Ảnh minh họa: TTXVN
Theo Bộ Công Thương, thương mại điện tử tại Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, với tốc độ tăng trưởng trung bình 20 - 30%/năm trong cả giai đoạn, đóng góp khoảng 11% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng của cả nước năm 2025. Cùng đó, thương mại điện tử ngày càng trở thành một động lực quan trọng của kinh tế số, tác động sâu rộng đến phương thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng.
Tuy nhiên, hiện nay hoạt động thương mại điện tử chủ yếu được điều chỉnh bởi Nghị định số 52/2013/NĐ-CP ngày 16/5/2013 của Chính phủ về thương mại điện tử và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP ngày 25/9/2021 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 52/2013/NĐ-CP. Do chỉ được ban hành ở cấp nghị định, hai văn bản này chưa đủ hiệu lực pháp lý để điều chỉnh toàn diện các vấn đề quan trọng, mang tính đa ngành, phức tạp ngày càng gia tăng trong lĩnh vực thương mại điện tử.
Thực tiễn triển khai cho thấy còn tồn tại nhiều bất cập, nổi bật là sự xuất hiện nhanh chóng của các mô hình kinh doanh mới, đa dạng về chủ thể, phức tạp về bản chất, như hoạt động livestream bán hàng, gây khó khăn trong công tác quản lý thuế, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Bên cạnh đó, hạn chế trong kiểm soát và xử lý vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng, đặc biệt là các vấn đề về định danh người bán, truy vết và xử lý trách nhiệm pháp lý. Ngoài ra, những thách thức của thương mại điện tử xuyên biên giới, liên quan đến chất lượng hàng hóa nhập khẩu, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ sản xuất trong nước trong bối cảnh dòng chảy hàng hóa, dịch vụ ngày càng vượt qua biên giới quốc gia.
Trên cơ sở yêu cầu kịp thời thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước tại các nghị quyết, chỉ đạo lớn, phù hợp với sự thay đổi nhanh của bối cảnh kinh tế - xã hội và xu hướng hội nhập quốc tế; đồng thời xuất phát từ việc nhận diện những hạn chế, bất cập sau hơn 12 năm ban hành và tổ chức thực hiện các nghị định về thương mại điện tử, việc xây dựng một văn bản pháp luật ở cấp luật riêng cho lĩnh vực thương mại điện tử là yêu cầu khách quan và cấp thiết.
Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Công Thương, cơ quan chủ trì soạn thảo Luật Thương mại điện tử đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cùng các cơ quan, tổ chức liên quan để xây dựng Dự án Luật theo đúng trình tự, thủ tục quy định. Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thương mại điện tử. Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026.
Bộ Công Thương cho biết, Luật Thương mại điện tử được thiết kế gồm 7 chương, 41 điều với bố cục gồm Chương I: Những quy định chung, gồm 8 điều; Chương II: Chính sách phát triển thương mại điện tử gồm 2 điều; Chương III: Nền tảng thương mại điện tử và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong hoạt động thương mại điện tử gồm 3 mục, 16 điều; Chương IV: Thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài gồm 6 điều; Chương V: Trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử gồm 4 điều; Chương VI: Ứng dụng công nghệ trong quản lý và xử lý vi phạm trong thương mại điện tử gồm 3 điều; Chương VII: Điều khoản thi hành gồm 2 điều.
Bố cục của Luật được xây dựng theo hướng logic, bao quát toàn diện các chủ thể, mô hình và hoạt động thương mại điện tử, đồng thời bảo đảm sự liên thông giữa phát triển thị trường và quản lý nhà nước. Đáng lưu ý, Luật Thương mại điện tử được xây dựng theo định hướng kiến tạo phát triển, tăng cường hiệu quả quản lý và bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, người tiêu dùng với một số nội dung mới, nổi bật.
Cụ thể, định vị pháp lý rõ ràng các mô hình nền tảng thương mại điện tử. Luật lần đầu tiên phân loại cụ thể 4 loại hình nền tảng gồm nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp; nền tảng thương mại điện tử trung gian; mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử và nền tảng thương mại điện tử tích hợp. Việc phân loại này là cơ sở quan trọng để xác định chính xác trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ can thiệp trong giao dịch.
Cùng đó, bổ sung quy định về livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Đây là các nội dung hoàn toàn mới nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý. Theo đó, chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người livestream, thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình livestream và lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định.
Người livestream không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng hàng hóa. Đối với hoạt động tiếp thị liên kết, tổ chức cung cấp dịch vụ phải xác thực danh tính người tiếp thị và có trách nhiệm ngăn chặn các liên kết đến hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật.
Mặt khác, tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới. Luật quy định các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài có sử dụng tiếng Việt, tên miền “.vn” hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định tại Việt Nam phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam.
Đối với chủ quản nền tảng nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam, Luật quy định nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng nhằm bảo đảm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, bảo đảm công bằng giữa các chủ thể trong và ngoài nước, phù hợp với thông lệ và cam kết quốc tế.
Bên cạnh đó, tăng cường bảo vệ người tiêu dùng và minh bạch thông tin trên môi trường số. Luật yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử công khai đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính điện tử, góp phần nâng cao niềm tin và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.
Hơn nữa, hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử. Luật bổ sung quy định đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử, bao gồm dịch vụ hạ tầng kỹ thuật, thanh toán, trung gian thanh toán, logistics và chứng thực hợp đồng điện tử. Các tổ chức này có trách nhiệm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và phối hợp với chủ quản nền tảng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật.
Ngoài ra, thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân gắn với đổi mới sáng tạo. Quán triệt quan điểm của Đảng và Nhà nước, Luật được xây dựng theo hướng kiến tạo, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật. Luật tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và bình đẳng, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân đầu tư, ứng dụng công nghệ, đổi mới mô hình kinh doanh và tham gia sâu vào thương mại điện tử.
Mặt khác, định hướng phát triển thương mại điện tử xanh và bền vững. Lần đầu tiên, Luật đưa vào các chính sách khuyến khích đầu tư phát triển hạ tầng thương mại điện tử theo hướng giảm phát thải, sử dụng bao bì thân thiện với môi trường và tối ưu hóa hoạt động logistics, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Đặc biệt, quy định các chính sách hỗ trợ đặc thù nhằm bảo đảm tính bao trùm. Nhà nước có chính sách hỗ trợ về kết nối hạ tầng, đào tạo, tiếp cận nền tảng và thực hiện thủ tục hành chính cho các đối tượng như hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và các tổ chức, cá nhân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, qua đó mở rộng cơ hội tham gia thương mại điện tử cho toàn xã hội.