'Hiến kế' gỡ vướng thực hiện kê khai, nộp thuế đối với hộ kinh doanh

Vẫn còn băn khoăn trong quá trình chuyển đổi

Tại Hội thảo “Giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai thuế đúng, an tâm tuân thủ, phát triển bền vững” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và Cục Thuế chủ trì, phối hợp với Công ty Cổ phần Công nghệ Sapo tổ chức chiều 12/3, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA) cho biết, có tình trạng nhiều hộ, cá nhân kinh doanh chưa hiểu đầy đủ về nghĩa vụ đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế và sự khác biệt giữa hộ kinh doanh và đăng ký kinh doanh.

Điều này sẽ gây rủi ro trong trường hợp một gia đình, kể cả vợ chồng tách thành hai hộ đăng ký kinh doanh hoặc một hộ, một cá nhân kinh doanh để tránh thuế do có ngưỡng doanh thu miễn thuế đến 500 triệu đồng/năm.

“Bên cạnh đó, có sự lo lắng về việc chuyển đổi phương pháp nộp thuế theo kê khai, thực hiện nộp thuế theo phương thức điện tử; khó khăn về những thiết bị, kết nối nền tảng Internet để xuất hoá đơn điện tử (HĐĐT) đối với hộ nhỏ vùng sâu xa nhưng có doanh thu trên 500 triệu đồng; lo lắng nộp thuế cao nên tránh theo phương pháp tiêu cực như thu tiền mặt khi bán hàng hoá dịch vụ hoặc dùng nhiều tài khoản của cá nhân và người”, bà Nguyễn Thị Cúc cho biết.

Đại diện VTCA chia sẻ thêm, có tình trạng nhiều cá nhân kinh doanh online trên mạng xã hội, kể cả công chức, viên chức Nhà nước kinh doanh thêm ngoài giờ… chưa khai thuế có thực tế phát sinh các trường hợp như doanh thu bán hàng thực tế các năm trước dưới 500 triệu đồng, nhưng trên 100 triệu đồng sẽ thuộc đối tượng nộp thuế tại thời điểm đó nhưng chưa kê khai, nộp thuế. Nhiều bà con băn khoăn, từ năm 2026 được miễn thuế thì có bị truy thu thuế vô thời hạn do không đăng ký nộp thuế? Từ năm 2025 về trước chưa khai, nộp thuế, năm 2026 chủ động kê khai nộp thuế theo doanh thu thực tế phát sinh, liệu có bị truy thu thuế của các năm trước?

“Sự lo lắng tiếp theo là lo ngại cách xử lý khác nhau về truy thu thuế của hộ, cá nhân kinh doanh giữa cơ quan quản lý thuế, cơ quan quản lý thị trường, cơ quan Công an, cơ quan quản lý Nhà nước khác. Liệu có xảy ra khả năng cơ quan Thuế không truy thu nhưng cơ quan quản lý thị trường, cơ quan cảnh sát điều tra… kết luận, kiến nghị truy thu thuế theo Luật thuế, quản lý Thuế và Bộ Luật hình sự, các Luật quản lý chuyên ngành khác?", bà Nguyễn Thị Cúc trích dẫn băn khoăn của hộ, cá nhân kinh doanh.

Đại diện VTCA khẳng định, việc chuyển đổi từ phương pháp thuế khoán sang phương pháp kê khai không làm tăng thuế. Nếu nộp thuế theo phương pháp doanh thu nhân với tỉ lệ thì tỉ lệ thuế vẫn như cũ. Nếu nộp thuế theo thu nhập tính thuế theo tỉ lệ thì cũng tương tự như doanh nghiệp đang thực hiện. Thậm chí, trong nhiều trường hợp còn thấp hơn nhờ việc nâng mức doanh thu miễn thuế từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng.

