'Cánh cửa' cho kinh tế biển TP Hồ Chí Minh tăng tốc - Bài 1: Kết nối không gian phát triển mới

Ghi nhận quá trình chuẩn bị và định hướng phát triển FTZ Cái Mép Hạ của TP Hồ Chí Minh, TTXVN thực hiện chùm 3 bài viết về chủ đề “Cánh cửa cho kinh tế biển TP Hồ Chí Minh tăng tốc". 

Bài 1: Kết nối không gian phát triển mới

Việc hợp nhất ba địa phương (TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu) đã hòa quyện sức mạnh "nguồn vốn, công nghệ" trung tâm với "xưởng sản xuất" ở khu vực Bình Dương và "cửa ngõ" Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây vươn ra biển lớn. TP. Hồ Chí Minh đang bước vào một trang sử mới với hình hài một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh dần hiện rõ khi “cánh cổng” FTZ Cái Mép Hạ đã sẵn sàng rộng mở ra thế giới.

Đánh thức tiềm năng vùng đất trũng

FTZ Cái Mép Hạ được quy hoạch trên diện tích hơn 3.800 ha thuộc địa bàn 2 phường Tân Phước và Tân Hải, bao gồm hệ thống cảng biển, logistics, công nghiệp, thương mại, dịch vụ và các khu chức năng hỗ trợ hiện đại. Đây là một trong những dự án chiến lược quan trọng hàng đầu của TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới.

Nhiều năm trước, ít ai nghĩ rằng vùng đất ven sông Thị Vải từng là khu vực đầm lầy, hoang hóa của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây, lại hình thành cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải hiện đại, sầm uất bậc nhất khu vực. Hiện nay, cụm cảng này có khả năng tiếp nhận những tàu container trọng tải lớn nhất thế giới, kết nối trực tiếp với nhiều tuyến hàng hải xuyên Thái Bình Dương và châu Âu mà không cần trung chuyển qua nước thứ ba.

Sự phát triển của cụm cảng Cái Mép - Thị Vải không chỉ tạo nên một trung tâm logistics quan trọng của khu vực phía Nam mà còn đặt nền móng cho tư duy phát triển mới. Nếu trước đây cảng biển chủ yếu đóng vai trò trung chuyển hàng hóa thì nay yêu cầu đặt ra là phải hình thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, nơi hàng hóa được lưu chuyển, gia tăng giá trị, sản xuất, giao dịch và kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh sau hợp nhất sở hữu đồng thời thế mạnh về tài chính, công nghệ, công nghiệp và cảng biển, yêu cầu mở rộng không gian phát triển trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm như chi phí logistics cao, sự phân tán giữa khu vực sản xuất với cảng biển hay khoảng cách giữa dòng hàng hóa và dòng vốn đầu tư đang được giải quyết bằng một mô hình phát triển tích hợp mới.

Theo định hướng của Đề án FTZ Cái Mép Hạ, khu vực này được xây dựng theo mô hình phức hợp hiện đại, kết hợp “cảng biển - logistics - công nghiệp - đô thị dịch vụ - cảng hàng không quốc tế”, tạo động lực tăng trưởng mới cho TP. Hồ Chí Minh và toàn vùng Đông Nam Bộ.

Điều đáng chú ý là FTZ Cái Mép Hạ không hình thành trên nền tảng hoàn toàn mới mà kế thừa trực tiếp những lợi thế hiện hữu. Bao quanh khu vực là hệ thống cảng nước sâu hàng đầu cả nước, các khu công nghiệp quy mô lớn, mạng lưới logistics đang phát triển mạnh cùng các tuyến giao thông chiến lược kết nối toàn vùng.

Ông Mai Ngọc Thuận (nguyên Phó Chủ tịch thường trực HĐND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây và là người tham gia xây dựng Đề án Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ từ những ngày đầu) cho biết, khi nghiên cứu các lợi thế phát triển, nhận thấy cụm cảng Cái Mép - Thị Vải có tiềm năng rất lớn nhưng chưa khai thác hết giá trị gia tăng từ hoạt động logistics và thương mại quốc tế.

Nếu chỉ phát triển cảng biển đơn thuần thì khó tạo ra bước đột phá. Vì vậy, chỉ khi có khu thương mại tự do tại khu vực này thì lợi thế cảng biển mới thực sự được chuyển hóa thành lợi thế kinh tế. Đây là định hướng chiến lược được nghiên cứu, chuẩn bị trong nhiều năm với kỳ vọng đưa khu vực Cái Mép trở thành động lực tăng trưởng mới của vùng Đông Nam Bộ.

