Kinh tế tư nhân chuyển biến tích cực về quy mô, chất lượng và niềm tin phát triển

Trao đổi với báo giới, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm nhấn mạnh, kết quả quan trọng hơn trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở số lượng chính sách được ban hành mà ở mức độ doanh nghiệp cảm nhận được sự thay đổi trong thực tiễn. Do đó, năm 2026 cần trở thành giai đoạn hành động thực chất, chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, lấy hiệu quả triển khai làm trọng tâm.

Thưa Thứ trưởng, sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, ông đánh giá như thế nào về những kết quả bước đầu?

Nghị quyết 68 đã khẳng định khu vực kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Quan trọng hơn, tinh thần của Nghị quyết không chỉ dừng ở chủ trương mà đã được cụ thể hóa bằng chương trình hành động của Chính phủ, các nghị quyết của Quốc hội và nhiều cơ chế, chính sách triển khai ở các bộ, ngành, địa phương.

Sau một năm thực hiện, khu vực kinh tế tư nhân đã có những chuyển biến tích cực về quy mô, chất lượng và niềm tin phát triển.

Trước hết, Nghị quyết đã tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ đối với tinh thần khởi nghiệp và kinh doanh. Từ tháng 5/2025, số doanh nghiệp thành lập mới bình quân đạt khoảng 18 nghìn doanh nghiệp mỗi tháng, tăng gần 38% so với bốn tháng đầu năm. Số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động đạt hơn 8,3 nghìn doanh nghiệp mỗi tháng.

Đà phục hồi tiếp tục được duy trì trong 4 tháng đầu năm 2026 với gần 75 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và hơn 48 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, nâng tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường lên gần 123 nghìn doanh nghiệp, tăng 36,7% so với cùng kỳ. Tính đến ngày 18/5/2026, cả nước có hơn 1,06 triệu doanh nghiệp đang hoạt động.

Bên cạnh đó, thị trường vốn và thị trường chứng khoán có nhiều khởi sắc. Việc chuẩn bị nâng hạng thị trường chứng khoán cùng với niềm tin ngày càng tăng của khu vực tư nhân đã tạo động lực mới cho dòng vốn đầu tư. Chỉ số VN-Index đạt gần 1.925 điểm vào giữa tháng 5/2026; giá trị giao dịch bình quân đạt khoảng 32,7 nghìn tỷ đồng mỗi phiên. Tổng giá trị vốn hóa thị trường đạt khoảng 10,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 82% GDP năm 2025.

Số lượng nhà đầu tư đạt gần 13 triệu tài khoản, tăng hơn 29% so với cuối năm 2024. Hoạt động huy động vốn qua thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp năm 2025 đạt khoảng 744,5 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 42% so với năm trước.

Cùng với đó, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế. Trong 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 345 tỷ USD, tăng gần 25% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này góp phần nâng số thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu lên hơn 166 nghìn tỷ đồng, tăng 16,5%.

Đặc biệt, sự phục hồi của khu vực sản xuất kinh doanh đã tác động tích cực đến thu ngân sách nhà nước. Bốn tháng đầu năm 2026, tổng thu ngân sách đạt khoảng 1.114 nghìn tỷ đồng, tăng 15,2% so với cùng kỳ; trong đó, thu từ khu vực sản xuất kinh doanh tăng hơn 31%, tiếp tục là động lực chính của tăng trưởng thu ngân sách.

Nghị quyết 68 cũng tạo hiệu ứng lan tỏa trong huy động nguồn lực xã hội, thu hút nhiều tập đoàn tư nhân tham gia các dự án hạ tầng chiến lược. Những kết quả bước đầu cho thấy Nghị quyết 68 đang từng bước đi vào cuộc sống, góp phần nâng cao vai trò của kinh tế tư nhân trong phát triển đất nước.

Nghị quyết 68 đặt trọng tâm vào cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Những chuyển biến thực chất thời gian qua là gì, thưa Thứ trưởng?

Hoàn thiện thể chế và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh là một trong những nhiệm vụ được triển khai quyết liệt nhất sau khi Nghị quyết được ban hành.

Trong thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh ở các lĩnh vực quan trọng. Các bộ, ngành đã thực hiện cắt giảm hàng nghìn thủ tục và điều kiện kinh doanh, góp phần giảm đáng kể thời gian xử lý và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Một dấu ấn quan trọng là Luật Đầu tư sửa đổi đã được Quốc hội thông qua, thể chế hóa đầy đủ tinh thần Nghị quyết 68. Luật đã rà soát và cắt giảm mạnh danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; đồng thời làm rõ nguyên tắc xác định các điều kiện kinh doanh thực sự cần thiết.

Đặc biệt, nhiều lĩnh vực trước đây áp dụng cơ chế “tiền kiểm” sẽ từng bước chuyển sang “hậu kiểm”, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Chính phủ cũng đã ban hành các nghị quyết chuyên đề về phân quyền, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Theo lộ trình từ ngày 1/7/2026, số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ giảm từ 198 xuống còn 142 ngành nghề. Đây là bước tiến quan trọng trong cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Tiếp cận đất đai và mặt bằng sản xuất luôn là khó khăn lớn của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quan điểm của Thứ trưởng về vấn đề này như thế nào?

Tiếp cận đất đai và mặt bằng sản xuất là một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với khu vực kinh tế tư nhân trong nhiều năm qua.