Ví dụ, hộ cá nhân kinh doanh cho thuê nhà trước đây có doanh thu 500 triệu đồng phải nộp thuế 50 triệu đồng. Nhưng với quy định mới, mức doanh thu đó không phải nộp thuế đồng nào. Đây là sự thay đổi theo hướng giảm chứ không phải tăng.

"Ngoài ra, tôi cũng muốn nhấn mạnh về các rủi ro pháp lý liên quan đến thuế. Theo Bộ luật Hình sự, Điều 200, nếu cố tình trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên, có thể bị phạt tù đến 7 năm, chưa kể các hình thức xử phạt tiền. Bên cạnh đó, theo Nghị định 49, cá nhân nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên còn có thể bị cấm xuất cảnh. Đây là những rủi ro rất lớn", bà Nguyễn Thị Cúc cho biết.

Trong khi đó, với hình thức thuế khoán, nếu doanh thu tăng trên 50% mà không kịp điều chỉnh, có thể bị xem là hành vi trốn thuế. Vì vậy, khi chuyển sang cơ chế tự khai - tự tính - tự nộp - tự chịu trách nhiệm, các hộ sẽ chủ động hơn. Việc nộp thuế hiện có thể thực hiện qua nhiều nền tảng như: eTax Mobile, Cổng thông tin điện tử…, hoạt động 24/24, rất thuận tiện.

"Đúng là khi chuyển sang kê khai thì hộ kinh doanh phải giữ sổ sách, nhưng theo Thông tư 152, hệ thống sổ sách khá đơn giản, chỉ có 4 loại sổ. Thông qua việc ghi chép này, các hộ cũng có thể biết rõ hiệu quả kinh doanh của mình: Vốn, doanh thu, chi phí ra sao để điều chỉnh hoạt động cho phù hợp", bà Nguyễn Thị Cúc chia sẻ.

Hiện có những hộ kinh doanh theo mô hình rất phức tạp như, vừa có sạp chợ truyền thống, vừa cho thuê nhà, cho thuê xưởng, vừa bán hàng trên sàn thương mại điện tử (TMĐT). Trên các sàn TMĐT cũng khác nhau: Có sàn có chức năng thanh toán và khấu trừ thuế, có sàn thì không. Ngoài ra còn có những người livestream bán hàng để hưởng hoa hồng, hoặc tự bán hàng trên mạng xã hội.

Nếu người bán livestream có đăng ký kinh doanh thì nộp thuế khoảng 7%. Nhưng nếu không đăng ký kinh doanh, thu nhập từ hoa hồng sẽ bị tính theo thuế thu nhập cá nhân từ 5% đến 35%, tùy mức thu nhập. Sự khác biệt này khiến nhiều người lo lắng và lúng túng.

Một vấn đề nữa là xuất hóa đơn đúng thời điểm. Có sàn TMĐT khấu trừ thuế nhưng lại không nhận hóa đơn, trong khi người bán vẫn phải xuất hóa đơn. Khi sàn chuyển tiền về cho cá nhân sau khi khấu trừ thuế thì việc xuất hóa đơn có thể bị chậm, dẫn đến nhiều băn khoăn.

"Hiện, theo quy định từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh phải xuất hóa đơn. Tuy nhiên có những hộ chưa thực hiện được, dù vẫn bán hàng và đã có doanh thu. Họ thừa nhận sai sót nhưng chưa được hướng dẫn cụ thể 'cầm tay chỉ việc'. Vì vậy họ đặt câu hỏi: Liệu có thể xuất một hóa đơn tổng theo ngày, theo tuần hoặc theo tháng cho toàn bộ hàng hóa đã bán trong thời gian qua hay không? Đây là vấn đề cần được giải đáp rõ", bà Nguyễn Thị Cúc nhấn mạnh.

Một khó khăn khác là hàng hóa đầu vào trước năm 2025. Trước đây nhiều hộ mua hàng không có hóa đơn chứng từ. Theo Nghị định 68, vấn đề này đã có hướng xử lý, ví dụ như tự xác định lại hàng tồn kho. Tuy nhiên vẫn còn vướng mắc.

