Khi Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực: Tăng niềm tin, thương mại bứt phá

Từ 1/4/2026, hành lang pháp lý thương mại hóa tài sản trí tuệ đã “mở”

Tại Việt Nam, số lượng đơn sáng chế và giải pháp hữu ích của người Việt Nam tăng hàng năm cho thấy tín hiệu tích cực, phản ánh tiềm năng sáng tạo ngày càng lớn của người Việt nhưng hoạt động thương mại hóa còn rất hạn chế do khung pháp lý thời gian qua chưa đủ mạnh để thúc đẩy ứng dụng và khai thác thương mại. Do vậy, Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) có hiệu lực từ 1/4/2026 được kỳ vọng thúc đẩy khai thác và thương mại hóa mạnh mẽ. Để đảm bảo tính đồng bộ, ngày 3/2/2026, đã ban hành Quyết định số 224/QĐ-TTg về kế hoạch triển khai thi hành Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ trên toàn quốc.

Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Lưu Hoàng Long cho biết: Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) có hiệu lực sẽ hỗ trợ tạo ra và khai thác thương mại các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hướng tới chuyển từ bảo hộ sang khai thác và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội trong nước cũng như hội nhập với các nền kinh tế thế giới.

Thời gian qua, Cục đã triển khai khảo sát thử nghiệm trực tiếp đối với chủ sở hữu sáng chế để đánh giá thực trạng khai thác thương mại. Đồng thời, Cục đã thiết lập kênh tư vấn và hỗ trợ xử lý nhanh hồ sơ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho các sáng kiến trên Cổng sáng kiến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại địa chỉ: https://sangkien.gov.vn theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Bên cạnh đó, tư vấn các giải pháp phát triển, định giá và thương mại hóa tài sản trí tuệ đối với các sáng chế có tiềm năng. Hành lang pháp lý về sở hữu trí tuệ không chỉ bảo hộ kết quả sáng tạo, tạo động lực đầu tư R&D, sở hữu trí tuệ còn tạo cầu nối để chuyển giao công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường, biến tri thức thành hàng hóa thông qua việc thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) có hiệu lực từ 01/4/2026 được xác định là cơ sở pháp lý quan trọng để biến kết quả nghiên cứu thành tài sản có thể định giá, mua bán, thế chấp và ghi nhận trên báo cáo tài chính, tạo cú hích mạnh mẽ cho đổi mới sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia. Hành lang pháp lý liên quan đến sở hữu trí tuệ đã bắt nhịp xu thế toàn cầu, từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn trong vấn đề thương mại hóa tài sản trí tuệ, từng bước để thương mại hóa tài sản trí tuệ thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Thương mại hóa - Khâu quyết định tạo giá trị kinh tế

Các chuyên gia trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ khẳng định: Thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ là khâu quyết định để chuyển hóa các kết quả sáng tạo thành giá trị kinh tế. Xu thế quốc tế cho thấy các quốc gia phát triển đều dịch chuyển mạnh trọng tâm từ bảo hộ sang khai thác và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội.

Lần đầu tiên, Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) bổ sung khái niệm “tài sản trí tuệ” là quyền tài sản gắn với đối tượng sở hữu trí tuệ, có giá trị kinh tế và khả năng khai thác thương mại. Tài sản trí tuệ được ghi vào sổ kế toán và cho phép định giá theo giá trị hợp lý, tạo nền tảng để tài sản trí tuệ có thể tham gia giao dịch, góp vốn, huy động vốn.

Tại Việt Nam, thời gian qua, sáng chế tăng nhanh nhưng tỷ lệ thương mại hóa còn khiêm tốn, khiến nhiều tài sản trí tuệ chưa được phát huy giá trị, vì vậy, khi Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) chính thức có hiệu lực - khung pháp lý mạnh, được kỳ vọng sở hữu trí tuệ không chỉ là bảo hộ mà còn được khai thác và thương mại hóa mạnh mẽ.

Ông Nguyễn Hữu Cẩn, Quyền Viện trưởng Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Việt Nam đứng thứ 37 thế giới về chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo nhưng lại chỉ xếp hạng 112 về thu nhập từ tài sản trí tuệ, điều này phản ánh thực tế rằng các kết quả nghiên cứu tuy dồi dào nhưng chưa được thương mại hóa để chuyển hóa thành doanh thu và giá trị kinh tế tương xứng. Hiện tỉ lệ thương mại hóa sáng chế tại Việt Nam thấp hơn nhiều so với mức trung bình thế giới và nhiều tài sản trí tuệ mới dừng lại ở việc xác lập quyền mà chưa được thương mại hóa để trở thành nguồn lực phát triển. Vì vậy, khi Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) chính thức có hiệu lực, kỳ vọng Việt Nam sẽ tăng tỉ lệ sáng chế có tiềm năng thương mại hóa sáng chế theo mục tiêu đề ra.

Theo Cục trưởng Lưu Hoàng Long, tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, Cục Sở hữu trí tuệ đã triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ góp phần thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Năm 2026, cùng với Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) chính thức có hiệu lực, Cục sẽ tăng cường nguồn lực hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp trong phát triển, định giá, thương mại hóa tài sản trí tuệ, đưa tài sản trí tuệ trở thành nguồn lực, đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.