Phiên họp toàn thể của Quốc hội Israel (Knesset) trong cuộc bỏ phiếu về dự luật nhằm đình chỉ việc bắt giữ những người Do Thái Chính thống (Haredi) từ chối thực hiện nghĩa vụ quân sự. Ảnh: Knesset
Động thái này được xem là hợp pháp hóa tình trạng hàng chục nghìn người Haredi không nhập ngũ trong bối cảnh Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đang thiếu nghiêm trọng nhân lực vì cuộc xung đột trên nhiều mặt trận.
Theo luật mới, hàng chục nghìn thanh niên Haredi sẽ được miễn nguy cơ bị bắt giữ cho đến cuối tháng 1/2027. Quy định cũng áp dụng đối với những người đến tuổi nhập ngũ sau khi luật có hiệu lực, đồng thời đình chỉ các thủ tục tố tụng đang được tiến hành đối với những trường hợp đã bị xử lý trước đó. Trên thực tế, luật sẽ khiến phần lớn thanh niên Haredi không phải nhập ngũ trong ít nhất vài tháng tới.
Dự luật là một phần trong gói thỏa thuận giữa Thủ tướng Benjamin Netanyahu và các đảng Do Thái chính thống. Đổi lại việc ủng hộ các ưu tiên lập pháp của chính phủ, các đảng Haredi yêu cầu bảo vệ sinh viên các trường dòng Do Thái (yeshiva) khỏi nghĩa vụ quân sự.
Quyết định này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ quân đội, phe đối lập, các tổ chức xã hội và nhiều nghị sĩ trong liên minh cầm quyền. Trước đó một ngày, Tổng tham mưu trưởng IDF, Trung tướng Eyal Zamir, đã gọi đề xuất là "không thể chấp nhận được", cho rằng nó hoàn toàn đi ngược nhu cầu nhân lực của quân đội và chẳng khác nào cấp "quyền miễn truy tố hàng loạt" cho những người trốn nghĩa vụ.
Theo ước tính của IDF, hiện có khoảng 72.000 nam thanh niên Haredi trong độ tuổi từ 18 đến 24 đủ điều kiện nhập ngũ nhưng chưa thực hiện nghĩa vụ. Trong khi đó, quân đội nhiều lần cảnh báo họ cần khẩn cấp khoảng 12.000 tân binh để đáp ứng yêu cầu tác chiến.
Ngay sau khi dự luật được thông qua, Thứ trưởng Ngoại giao Sharren Haskel tuyên bố từ chức để phản đối. Bà cho rằng đạo luật gây tổn hại đến những người đã phục vụ quân đội và ảnh hưởng trực tiếp tới an ninh quốc gia.
Các đảng đối lập, trong đó có Yesh Atid và Yisrael Beytenu, cùng Phong trào Vì Chính quyền Chất lượng ở Israel đã lập tức gửi đơn lên Tòa án Tối cao yêu cầu hủy bỏ đạo luật. Họ cáo buộc chính phủ hợp pháp hóa tình trạng trốn nghĩa vụ quân sự trên diện rộng, vi phạm nguyên tắc bình đẳng trong việc chia sẻ trách nhiệm bảo vệ đất nước.
Ngược lại, các nghị sĩ Haredi ca ngợi đây là thắng lợi lớn. Chủ tịch đảng Shas Aryeh Deri tuyên bố đạo luật đã chấm dứt "cuộc đàn áp" nhằm vào sinh viên yeshiva, trong khi nghị sĩ Moshe Gafni của đảng United Torah Judaism khẳng định: "Chúng tôi đã hứa và chúng tôi đã thực hiện được".
Các nhà lãnh đạo Haredi cũng cảnh báo nếu Tòa án Tối cao can thiệp để hủy bỏ đạo luật, điều này có thể dẫn đến làn sóng bất tuân dân sự quy mô lớn trong cộng đồng khoảng 1,5 triệu người Do Thái chính thống tại Israel.
Trong phiên tranh luận, Thủ tướng Benjamin Netanyahu xuất hiện nhưng rời khỏi hội trường trước khi bỏ phiếu và không tham gia biểu quyết.
Trong quá trình xem xét dự luật, Cố vấn pháp lý của Quốc hội Sagit Afik yêu cầu các nghị sĩ có con hoặc cháu có thể được hưởng lợi trực tiếp từ đạo luật phải công khai khả năng xung đột lợi ích trước khi tham gia bỏ phiếu.
Đáp lại, toàn bộ 18 nghị sĩ của hai đảng Shas và United Torah Judaism đã công khai tuyên bố họ đều có con hoặc cháu trong độ tuổi nghĩa vụ quân sự và tự hào về điều đó. Họ cho rằng những người học kinh Torah có vai trò tương tự bộ tộc Levi trong Kinh Thánh, chuyên dành trọn thời gian cho đời sống tôn giáo thay vì thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Việc thông qua đạo luật cũng làm bộc lộ những rạn nứt trong liên minh cầm quyền. Để đổi lấy sự ủng hộ của các đảng Haredi, chính phủ phải thúc đẩy hàng loạt dự luật khác theo yêu cầu của các đồng minh tôn giáo, đồng thời gác lại một chương trình cải cách giao thông công cộng quy mô lớn do lo ngại các địa phương thế tục sẽ mở rộng dịch vụ xe buýt trong ngày Sabbath.
Cuộc chạy đua thông qua các dự luật trước khi Quốc hội giải tán để chuẩn bị cho cuộc tổng tuyển cử dự kiến diễn ra vào ngày 27/10 cũng bị phủ bóng bởi các tranh cãi về quy trình lập pháp. Đạo luật mới được đánh giá là một trong những quyết định gây chia rẽ sâu sắc nhất tại Israel trong nhiều năm qua.
Trong khi phe ủng hộ coi đây là biện pháp bảo vệ lối sống của cộng đồng Do Thái chính thống, phe phản đối cho rằng luật đã tạo ra 2 chuẩn mực nghĩa vụ công dân khác nhau, làm suy yếu nguyên tắc bình đẳng và ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực quân sự của Israel giữa thời điểm đất nước vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức an ninh.