Hoạt động khai thác tại một mỏ đá ở cụm mỏ đá Thiện Tân (Đồng Nai).
Năm 2025, Thủ tướng Chính phủ giao Đồng Nai đảm bảo nguồn vật liệu (chủ yếu đá xây dựng) phục vụ các dự án giao thông trọng điểm quốc gia. Quá trình thực hiện, cơ quan Trung ương và địa phương đã phối hợp tháo gỡ các vướng mắc, qua đó nâng công suất khai thác tại các mỏ đá, góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án. Tuy nhiên, việc phân khai (phân bổ, khai thác) đá xây dựng đến từng mỏ và từng dự án phát sinh nhiều vướng mắc, khó khăn.
Theo đó, các chủ đầu tư, nhà thầu thi công được phân khai đầy đủ khối lượng vật liệu xây dựng nên có tâm lý chủ quan, chậm trễ trong việc tiếp nhận, vận chuyển vật liệu đến công trình. Điều này khiến doanh nghiệp khai thác khoáng sản bị động trong kế hoạch sản xuất, phải bố trí kho bãi chứa sản phẩm đã khai thác trong khi diện tích mỏ hạn chế; ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, cung cấp vật liệu cho các công trình khác.
Việc ưu tiên toàn bộ sản lượng phục vụ dự án trọng điểm theo phương án phân khai khiến doanh nghiệp khai thác không được phép bán vật liệu cho khách hàng truyền thống ngoài danh mục phân bổ, làm gián đoạn chuỗi cung ứng ổn định thị trường chung đã hình thành trước đây. Đồng thời tạo ra sự thiếu hụt nguồn đá xây dựng phục vụ các công trình dân sinh, công trình phát triển kinh tế, xã hội.
Ngoài ra, chênh lệch giá đá lớn là nguyên nhân chính dẫn đến các nhà thầu thi công ở khu vực phía Nam tập trung về các mỏ đá xây dựng trên địa bàn Đồng Nai để được mua đá xây dựng, gây ảnh hưởng rất lớn đến việc phân khai vật liệu phục vụ các công trình trọng điểm.
Để giải quyết những bất cập trên, Đồng Nai kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận cho Đồng Nai không tiếp tục thực hiện nhiệm vụ phân khai đá xây dựng các loại cho từng nhà thầu, từng gói thầu, đến từng mỏ đá để cung cấp vật liệu thi công các dự án năm 2026; tỉnh chỉ phân khai khi các công trình trọng điểm quốc gia rơi vào tình trạng thiếu nguồn cung cấp đá như thời điểm đầu năm 2025 để đảm bảo nguồn vật liệu thi công dự án.
Theo tỉnh Đồng Nai, hiện Luật Địa chất và Khoáng sản (sửa đổi, bổ sung) đã có hiệu lực đầy đủ, quy định rõ cơ chế ưu tiên, trách nhiệm cung ứng vật liệu xây dựng cho các công trình, dự án trọng điểm. Để từng bước hình thành cơ chế tự điều tiết cung – cầu và để đảm bảo nguồn cung ứng vật liệu xây dựng phục vụ dự án trọng điểm năm 2026, tới đây Đồng Nai sẽ triển khai các giải pháp như: công khai thông tin các mỏ đá đang đủ điều kiện hoạt động đến các chủ đầu tư dự án trọng điểm quốc gia, từ đó các đơn vị sẽ chủ động liên hệ, thống nhất phương án cung cấp vật liệu. Yêu cầu doanh nghiệp khai thác khoáng sản được cấp phép tại khu vực không đấu giá trước đây phải tiếp nhận đăng ký nhu cầu vật liệu xây dựng và phối hợp cùng các chủ đầu tư dự án để thống nhất cung cấp vật liệu xây dựng theo năng lực khai thác được cấp phép.
Đồng Nai cho rằng, với các chính sách pháp luật về khoáng sản mới được ban hành cùng những giải pháp kết nối giữa doanh nghiệp khai thác khoáng sản và chủ đầu tư dự án nêu trên tỉnh Đồng Nai sẽ khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong cung ứng vật liệu xây dựng phục vụ dự án trọng điểm, không cần sự can thiệp của Nhà nước vào quá trình này.
Đồng Nai được coi là “thủ phủ” đá của Việt Nam với trữ lượng còn lại khoảng 260 triệu m3; toàn tỉnh có hơn 30 mỏ đá đang hoạt động; đá xây dựng của Đồng Nai là nguồn cung chính phục vụ các dự án trọng điểm khu vực phía Nam.
Theo Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai, năm 2025 Đồng Nai đã phân khai hơn 4,9 triệu m3 đá phục vụ sân bay Long Thành; gần 1,9 triệu m3 phục vụ cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, đường Vành đai 3 – Thành phố Hồ Chí Minh và hơn 1,7 triệu m3 phục vụ các dự án giao thông trọng điểm tại các tỉnh, thành khu vực phía Nam. Dự báo năm 2026 các dự án trọng điểm khu vực phía Nam cần khoảng 15 triệu m3 đá.