Dự thảo Nghị định điều chỉnh chuẩn nghèo đa chiều quốc gia liên quan đến các chỉ số về giáo dục, y tế, môi trường, việc làm… nhằm đáp ứng các mục tiêu phát triển đặt ra khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số và mục tiêu trở thành nước phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030.
Áp dụng chuẩn nghèo đa chiều mới sẽ xác định rõ hơn các đối tượng hộ nghèo, hộ cận nghèo trong giai đoạn 2026 – 2030. Ảnh: TTXVN
Dự thảo Nghị định được xây dựng trên cơ sở các tiêu chí, tiêu chuẩn, chỉ tiêu về chuẩn nghèo đa chiều, tiêu thu nhập, đánh giá kỹ tác động, đủ căn cứ chính trị, pháp lý, khoa học, thực tiễn, khả thi và dựa trên số liệu đo đếm được; kế thừa các tiêu chí về việc làm, người phụ thuộc trong hộ gia đình, giáo dục, y tế, bảo hiểm y tế, diện tích nhà ở bình quân đầu người, chất lượng nhà ở… trong chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022-2025.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc ban hành Nghị định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030 là căn cứ xác định, nhận diện chính xác, toàn diện hộ nghèo, hộ cận nghèo để thực hiện các chính sách, chương trình giảm nghèo và an sinh xã hội trên phạm vi toàn quốc; làm cơ sở để xác định và thực hiện mục tiêu, chỉ tiêu giảm nghèo giai đoạn 2026-2030.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030 có tiêu chí thu nhập (ở khu vực nông thôn: 2,2 triệu đồng/người/tháng; ở khu vực đô thị; 2,8 triệu đồng/người/tháng).
Đáng chú ý, các tiêu chí được điều chỉnh gồm: Nâng mức thu nhập gắn với mục tiêu phát triển bền vững, bảo đảm mức sống tối thiểu tăng dần; nâng chất lượng chiều tiếp cận thông tin; thay đổi chỉ số đo lường tiếp cận về nguồn nước sinh hoạt và nhà tiêu (công trình phụ) hợp vệ sinh, bổ sung chỉ số xử lý rác thải.
Theo dự kiến, khi áp dụng chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030, vào năm 2026 tỉ lệ nghèo đa chiều của cả nước là 11,7%, tương ứng với 3,297 triệu hộ, tăng khoảng 904.000 hộ so với giai đoạn 2021-2025. Tổng chi phí dự kiến phát sinh trong năm 2026 để thực hiện các chính sách an sinh xã hội đối với các đối tượng thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều mới là 39.000 tỷ đồng, tăng khoảng 24.000 tỷ đồng so với số liệu thực hiện các chính sách an sinh xã hội theo chuẩn nghèo đa chiều hiện hành năm 2025.
Tại cuộc họp với các bộ, ngành, địa phương đánh giá hiệu quả, tác động của dự thảo Nghị định mới đây, nhiều ý kiến đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học đều thống nhất về sự cần thiết điều chỉnh chuẩn nghèo đa chiều phù hợp với thực tế phát triển và mục tiêu tăng trưởng giai đoạn 2026-2030.
Đại diện Bộ Tài chính cho rằng, cần đánh giá tổng thể các chính sách hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, miễn viện phí, hỗ trợ sinh kế, xóa nhà tạm… trước khi đề xuất thời điểm áp dụng chuẩn nghèo đa chiều mới; đồng thời, bảo đảm cân đối ngân sách trong bối cảnh cần ưu tiên tăng chi đầu tư, tập trung cho phát triển, an ninh quốc phòng, khoa học công nghệ, giáo dục, y tế, chuyển đổi số…
Bên cạnh đó, việc điều chỉnh tiêu chí thu nhập sẽ được thực hiện dựa trên tổng hợp các nguồn lực hỗ trợ từ các chương trình mục tiêu quốc gia. Mức tiêu chí này sẽ được đánh giá và cập nhật vào năm 2027, nhằm phản ánh chính xác quyền lợi thực tế của các hộ nghèo; đồng thời, bảo đảm nguyên tắc “không để ai ở lại phía sau” khi áp dụng chuẩn nghèo đa chiều mới, cân đối với mức thu nhập chung, lương tối thiểu, bảo đảm các hộ nghèo, cận nghèo được thụ hưởng đầy đủ chính sách.
Theo dự thảo Nghị định, giai đoạn 2026-2030, tổng nguồn lực hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước cho Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững dự kiến khoảng 360.000 tỷ đồng. Công tác giảm nghèo sẽ được lồng ghép chặt chẽ với xây dựng nông thôn mới, gắn với phát triển kinh tế xanh, chuyển đổi số và thích ứng biến đổi khí hậu, thúc đẩy sinh kế đa dạng, bền vững, phù hợp điều kiện sinh thái và văn hóa địa phương.
Mục tiêu trọng tâm của Nghị định nhấn mạnh tạo việc làm ổn định, nâng cao kỹ năng số cho lao động nghèo, mở rộng cơ hội sinh kế ở đô thị và nông thôn, gắn với khởi nghiệp và kinh tế chia sẻ. Ưu tiên các nhóm yếu thế, thúc đẩy bình đẳng giới, bảo vệ trẻ em và người dễ bị tổn thương, đảm bảo mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong huy động nguồn lực, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế, bảo đảm minh bạch và hiệu quả trong quản lý.
Trao đổi về vấn đề này, nhiều chuyên gia xã hội nhận định, việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tiêu chí thu nhập với mức chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn mới 2,2 triệu đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và 2,8 triệu đồng/người/tháng ở khu vực đô thị là cần thiết. Đây là bước điều chỉnh phù hợp với mặt bằng thu nhập và mức sống hiện nay của người dân, khi giá cả hàng hóa, chi phí sinh hoạt và nhu cầu tiếp cận các dịch vụ cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, thông tin… đã thay đổi nhiều so với giai đoạn 2021- 2025.
Khi chuẩn nghèo được nâng lên, số lượng hộ nghèo có thể tăng tạm thời, nhưng điều này là cần thiết để đánh giá đúng quy mô, chiều sâu của nghèo đói trong điều kiện kinh tế mới. Qua đó, giúp Nhà nước có căn cứ điều chỉnh chính sách hỗ trợ, đào tạo nghề, sinh kế và an sinh xã hội phù hợp hơn và thể hiện quyết tâm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, bảo đảm phát triển bao trùm, công bằng.