Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tăng trưởng ngành xây dựng trong quý I/2026 ước đạt 8,36%, thấp hơn so với mục tiêu Nghị quyết 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ. Đồng thời, khoảng 44,4% doanh nghiệp xây dựng tham gia khảo sát cho biết hoạt động sản xuất, kinh doanh trong quý I khó khăn hơn so với quý trước.
Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc (TTXVN), bà Phí Thị Hương Nga, Trưởng ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng (Cục Thống kê) cho biết, có một thực tế là đầu tư công đang được chỉ đạo đẩy mạnh, nhưng "sức khỏe" nội tại của nhiều doanh nghiệp xây dựng lại có dấu hiệu suy giảm. Hiện có 4 nhóm khó khăn cốt lõi đang cản trở mục tiêu tăng trưởng của ngành này.
Thứ nhất, "bão giá" nguyên vật liệu và sự đứt gãy chuỗi cung ứng đang là rào cản lớn nhất hiện nay. Số liệu thống kê cho thấy có tới 70,1% doanh nghiệp xây dựng đang chịu áp lực nặng nề vì giá nguyên vật liệu tăng cao. Đáng lo ngại hơn, trong bối cảnh rủi ro địa chính trị toàn cầu và chi phí vận tải leo thang, có thêm 26,6% doanh nghiệp gặp khó khăn do chuỗi cung ứng vật liệu bị siết chặt, chi phí logistics đội lên. Khi chi phí đầu vào gia tăng mạnh mà giá trị gói thầu không đổi, biên lợi nhuận của các nhà thầu bị ăn mòn nghiêm trọng.
Doanh nghiệp xây dựng chịu áp lực lớn từ giá nguyên vật liệu tăng cao và sự gián đoạn của chuỗi cung ứng, vận tải.
Thứ hai, nghịch lý thiếu hụt hợp đồng giữa lúc đầu tư công sôi động. Dù các dự án hạ tầng lớn đang được triển khai, nhưng sự trầm lắng của thị trường bất động sản dân dụng và tư nhân đã khiến "miếng bánh" thị phần chung bị thu hẹp. Khảo sát cho thấy có tới 44,6% doanh nghiệp xây dựng phản ánh họ gặp khó khăn do không có hợp đồng xây dựng mới, đẩy áp lực cạnh tranh về giá lên mức rất gay gắt.
Thứ ba, "điểm nghẽn" từ nợ đọng xây dựng và ách tắc dòng tiền. Dòng tiền là huyết mạch của doanh nghiệp, nhưng hiện đang bị nghẽn. Có tới 25,2% doanh nghiệp đang chịu áp lực tài chính cực lớn do tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản không được thanh quyết toán đúng kỳ hạn. Đi kèm với đó, khoảng 21,2% doanh nghiệp xác nhận đang thiếu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Thứ tư, những rào cản cố hữu về mặt bằng, thủ tục và nhân lực. Tiến độ thi công trên thực địa đang bị kéo lùi khi có 16,2% doanh nghiệp vướng mắc do công tác giải phóng mặt bằng chậm. Ngoài ra, 19,9% doanh nghiệp gặp khó khăn bởi thủ tục hành chính rườm rà, và 18,7% doanh nghiệp đang phải đối mặt với bài toán thiếu hụt lao động tay nghề cao do tính chất rủi ro của ngành và sự dịch chuyển lao động sau kỳ nghỉ Tết.
Từ những phân tích trên, bà Phí Thị Hương Nga cho rằng, để ngành xây dựng thực sự bứt phá và đạt mục tiêu tăng trưởng, không thể chỉ dừng lại ở việc thúc đẩy giải ngân đầu tư công.
Từ kiến nghị của các doanh nghiệp xây dựng, Cục Thống kê đề xuất Chính phủ và các địa phương cần sớm triển khai đồng bộ các giải pháp: bình ổn giá vật liệu xây dựng; xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng thanh, quyết toán nhằm khơi thông dòng tiền cho nhà thầu; đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng sạch. Chỉ khi những "nút thắt" này được tháo gỡ, doanh nghiệp xây dựng mới có đủ nguồn lực để sản xuất và phát triển.