Lan tỏa di sản âm nhạc từ Giải thưởng Trần Văn Khê

Nhà báo Dương Trọng Dật, Giám đốc Quỹ Học bổng Trần Văn Khê, cho biết việc trao Giải thưởng nhằm tiếp tục lan tỏa giá trị âm nhạc truyền thống Việt Nam, đồng thời cổ vũ, động viên các tập thể, cá nhân tiêu biểu trong nghiên cứu, giảng dạy, biểu diễn và truyền bá âm nhạc dân tộc, nhất là những giá trị nguyên gốc được nhiều thế hệ nghệ nhân gìn giữ, trao truyền.

Ông Dương Trọng Dật nhắc lại tâm nguyện của cố Giáo sư Trần Văn Khê khi trở về Việt Nam sinh sống trong những năm cuối đời. Theo đó, Giáo sư mong muốn có một không gian lưu giữ các tư liệu quý về âm nhạc dân tộc, đồng thời thành lập quỹ học bổng dành cho những người theo đuổi nghiên cứu và thực hành âm nhạc truyền thống. Từ tâm nguyện này, với sự chung tay của các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ và những người tâm huyết, Quỹ Học bổng Trần Văn Khê được thành lập, góp phần tiếp nối công cuộc bảo tồn và phát huy di sản âm nhạc dân tộc.

Tại buổi lễ, nhà báo Nguyễn Thế Thanh, Phó Chủ tịch, Phó Giám đốc Quỹ Học bổng Trần Văn Khê, công bố quyết định trao Giải thưởng Trần Văn Khê năm 2026.

Sau khi xem xét các hồ sơ đề cử, Hội đồng Nghệ thuật quyết định trao giải cho 8 tập thể, cá nhân. Hai tập thể được vinh danh gồm Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế và Nhóm Xẩm 48h. Sáu cá nhân nhận giải gồm Nhà giáo Ưu tú Phạm Thúy Hoan, Nghệ sĩ Ưu tú Huỳnh Khải, Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Văn Môn, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Tuyết Mai, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Khoa và Tiến sĩ Mai Mỹ Duyên.

Theo Ban tổ chức, các tập thể, cá nhân được vinh danh đều có nhiều năm cống hiến trong nghiên cứu, bảo tồn, giảng dạy, biểu diễn và truyền dạy âm nhạc truyền thống. Trong đó, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế có nhiều đóng góp trong bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị Nhã nhạc, tuồng, múa cung đình; còn Nhóm Xẩm 48h được ghi nhận nhờ những sáng tạo trong việc đưa nghệ thuật hát Xẩm đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ thông qua các hoạt động giáo dục di sản, số hóa tư liệu và biểu diễn sáng tạo.

Ở hạng mục cá nhân, các nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà giáo và nhà nghiên cứu được trao giải đều có nhiều đóng góp nổi bật trong đào tạo, nghiên cứu, biểu diễn và truyền dạy âm nhạc dân tộc. Đặc biệt, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Khoa là người có nhiều năm gìn giữ và truyền dạy nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ. Xuất thân từ gia đình có bốn thế hệ thực hành đờn ca tài tử và nhạc lễ dân gian Nam Bộ, ông hiện vẫn duy trì việc truyền dạy 20 bài bản tổ cùng nhiều bài bản cổ cho các thế hệ học trò, góp phần bảo tồn loại hình nghệ thuật đặc sắc của Nam Bộ.

Tại buổi lễ, ông Nguyễn Phước Lộc, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP Hồ Chí Minh, khẳng định Giải thưởng Trần Văn Khê không chỉ thể hiện sự tri ân đối với những đóng góp của Giáo sư Trần Văn Khê mà còn góp phần tạo dựng không gian lưu truyền âm nhạc truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa dân tộc đến thế hệ mai sau.

Theo ông Nguyễn Phước Lộc, cuộc đời và sự nghiệp của Giáo sư Trần Văn Khê thể hiện rõ nhân cách, sự dấn thân và tình yêu sâu sắc dành cho âm nhạc truyền thống dân tộc - “đại dương của tâm hồn Việt”. Giáo sư đã dành trọn cuộc đời để học tập, nghiên cứu, gìn giữ và quảng bá âm nhạc truyền thống đến công chúng trong nước và quốc tế, góp phần giới thiệu bản sắc văn hóa Việt Nam với bạn bè thế giới.

Giải thưởng Trần Văn Khê vì vậy không chỉ tôn vinh những đóng góp trong lĩnh vực âm nhạc truyền thống mà còn tạo động lực để các thế hệ tiếp tục gìn giữ, phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Sinh thời, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê (1921 - 2015) là học giả, nhà nghiên cứu âm nhạc hàng đầu Việt Nam, người dành hơn 60 năm nghiên cứu, giảng dạy và quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra thế giới. Ông có nhiều đóng góp quan trọng trong quá trình đưa các loại hình nghệ thuật như Nhã nhạc cung đình Huế, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Ca trù, Quan họ Bắc Ninh và Đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.