Từ lợi thế tự nhiên và hạ tầng đã được tích lũy trong nhiều năm, Cái Mép Hạ đang đứng trước cơ hội chuyển mình từ một trung tâm cảng biển thành trung tâm logistics - công nghiệp - thương mại mang tầm khu vực, trở thành “cửa ngõ” mới của TP. Hồ Chí Minh trên hành trình hội nhập kinh tế toàn cầu.

Hoàn thiện hệ sinh thái kinh tế biển

Không chỉ đơn thuần là một khu vực cảng biển hay khu công nghiệp mở rộng, FTZ Cái Mép Hạ được định hướng phát triển như một hệ sinh thái kinh tế biển hoàn chỉnh với 3 lớp chức năng. Trong không gian đó, các hoạt động logistics, sản xuất, thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo được kết nối chặt chẽ nhằm tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho dòng hàng hóa và dòng vốn đầu tư quốc tế.

Lớp thứ nhất là hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, đóng vai trò trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế. Đây là nền tảng để thu hút các dòng hàng xuất nhập khẩu quy mô lớn từ Việt Nam và khu vực. Lớp thứ hai là hệ thống logistics hiện đại với các trung tâm kho bãi, phân phối, dịch vụ hậu cần, kiểm định, hải quan và thương mại quốc tế.

Đây là khu vực giúp hàng hóa được xử lý nhanh hơn, giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh. Lớp thứ ba là các khu công nghiệp, dịch vụ và đổi mới sáng tạo, nơi hàng hóa được chế biến, lắp ráp, gia tăng giá trị trước khi xuất khẩu ra thị trường thế giới.

Theo quy hoạch, FTZ Cái Mép Hạ được tổ chức thành tám phân khu chức năng chiến lược, từ cảng biển, logistics, công nghiệp công nghệ cao đến thương mại, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Các phân khu không tồn tại độc lập mà được thiết kế để hỗ trợ lẫn nhau trong cùng một chuỗi giá trị.

Điều này cho phép hàng hóa không chỉ đi qua cảng biển để xuất nhập khẩu mà còn được lưu giữ, gia công, đóng gói, phân phối hoặc tham gia vào các hoạt động thương mại quốc tế ngay trong cùng một không gian kinh tế. Giá trị gia tăng vì thế được giữ lại nhiều hơn thay vì chỉ dừng ở hoạt động bốc xếp và trung chuyển.

Trong mô hình này, cảng biển đóng vai trò cửa ngõ giao thương, logistics là mắt xích kết nối còn công nghiệp và dịch vụ là khu vực tạo ra giá trị mới. Sự liên kết giữa các thành phần giúp hình thành một hệ sinh thái kinh tế biển hoàn chỉnh, tạo động lực phát triển lâu dài cho TP. Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ.

Trong tầm nhìn dài hạn, FTZ Cái Mép Hạ không chỉ là một khu chức năng kinh tế đơn thuần mà còn là “nút giao chiến lược” của những dòng chảy phát triển mới. Đó là dòng hàng hóa từ các khu công nghiệp của vùng Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long đi ra thế giới. Là nơi dòng công nghệ, tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao hội tụ về một trung tâm logistics - công nghiệp - dịch vụ hiện đại và là không gian phát triển mới để dòng vốn đầu tư quốc tế tìm đến.

Đây còn là khu vực kết nối sức mạnh của một TP. Hồ Chí Minh mới sau hợp nhất, nơi tài chính, công nghiệp, logistics và kinh tế biển cùng cộng hưởng để hình thành một cực tăng trưởng mới mang tầm khu vực.

Ông Huỳnh Trung Sơn, Chủ tịch UBND phường Tân Phước (TP. Hồ Chí Minh) cho biết, người dân địa phương rất quan tâm và kỳ vọng vào chủ trương, sớm chọn được nhà đầu tư chiến lược xây dựng Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ.

Trong những năm qua, khu vực này đã phát triển mạnh về công nghiệp và cảng biển, nhưng khi khu thương mại tự do được hình thành sẽ mở ra thêm nhiều cơ hội việc làm, dịch vụ, thương mại và nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Địa phương xác định sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng trong quy hoạch, giải phóng mặt bằng, tuyên truyền và tạo sự đồng thuận của người dân để dự án được triển khai thuận lợi

Từ vùng đất từng được xem là “trũng” bên bờ sông Thị Vải, Cái Mép Hạ đang đứng trước cơ hội trở thành “điểm cao” trên bản đồ kinh tế biển quốc tế. Và khi cánh cổng FTZ Cái Mép Hạ chính thức mở ra, không chỉ hàng hóa mà cả những cơ hội phát triển mới của TP. Hồ Chí Minh cũng sẽ vươn xa hơn trên hành trình hội nhập toàn cầu.

Bài 2: Nơi hội tụ các nguồn lực