nhập khẩu nhỏ lẻ theo dự án đầu tư hoặc nhập khẩu đồng bộ theo dây chuyền công nghệ, không ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn, môi trường và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và cộng đồng.

Cũng tại hội thảo, đại diện Trung tâm Kiểm định, Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công an cho rằng: Trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển nhanh, chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, yêu cầu quản trị nhà nước dựa trên dữ liệu ngày càng rõ nét, đo lường không chỉ là “đo đúng”, mà còn là đo có căn cứ, có truy xuất, có thừa nhận, do đó, cần sửa đổi một số điều của Luật Đo lường nhằm xác định danh mục ưu tiên theo tiêu chí: Tần suất sử dụng cao, tác động trực tiếp đến xử lý vi phạm và an toàn xã hội, yêu cầu truy xuất chặt chẽ. Đặc biệt, đối với các nhóm như phương tiện đo nồng độ cồn, phương tiện đo tốc độ; đồng thời mở rộng dần với các nhóm đo liên quan an toàn - môi trường - kỹ thuật. Bên cạnh đó, cần quy định về hạ tầng dữ liệu đo lường làm cơ sở pháp lý để phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia và kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phục vụ yêu cầu cải cách hành chính và số hóa.

Việc hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi Luật Đo lường là nền tảng quan trọng để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.