Chung sức đồng lòng, bứt phá xây dựng nông thôn mới

Những điểm nghẽn

Sau sáp nhập địa giới hành chính, việc duy trì và nâng chất các tiêu chí nông thôn mới đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với các địa phương. Không gian phát triển rộng hơn, dân số và địa bàn quản lý tăng, trong khi hệ thống hạ tầng ở một số nơi chưa đồng bộ, đòi hỏi các xã phải rà soát lại toàn bộ tiêu chí và xây dựng lộ trình đầu tư phù hợp.
 
Xã Mỹ Long được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu là Mỹ Long Bắc, Mỹ Long Nam và thị trấn Mỹ Long đạt chuẩn đô thị văn minh. Qua rà soát đến tháng 8/2026, xã đạt 7/10 tiêu chí, tương ứng 44/47 chỉ tiêu theo Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Địa phương đang tập trung hoàn thiện 3 tiêu chí còn thiếu, gồm: Hạ tầng kinh tế - xã hội; văn hóa - giáo dục - y tế; khoa học công nghệ, chuyển đổi số, hướng tới đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2027.
 
Bí thư Đảng ủy xã Mỹ Long Trần Thị Kim Chung cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay tập trung ở hạ tầng giao thông và cơ sở vật chất trường học. Nhiều tuyến đường trục xã, liên ấp bị sụp lún, bong tróc do tác động của mưa lớn, triều cường, trong khi một số công trình sau sáp nhập cần được rà soát, đầu tư để đáp ứng yêu cầu mới.

Từ thực tế đó, xã Mỹ Long kiến nghị tỉnh hỗ trợ khoảng 60 tỷ đồng nâng cấp, sửa chữa 7 tuyến đường xuống cấp với tổng chiều dài 7,49 km và đầu tư mới 25 tuyến đường giao thông nông thôn dài 23,89 km; hỗ trợ 27 tỷ đồng xây dựng Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã, sửa chữa nhà văn hóa các ấp và 50 tỷ đồng hoàn thiện cơ sở vật chất trường học chưa đạt chuẩn.
 
Nếu Mỹ Long có xuất phát điểm tương đối thuận lợi khi được hình thành từ những địa bàn đã đạt chuẩn, thì tại xã Vinh Kim, bài toán xây dựng nông thôn mới khó khăn hơn.
 
Xã Vinh Kim được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Vinh Kim và Kim Hòa, với quy mô hơn 30.000 dân. Qua rà soát, xã mới đạt 3/10 tiêu chí theo Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Những tiêu chí chưa đạt tập trung ở quy hoạch, giao thông, đào tạo lao động, thiết chế văn hóa - giáo dục, môi trường, dịch vụ công trực tuyến và hệ thống camera an ninh.

Chủ tịch UBND xã Vinh Kim Đường Thế Biền cho biết, Bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030 đặt yêu cầu cao hơn về chất lượng, tính bền vững và hiệu quả thực chất, trong khi nguồn lực đầu tư của địa phương còn hạn chế. Một số công trình hạ tầng được đầu tư từ trước đã xuống cấp, chưa đáp ứng yêu cầu về quy mô và cơ sở vật chất, nhất là giao thông nông thôn, thủy lợi và nhà văn hóa ấp.

Không chỉ khó khăn về hạ tầng, phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập người dân cũng là vấn đề cần được quan tâm. Thu nhập của người dân từng bước được cải thiện nhưng đời sống một bộ phận dân cư, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc, còn khó khăn. Liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản chưa thật sự bền vững; một số hợp tác xã còn hạn chế về quy mô, năng lực quản trị và khả năng tổ chức sản xuất, kết nối thị trường.
 
Môi trường cũng là một trong những điểm cần tiếp tục khắc phục của địa phương. Nhận thức của một bộ phận người dân về thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt, phân loại rác tại nguồn và giữ gìn cảnh quan nông thôn chưa đồng đều. Trong khi đó, nhiều tiêu chí yêu cầu phải được duy trì thường xuyên và có đầy đủ hồ sơ, minh chứng, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác thống kê, cập nhật dữ liệu và lưu trữ hồ sơ ở cơ sở.
 
Những khó khăn từ Mỹ Long, Vinh Kim cho thấy sau sáp nhập, xây dựng nông thôn mới không đơn thuần là cộng gộp kết quả của các đơn vị cũ. Các xã phải tổ chức lại không gian phát triển, rà soát lại quy hoạch, hạ tầng, thiết chế văn hóa - xã hội và mô hình sản xuất theo quy mô mới. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, nếu không xác định đúng thứ tự ưu tiên, việc đầu tư dễ bị dàn trải, khó tạo chuyển biến rõ nét.
 