Ví dụ, với các hộ kinh doanh khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng, tài sản lớn nhất không phải là vật tư mà là tài sản cố định như nhà, khách sạn. Những tài sản này đã khấu hao bao nhiêu năm? còn bao nhiêu năm khấu hao để đưa vào chi phí khi chuyển sang phương pháp tính thuế theo thu nhập, hiện vẫn cần hướng dẫn cụ thể. Theo quan điểm cá nhân của bà Nguyễn Thị Cúc, với những tài sản lớn như vậy, có thể hướng dẫn các hộ thuê công ty hoặc trung tâm định giá để xác định giá trị tài sản, lập bảng kê gửi cơ quan thuế để làm căn cứ khấu hao phần còn lại.

Một vấn đề khác mà các hộ rất băn khoăn là truy thu thuế. Mặc dù Nghị định 68, Thông tư 18 và công văn của cơ quan thuế đều khẳng định không truy thu, nhưng nhiều người vẫn lo lắng.

Hiện có rất nhiều người, kể cả cán bộ, công chức, bán hàng online ngoài giờ và trước đây chưa kê khai thuế. Nếu bây giờ bắt đầu kê khai, họ lo liệu có bị truy thu các năm trước hay không?

"Ví dụ, tại Hưng Yên, có hộ kinh doanh nói "nhỏ" rằng, doanh thu thực tế của họ là 80 tỷ đồng, nhưng đang khai thuế 3 tỷ đồng. Bây giờ họ không muốn trốn thuế, muốn khai đúng lên 100 tỷ đồng, nhưng lại sợ bị truy thu các năm trước, có thể lên tới 5 - 7 năm. Nếu nỗi sợ đó tồn tại, họ sẽ chỉ khai tăng nhẹ lên 7 tỷ đồng hoặc 10 tỷ, chứ không dám khai đúng. Như vậy, tình trạng giấu doanh thu sẽ tiếp tục tồn tại. Do đó, ở thời điểm chuyển đổi này, cần có cách tiếp cận linh hoạt. Với những trường hợp không buôn lậu, không sản xuất hàng giả, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, ngành Thuế nên khuyến khích họ kê khai trung thực từ bây giờ, chấp nhận bỏ qua một số sai sót trước đây để tạo điểm dừng, giúp hệ thống trở nên minh bạch hơn", đại diện VTCA đề xuất.

Ngoài nỗ lực của Nhà nước và cơ quan Thuế, các chuyên gia cho rằng, bản thân các hộ kinh doanh cũng cần chủ động nâng cao hiểu biết về chính sách thuế. Nếu chưa nắm rõ, có thể nhờ đến đại lý thuế, các công ty dịch vụ kế toán, các đơn vị cung cấp phần mềm, hoặc sự hỗ trợ của các tổ chức tín dụng và giải pháp công nghệ để thực hiện kê khai thuận lợi, minh bạch và giảm rủi ro.

Đề cập về việc cam kết đồng hành cùng cơ quan quản lý trong triển khai chính sách thuế, ông Trần Trọng Tuyến, Chủ tịch Hội đồng quản trị (HĐQT) kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Công nghệ Sapo cho biết, nền kinh tế số của Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển thần tốc, cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Do vậy, việc kết nối thông tin giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế không đơn giản chỉ là góc nhìn về quản lý Nhà nước mà đây là chìa khoá rất then chốt để cùng nhau xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và bền vững.

Theo ông Trần Trọng Tuyến, Nghị định 68 của Chính phủ và các hướng dẫn chi tiết trong Thông tư số 18/2026/TT-BTC là bước tiến quan trọng trong công tác quản lý Nhà nước. Đây là động lực để giúp minh bạch hoá và thúc đẩy môi trường kinh doanh phát triển một cách bền vững trong kỷ nguyên số.

