Để hoạt động trải nghiệm cho học sinh đi vào thực chất, hiệu quả và an toàn

Hoạt động trải nghiệm đã trở thành nội dung giáo dục bắt buộc trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đóng vai trò quan trọng trong việc gắn kết lý thuyết với thực tiễn. Tuy nhiên, tại tỉnh Nghệ An, bên cạnh những mô hình sáng tạo mang lại giá trị giáo dục cao, thực tế triển khai vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập liên quan đến chi phí, công tác tổ chức và yêu cầu bảo đảm an toàn. Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, việc chuẩn hóa quy trình, phát huy vai trò phối hợp giữa nhà trường và gia đình đang là yêu cầu cấp thiết nhằm tránh tình trạng hoạt động mang tính hình thức, gây áp lực không đáng có cho xã hội.

Từ không gian di sản đến mô hình giáo dục thực tiễn

Trong lộ trình đổi mới giáo dục, nhiều cơ sở đào tạo trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã chủ động đưa học sinh ra khỏi không gian lớp học truyền thống để tiếp cận với những giá trị văn hóa, lịch sử và làng nghề địa phương. Đây được xem là phương thức hiệu quả nhất để hình thành phẩm chất và năng lực, giúp học sinh "học đi đôi với hành". Điển hình tại Trường Trung học cơ sở Quán Bàu, phường Vinh Hưng, hoạt động trải nghiệm đã trở thành một phần không thể thiếu trong kế hoạch giáo dục những năm gần đây.

Một trong những dấu ấn nổi bật là hành trình về thăm làng Quỳnh Đôi - vùng đất giàu truyền thống hiếu học bậc nhất xứ Nghệ. Tại đây, học sinh lớp 9 không chỉ đơn thuần tham quan các di tích lịch sử như đền Thần, giếng Bà Cả, nhà cụ Hồ Sỹ Tư, hay lớp học xưa của thầy Dương Văn Khai, mà còn được trực tiếp tìm hiểu về gia phong khoa bảng của các dòng họ. Những địa danh như nhà thờ tể tướng Hồ Sỹ Dương, cụm di tích họ Hồ Nguyễn Hoàng, hay các không gian nghề truyền thống, chùa Đồng Tương và nhà thờ cụ Hồ Tùng Mậu đã giúp các em hiểu rõ hơn về lịch sử quê hương.

Theo thầy Nguyễn Hồng Hải - Hiệu trưởng Trường Trung học sơ sở Quán Bàu, những chuyến đi này không chỉ bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc mà còn giúp học sinh giải tỏa áp lực sau những giờ học căng thẳng. Qua từng câu chuyện và hình ảnh thực tế, lý tưởng sống đẹp và tinh thần cống hiến được hun đúc một cách tự nhiên trong tâm hồn các em.

Bên cạnh đó, chương trình "Dạy học tại di sản" được tổ chức tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh cũng là một mô hình tiêu biểu. Hoạt động này tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận trực tiếp với phong trào cách mạng, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ giá trị truyền thống.

Không chỉ ở bậc trung học, giáo dục trải nghiệm còn được triển khai linh hoạt ngay tại cấp mầm non. Trường mầm non Nghi Trường, xã Đông Lộc đã khéo léo đưa các nghề truyền thống như đan lát và làm hương vào ngay trong sân trường. Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, các trẻ 5 tuổi đã có thể tự tay tạo ra những sản phẩm xinh xắn, qua đó khơi dậy sự hứng khởi và tò mò về thế giới xung quanh. Cô giáo Nguyễn Thị Nghĩa cho biết, nội dung trải nghiệm được thay đổi hằng tháng theo các chủ đề về quê hương, đất nước và Bác Hồ để duy trì sức hút đối với trẻ nhỏ. Ngoài ra, nhà trường còn tổ chức cho học sinh tham quan các di tích địa phương như nhà thờ Nguyễn Thức Tự, đền Diên Cờ và các hộ sản xuất kinh doanh trên địa bàn.

Ở góc độ chuyên môn, dạy học gắn với di sản cũng là cơ hội để đội ngũ giáo viên trao đổi kinh nghiệm và đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người học. Việc lựa chọn các điểm đến gần, có ý nghĩa lịch sử văn hóa trong tỉnh được đánh giá là giải pháp phù hợp để vừa đảm bảo mục tiêu giáo dục, vừa tiết kiệm chi phí và đảm bảo an toàn.

Giải bài toán kinh phí và lỗ hổng trong công tác quản lý

Dù mang lại nhiều lợi ích thiết thực, nhưng thực tế tổ chức hoạt động trải nghiệm hiện nay tại Nghệ An đang đối mặt với không ít luồng ý kiến băn khoăn. Đó chính là xu hướng các trường học, nhất là bậc trung học phổ thông tổ chức các chuyến đi xa từ 2 đến 3 ngày tới các tỉnh thành như Huế, Đà Nẵng, Ninh Bình, Hà Nội, Thanh Hóa. Việc liên kết với các công ty lữ hành để xây dựng các "tour du lịch" đội lốt trải nghiệm học đường đã khiến mức kinh phí dao động từ một đến vài triệu đồng mỗi học sinh, trở thành gánh nặng tài chính đối với nhiều gia đình.