Hiện nay, cả nước có 478 khu công nghiệp được thành lập; trong đó 324 khu đã đi vào hoạt động với khoảng 68 nghìn ha đất công nghiệp. Tuy nhiên, tỷ lệ lấp đầy đạt gần 79%, cho thấy nhu cầu mặt bằng sản xuất còn rất lớn. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp bất lợi hơn so với doanh nghiệp lớn trong tiếp cận đất đai và nhà xưởng.

Nghị quyết 68 đã xác định việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực, đặc biệt là đất đai, vốn và nhân lực chất lượng cao, là nhiệm vụ trọng tâm. Đồng thời, Nghị quyết yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đất đai, nâng cao tính minh bạch và có cơ chế kiểm soát biến động giá đất sản xuất kinh doanh.

Thời gian tới, cần chuyển từ hỗ trợ chung sang hỗ trợ cụ thể. Các địa phương phải chủ động bố trí quỹ đất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định của Quốc hội; đồng thời xây dựng cơ chế công khai quỹ đất, quy trình tiếp cận và hỗ trợ rõ ràng.

Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu hoàn thiện các quy định trong dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi theo hướng xác định rõ trách nhiệm của địa phương, cơ chế hỗ trợ và nhóm đối tượng ưu tiên. Mục tiêu là tạo lập nền tảng dài hạn giúp doanh nghiệp có thêm không gian phát triển, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thưa Thứ trưởng, Chương trình đào tạo 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030 được xem là một nội dung quan trọng của Nghị quyết 68. Vậy Chương trình này có những điểm mới gì?

Phần lớn doanh nghiệp tư nhân Việt Nam phát triển từ mô hình hộ kinh doanh gia đình nên còn hạn chế về năng lực quản trị, quản lý tài chính, nhân sự và chiến lược phát triển. Đây là một trong những rào cản lớn đối với khả năng cạnh tranh và mở rộng quy mô.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Nghị quyết 68 xác định phát triển đội ngũ doanh nhân có năng lực quản trị hiện đại là một giải pháp đột phá. Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030.

Mục tiêu của chương trình là hình thành đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp có tư duy chiến lược, năng lực quản trị hiện đại, khả năng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế.

Điểm mới của chương trình là được thiết kế theo nhiều nhóm đối tượng khác nhau như lãnh đạo cấp chiến lược, giám đốc điều hành, giám đốc chuyên môn, lãnh đạo kế cận. Phương thức hỗ trợ cũng được đổi mới thông qua cơ chế phiếu học bổng (voucher), cho phép doanh nghiệp chủ động lựa chọn đơn vị đào tạo phù hợp với nhu cầu.

Toàn bộ quy trình triển khai được số hóa; đồng thời bổ sung các hoạt động hỗ trợ sau đào tạo như huấn luyện, cố vấn, kết nối mạng lưới doanh nhân và các diễn đàn lãnh đạo cấp cao.

Bộ Tài chính đang hoàn thiện các văn bản hướng dẫn để triển khai chương trình ngay trong năm 2026, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản trị cho khu vực kinh tế tư nhân.

Năm 2026 được kỳ vọng là giai đoạn chuyển từ hoàn thiện chính sách sang tổ chức thực hiện. Thứ trưởng kỳ vọng điều gì ở chặng đường sắp tới?

Sau một năm triển khai, nhận thức về vai trò của kinh tế tư nhân đã được nâng lên rõ rệt; niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp cũng được củng cố. Tuy nhiên, nhiệm vụ quan trọng nhất trong giai đoạn tới là chuyển hóa các chủ trương, chính sách thành kết quả cụ thể mà doanh nghiệp có thể cảm nhận được.

Doanh nghiệp cần thấy rõ sự thay đổi thông qua thủ tục thuận lợi hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn, khả năng tiếp cận nguồn lực tốt hơn và sự hỗ trợ chủ động hơn từ các cơ quan nhà nước. Vì vậy, năm 2026 phải là giai đoạn hành động thực chất, lấy hiệu quả triển khai làm trọng tâm.

Bộ Tài chính đang tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến khu vực kinh tế tư nhân, trong đó có Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi, các chính sách về đầu tư, thuế, phí, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và quỹ bảo lãnh tín dụng.

Đối với các bộ, ngành và địa phương, yêu cầu đặt ra là triển khai quyết liệt các nhiệm vụ đã được giao; gắn trách nhiệm thực hiện với kết quả đầu ra cụ thể và mức độ hài lòng của doanh nghiệp. Đồng thời, tiếp tục rà soát hệ thống pháp luật để kịp thời sửa đổi, bổ sung những quy định không còn phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

Hiệu quả của Nghị quyết 68 cần được đo bằng những thay đổi thực chất trong hoạt động sản xuất kinh doanh: niềm tin được củng cố, quyết định đầu tư mạnh dạn hơn, năng lực đổi mới sáng tạo được nâng cao và sức cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân được cải thiện rõ rệt.

Thông điệp xuyên suốt là: lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả làm thước đo và lấy kết quả thực tế làm tiêu chí đánh giá cuối cùng. Phát triển kinh tế tư nhân không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, góp phần đưa khu vực này trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế theo đúng tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW.

Xin trân trọng cám ơn Thứ trưởng!