“Sapo cam kết bằng nỗ lực cao nhất, bằng nguồn lực tốt nhất của mình, đồng hành cùng Chính phủ, cùng ngành Thuế. Chúng tôi tin rằng với sự định hướng của Chính phủ, sự chỉ đạo sát sao, hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan thuế, kết hợp với công nghệ, chúng ta có thể mang lại giải pháp hiệu quả cho hộ kinh doanh, các nhà bán hàng, cho các doanh nghiệp”, ông Trần Trọng Tuyến cho biết.

Ưu tiên hỗ trợ, hạn chế tối đa những sai sót

Làm rõ những nội dung chính của Nghị định 68 của Chính phủ và Thông tư 152 của Bộ Tài chính vừa mới ban hành về chính sách và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, bà Lê Thị Chinh, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ thuế, Cục Thuế (Bộ Tài chính) lưu ý các hộ kinh doanh những điểm mới khi thực hiện các văn bản này.

Thứ nhất, ngưỡng doanh thu không chịu thuế. Theo đó, hộ kinh doanh không phải nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) khi có mức doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống; thứ hai là phương pháp xác định số thuế giá trị gia tăng và thu nhập cá nhân. Đối với hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng thì thuế GTGT và thuế TNCN được xác định như sau: Thuế GTGT, được tính theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu. Cụ thể, thuế GTGT phải nộp sẽ bằng doanh thu nhân với tỉ lệ phần trăm về thuế GTGT. 

Về thuế TNCN, hộ, cá nhân kinh doanh được xác định theo một trong hai phương pháp sau: Phương pháp thuế suất nhân với doanh thu tính thuế, áp dụng đối với hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 500 triệu đồng đến dưới 3 tỷ đồng nếu lựa chọn phương pháp này. Như vậy theo bà Lê Thị Chinh, thuế TNCN phải nộp sẽ bằng doanh thu tính thuế (tức là doanh thu trừ 500 triệu đồng, ngưỡng không chịu thuế) nhân với thuế suất thuế TNCN.

Về phương pháp thu nhập tính thuế nhân với thuế suất, theo Cục Thuế, đây là phương pháp có những ưu ái, áp dụng cho tất cả các hộ kinh doanh có doanh thu năm trên 500 triệu đồng, trừ trường hợp nộp thuế theo phương pháp thuế suất nhân với doanh thu tính thuế. Thu nhập tính thuế sẽ bằng doanh thu trừ đi chi phí hợp lý, hợp lệ… Thuế TNCN phải nộp sẽ bằng thu nhập tính thuế nhân với thuế suất.

Đối với cá nhân cho thuê bất động sản sẽ có cách tính thuế riêng. Bà Lê Thị Chinh cho biết, thuế GTGT phải nộp sẽ bằng doanh thu nhân với 5% nếu trên ngưỡng. Và thuế TNCN phải nộp bằng doanh thu trừ 500 triệu đồng nhân với 5%. Trường hợp có nhiều bất động sản cho thuê, được trừ 500 triệu đồng đối với một hoặc một số hợp đồng cho thuê do cá nhân tự lựa chọn và tổng mức được trừ cho tất cả các hợp đồng không quá 500 triệu đồng.

“Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu tính thuế giá trị gia tăng hằng năm từ 1 tỷ đồng trở lên, phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan Thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế theo quy định tại khoản 8 Điều 1 Nghị định 123”, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ thuế, Cục Thuế cho biết.

Trường hợp hộ cá nhân có nhiều địa điểm kinh doanh, sử dụng mã số thuế của hộ, cá nhân kinh doanh cho tất cả các địa điểm này và phải ghi địa chỉ của từng địa điểm kinh doanh trên hóa đơn. Nội dung này sẽ liên quan đến việc ra tờ khai tự động gợi ý. “Như vậy chúng ta sẽ sử dụng một mã số thuế cho tất cả các địa điểm nhưng ghi rõ từng địa điểm kinh doanh trên hóa đơn”, bà Lê Thị Chinh cho biết.

