Trao đổi với phóng viên TTXVN, Chủ tịch Hội doanh nghiệp Sản xuất và Kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam (VIPA) Nguyễn Văn Sơn cho rằng cần hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng chế tài xử phạt và quy rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan để xử lý tận gốc tình trạng này.
Nông dân tìm hiểu về các sản phẩm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tại một sự kiện. Ảnh minh họa: Hương Giang/TTXVN
Thưa ông, thuốc bảo vệ thực vật giả, thuốc bảo vệ thực vật không đảm bảo chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc đang gây ra những thiệt hại nhiều mặt với sản xuất nông nghiệp, thu nhập của nông dân, sức khoẻ người tiêu dùng và với nền kinh tế. Vậy ông nhìn nhận như thế nào về tình trạng này?
Cuối tháng 1/2026, Công an tỉnh Đắk Lắk đã triệt phá một đường dây sản xuất, mua bán thuốc bảo vệ thực vật giả liên tỉnh quy mô rất lớn do đối tượng Nguyễn Văn Tám là Giám đốc một công ty tại Cần Thơ cầm đầu. Khám xét khẩn cấp nhiều địa điểm kinh doanh có liên quan tại 8 tỉnh, thành phố, Công an thu giữ hơn 7.000 chai và 14.000 gói thuốc bảo vệ thực vật giả, cùng số lượng lớn bao bì, nhãn mác các loại và nhiều tài liệu, tang vật liên quan đến hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả.
Bước đầu, Công an đã làm rõ, trong 2 năm qua, mặc dù Công ty của Tám không có Giấy phép đủ điều kiện sản xuất thuốc bảo vệ thực vật do Cơ quan có thẩm quyền cấp, không có dây chuyền máy móc, nhà xưởng, cán bộ kỹ thuật theo quy định nhưng các đối tượng đã mua một số hàng hóa trôi nổi trên thị trường về làm nguyên liệu, đóng gói rồi làm mới tem nhãn, địa chỉ công ty không có thật để bán ra thị trường.
Thực tế là, trên thị trường thuốc bảo vệ thực vật, các đối tượng vi phạm chủ yếu về hàng nhái, hàng nhập lậu. Các đối tượng này ghi nhãn mác, hiệu quả phòng trừ sâu bệnh, thành phần mập mờ để gây nhầm lẫn. Bên cạnh đó, các đối tượng để mức chiết khấu cao cho các đại lý buôn bán vật tư nông nghiệp, thậm chí khuyến mại dưới nhiều hình thức, cho trả góp, cho nợ để có thể tiêu thụ sản phẩm. Vì lợi nhuận lớn như vậy, một số đại lý đã làm ngơ. Thời gian qua, còn xuất hiện tình trạng buôn bán thuốc bảo vệ thực vật theo hình thức mua bán trực tuyến; một số nơi quảng cáo thuốc bảo vệ thực vật không đúng sự thật, thổi phồng hiệu quả phòng trừ sâu bệnh, thậm chí bán cả thuốc ngoài danh mục được phép sử dụng ở Việt Nam.
Theo ông đâu là nguyên nhân khiến việc sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật giả, thuốc bảo vệ thực vật nhái, kém chất lượng vẫn diễn ra bất chấp sự nỗ lực của các cơ quan chức năng?
Một trong những nguyên nhân khiến thị trường thuốc bảo vệ thực vật lộn xộn là do danh mục các loại vật tư này còn cồng kềnh, dễ tạo ra các lỗ hổng để các đối tượng xấu lợi dụng; một số quy định về quản lý thuốc bảo vệ thực vật đến nay không còn phù hợp với thực tế. Cùng đó, việc thanh tra, kiểm tra hoạt động kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật vẫn gặp khó khăn do số lượng cửa hàng, đại lý kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật lên tới vài chục nghìn nhưng lại nằm phân tán, nhỏ lẻ.