Chị Lê Thanh Huyền, phường Thành Vinh - phụ huynh có con đang học lớp 11 bày tỏ sự lo ngại rằng các hoạt động này đang bị biến tướng thành những chuyến vui chơi, tham quan thuần túy hơn là học tập thực chất. "Các con chủ yếu đi chơi, chụp ảnh lưu niệm chứ không học được nhiều. Với lịch trình mà Công ty du lịch đưa ra là 3 ngày, địa điểm đến các di tích văn hóa lịch sử thì ít mà vui chơi tại các bãi biển khiến tôi rất lo ngại. Không đồng ý cho con tham gia thì thương con, nhưng cho con đi thì tôi thực sự bất an", chị Huyền chia sẻ.

Liên quan đến hoạt động trải nghiệm ở các nhà trường, kết quả kiểm tra, giám sát của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An cũng chỉ ra nhiều lỗ hổng trong công tác quản lý tại một số đơn vị. Một số trường chưa quan tâm đúng mức đến việc thiết kế nội dung gắn với chủ đề bài học và mục tiêu giáo dục của từng cấp học. Hoạt động trải nghiệm còn mang tính hình thức, đối phó, thiếu sự quan sát, khám phá và thực hành theo định hướng phát triển năng lực. Việc lựa chọn địa điểm chưa căn cứ đầy đủ vào đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi dẫn đến hiệu quả giáo dục không cao, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Trước thực trạng này, hiệu trưởng các nhà trường đã đưa ra những quan điểm thận trọng. Cô giáo Nguyễn Thị Hòa - Hiệu trưởng Trường mầm non Nghi Trường cho rằng đối với lứa tuổi mầm non, việc triển khai trải nghiệm ngoài nhà trường là khó khả thi và cần phải cân nhắc kỹ lưỡng để phù hợp với tâm sinh lý và đảm bảo an toàn tuyệt đối cho trẻ. Đồng quan điểm, thầy Nguyễn Hồng Hải - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Quán Bàu nhấn mạnh nhà trường chỉ ưu tiên các chuyến đi trong tỉnh, không tổ chức theo tour du lịch để tiết kiệm chi phí. Đặc biệt, trong quá trình thực hiện, yếu tố "phụ huynh đóng vai trò quan trọng" được đề cao; nhà trường chỉ đóng vai trò chuyên môn, còn việc bàn bạc, lên kế hoạch kinh phí do phụ huynh tự nguyện thực hiện.

Để giải quyết vấn đề công bằng trong giáo dục, Trường Trung học cơ sở Quán Bàu áp dụng nguyên tắc "không được bỏ sót học sinh nào". Những học sinh có hoàn cảnh khó khăn sẽ được lớp hoặc đơn vị tổ chức hỗ trợ, miễn toàn bộ kinh phí để đảm bảo các em không bị đứng ngoài các hoạt động chung của tập thể.

Nhằm giúp học sinh tiếp cận kiến thức lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc một cách sinh động, trực quan, Trường Trung học cơ sở Nguyễn Trãi, xã Tiên Đồng thường xuyên tổ chức cho các em hoạt động dạy học gắn với di tích lịch sử và di sản văn hóa địa phương với chủ đề “Tiên Kỳ - Âm vang cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, khám phá bản sắc văn hóa dân tộc Thái ở bản Chiềng, xã Tiên Đồng”. Theo đó các em học sinh tham quan Bản Thái Minh và bản Chiềng, trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm, tìm hiểu hoa văn trên trang phục truyền thống và kiến trúc nhà sàn của người Thái; thưởng thức các tiết mục văn nghệ, hướng dẫn đánh cồng chiêng, thổi khèn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, làm các món ăn truyền thống địa phương…

“Không đi đâu xa, nhà trường thường tổ chức các hoạt động cho học sinh tham quan, trải nghiệm ngay chính địa phương mình và trên địa bàn tỉnh. Thông qua hoạt động trải nghiệm thực tế tại di tích lịch sử và không gian văn hóa truyền thống, học sinh Trường Trung học cơ sở Nguyễn Trãi, xã Tân Kỳ không chỉ được củng cố kiến thức lịch sử, văn hóa mà còn bồi đắp lòng tự hào dân tộc, ý thức gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của quê hương, đất nước”, thầy giáo Nguyễn Cảnh Hùng - Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ.

Nhằm chấn chỉnh và nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã ban hành văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục phải chủ động xây dựng kế hoạch hằng năm phù hợp với điều kiện thực tế. Nội dung trải nghiệm phải thiết thực, bám sát Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và chỉ được tổ chức khi có sự đồng thuận bằng văn bản của cha mẹ học sinh.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Khoa khẳng định, ngành sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát và xem việc tổ chức hiệu quả hoạt động trải nghiệm là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng thực hiện chương trình giáo dục của mỗi nhà trường. Đồng thời, sự vào cuộc của chính quyền địa phương các cấp trong việc quản lý và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định tổ chức trải nghiệm là yếu tố then chốt để đưa hoạt động này trở lại đúng quỹ đạo giáo dục thực chất.