Phó trưởng Ban Nghiệp vụ thuế Lê Thị Chinh cũng nhấn mạnh một số lưu ý trong kỳ kê khai đầu tiên để hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh có thể tuân thủ một cách dễ dàng và thuận lợi nhất. Trường hợp khai thuế theo tháng, hồ sơ khai thuế của các tháng 1, 2 và 3 năm 2026 thì thực hiện chậm nhất là ngày 30/4/2026. Đây là việc lùi thời hạn để tạo điều kiện cho hộ kinh doanh có thể trải nghiệm rồi nghiên cứu và thực hiện dễ dàng và thuận lợi theo hạn mới.

“Đối với hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán từ 2025 trở về trước đã xác định doanh thu, mức thuế khoán, bao gồm cả trường hợp hộ, cá nhân có thay đổi quy mô mà theo Thông tư 40 nói rõ là thay đổi 50% theo quy định của Luật Quản lý thuế số 38, nếu chuyển sang thực hiện khai thuế từ mùng 1/1/2026 thì cơ quan Thuế không sử dụng doanh thu khai thuế năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm trước và không xử phạt vi phạm hành chính đối với nghĩa vụ thuế đã thực hiện theo phương pháp khoán, trừ trường hợp phát hiện có hành vi che giấu doanh thu dẫn đến thiếu số thuế phải nộp với những hoạt động quá khứ”, đại diện Cục Thuế cho biết.

Tại Hội thảo, ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) nhấn mạnh: Cơ quan thuế luôn ưu tiên hỗ trợ để bà con thực hiện đúng quy định và hạn chế tối đa những sai sót. “Trong giai đoạn đầu tiên của phương thức kê khai đối với hộ kinh doanh, trọng tâm của cơ quan Thuế không phải là vấn đề kiểm tra, xử phạt mà là tập trung vào để hỗ trợ thực chất, để bà con có thể thực hiện đúng ngay từ kỳ kê khai đầu tiên. Từ ngày 10/3, cơ quan Thuế triển khai đợt cao điểm kéo dài 15 ngày nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đăng ký, kê khai và nộp thuế theo quy định mới tại Nghị định 68 và Thông tư 18/2026 nhằm giúp hộ kinh doanh hiểu đúng, thực hiện đúng và yên tâm duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh”, ông Mai Xuân Thành cho biết.

Cục trưởng Cục Thuế bày tỏ sự cam kết tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; đồng thời cung cấp miễn phí các tiện ích, dịch vụ thuế điện tử phục vụ hộ kinh doanh. “Trong thời gian tới, hệ thống công nghệ sẽ tiếp tục được nâng cấp theo hướng thông minh, thân thiện và hỗ trợ tốt hơn cho các hộ. Ví dụ như đưa vào các ứng dụng gợi ý sẵn thông tin tờ khai; nhắc hạn kê khai; hỗ trợ trích nộp tiền từ tài khoản khi có sự đồng ý của người nộp thuế; cảnh báo sớm các sai sót để hộ có thể kịp thời điều chỉnh”, Cục trưởng Cục Thuế cho biết.

Bên cạnh đó, cơ quan Thuế sẽ cung cấp bộ tài liệu sổ tay hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế dành riêng cho hộ theo hướng dễ hiểu, dễ thực hiện; đăng tải các clip hướng dẫn theo tình huống; xây dựng bộ câu hỏi đáp ngắn gọn, tài liệu cầm tay chỉ việc. “Trường hợp vướng mắc phát sinh, bà con có thể liên hệ trực tiếp với công chức quản lý thuế để được hỗ trợ hướng dẫn. Thông tin và số điện thoại của công chức thuế được hỗ trợ niêm yết tại các trung tâm dịch vụ hành chính công xã, phường và đăng tải công khai trên các website của ngành Thuế”, ông Mai Xuân Thành chia sẻ.