Đặc biệt, các chế tài xử lý hành vi vi phạm quy định pháp luật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật nhìn chung tương đối đầy đủ nhưng chế tài xử phạt vẫn chưa đủ sức răn đe. Thêm vào đó, sự phối hợp của các cơ quan quản lý được đánh giá chưa thật rõ ràng và thiếu chặt chẽ; lực lượng thanh tra chuyên ngành ở các địa phương được đánh giá vẫn còn thiếu và yếu, chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.
Ngoài ra, một số địa phương vẫn thiếu quyết liệt trong kiểm soát việc sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật giả, kém chất lượng trong khi hành vi làm giả các loại vật tư này đem lại lợi nhuận lớn mà không đòi hỏi công nghệ cao, dễ dàng thực hiện.
Theo ông, đâu là giải pháp hiệu quả để xử lý tình trạng sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật giả, thuốc bảo vệ thực vật không đảm bảo chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc?
Hiện nay, việc quản lý sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật có nhiều cơ quan cùng chịu trách nhiệm trong việc thanh tra, kiểm tra. Do vậy, cần quy trách nhiệm chính, cụ thể và chi tiết để tránh sự quản lý chồng chéo, né tránh trách nhiệm.
Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường, xử lý nghiêm các cơ sở vi phạm; tăng mức xử phạt với hành vi sản xuất, buôn bán thuốc bảo vệ thực vật giả, thuốc bảo vệ thực vật kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự với những trường hợp vi phạm nghiêm trọng. Ngoài ra, chính quyền và các đơn vị liên quan cần tăng cường hơn nữa việc đào tạo, nâng cao nhận thức để nông dân có thể lựa chọn thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo chất lượng.
Thưa ông, VIPA đã có những giải pháp gì để góp phần quản lý hiệu quả thuốc bảo vệ thực vật?
Để góp phần quản lý hiệu quả thuốc vảo vệ thực vật, VIPA đã tăng cường hợp tác với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) trong việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước với thuốc bảo vệ thực vật, bảo đảm kiểm soát chặt chẽ từ khảo nghiệm, đăng ký, sản xuất, gia công, đóng gói, nhập khẩu, lưu thông, sử dụng đến thu hồi, xử lý thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng góp phần thúc đẩy phát triển thuốc bảo vệ thực vật theo hướng phục vụ sản xuất nông sản an toàn, đảm bảo các quy định hàng xuất khẩu, nông nghiệp bền vững tại Việt Nam.
Cụ thể, hai bên phối hợp theo dõi, giám sát tình hình lưu hành thuốc bảo vệ thực vật trên thị trường, tình hình tuân thủ quy định về nhãn, hướng dẫn sử dụng… nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm lưu hành, phòng ngừa và xử lý vi phạm, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Hai bên cũng phối hợp xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm tra, giám sát thị trường hàng năm và đột xuất; tổ chức lấy mẫu, kiểm tra chất lượng thuốc bảo vệ thực vật lưu thông trên thị trường theo quy định hiện hành.
Thuốc bảo vệ thực vật không rõ nguồn gốc bị Bộ đội Biên phòng thu giữ tại xã Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: TTXVN phát
Cùng đó, hai bên tăng cường trao đổi thông tin về thuốc vi phạm chất lượng, thuốc giả, thuốc ngoài danh mục; các cảnh báo về an toàn, môi trường, dư lượng cũng như phối hợp đề xuất biện pháp thu hồi, đình chỉ, hạn chế sử dụng đối với thuốc có rủi ro cao; kiểm soát chặt chẽ thuốc lưu thông trên thị trường.
Ngoài ra, hai bên cũng hợp tác trong nâng cao trách nhiệm và tính tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong sản xuất, kinh doanh và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đặc biệt là trách nhiệm trong bảo đảm chất lượng sản phẩm, ghi nhãn, quảng cáo, hướng dẫn sử dụng và quản lý bao gói sau sử dụng.
Xin cảm ơn ông!