Nâng chất xây dựng nông thôn mới

Từ những khó khăn đặt ra tại cơ sở, tỉnh Vĩnh Long xác định xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 phải được triển khai theo hướng đi vào chiều sâu, thực chất và bền vững; trong đó tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, nguồn lực, môi trường và phát triển kinh tế nông thôn, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của người dân.
 
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Chỉ đạo thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia tỉnh Vĩnh Long yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ các tiêu chí, xây dựng lộ trình cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cho từng ngành, từng cấp và xác định thứ tự ưu tiên trong đầu tư. Việc triển khai phải bám sát điều kiện thực tế của từng địa bàn, tránh đầu tư dàn trải, bảo đảm nguồn lực được tập trung vào những công trình, tiêu chí cấp thiết và có khả năng tạo chuyển biến rõ nét.
 
Đối với hạ tầng giao thông, các địa phương cần phân loại cụ thể các tuyến đường cần nâng cấp, mở rộng; tuyến sửa chữa, trùng tu gắn với hệ thống thoát nước và tuyến đầu tư mới, bảo đảm phù hợp quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực. Đây được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm từng bước hoàn thiện kết nối hạ tầng tại các địa bàn sau sáp nhập.
 
Cùng với đầu tư hạ tầng, công tác quy hoạch phải được thực hiện đồng bộ, tạo dư địa cho phát triển lâu dài. Các địa phương rà soát, điều chỉnh quy hoạch chung, quy hoạch chi tiết, cập nhật đầy đủ các công trình, dự án dự kiến đầu tư của Nhà nước, doanh nghiệp và khu vực tư nhân, bảo đảm không gian phát triển phù hợp với quy mô và điều kiện mới sau sắp xếp đơn vị hành chính.
 
Tỉnh cũng yêu cầu rà soát tổng thể hệ thống thiết chế văn hóa, giáo dục, cơ sở vật chất và các công trình phục vụ dân sinh; trên cơ sở đó xác định nhu cầu sửa chữa, nâng cấp hoặc đầu tư mới phù hợp quy hoạch, tránh trùng lắp và sử dụng nguồn lực không hiệu quả.
 
Một định hướng quan trọng là xây dựng nông thôn mới phải gắn với nâng cao thu nhập và phát triển sinh kế bền vững cho người dân. Các địa phương cần củng cố hợp tác xã, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, tăng cường kết nối doanh nghiệp với hợp tác xã và người dân, thúc đẩy liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ nông sản, phát triển sản phẩm OCOP và thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu nông, thủy sản.
 
Theo định hướng của tỉnh, phát triển kinh tế nông thôn phải từng bước chuyển sang các mô hình xanh, tuần hoàn, sinh thái, gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp và thích ứng với biến đổi khí hậu. Qua đó, không chỉ nâng cao giá trị sản xuất mà còn tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương.
 
Đối với công tác giảm nghèo, ông Châu Văn Hòa yêu cầu các địa phương rà soát đúng thực chất từng nhóm hộ nghèo, phân loại nguyên nhân để có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Những hộ còn sức lao động, có khả năng sản xuất nhưng thiếu vốn hoặc tư liệu sản xuất cần được hỗ trợ sinh kế để thoát nghèo bền vững, thay vì chỉ tập trung vào các hình thức hỗ trợ ngắn hạn.

Cùng với đó, các địa phương cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và phát triển nông thôn. Việc số hóa dữ liệu đất đai, vùng sản xuất, cây trồng, vật nuôi và nuôi trồng thủy sản được định hướng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, phục vụ tổ chức sản xuất và tạo cơ sở thu hút đầu tư. Các địa phương tiếp tục nâng chất dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng công nghệ trong quản lý và bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở.
 
Bảo vệ môi trường và xây dựng cảnh quan nông thôn cũng được xác định là nhiệm vụ thường xuyên. Tỉnh yêu cầu tăng cường vận động người dân tham gia thu gom, xử lý rác thải, phân loại rác tại nguồn, giữ gìn vệ sinh và cảnh quan; đồng thời xây dựng các tuyến đường sáng, xanh, sạch, đẹp gắn với trách nhiệm của cộng đồng dân cư.
 
Bên cạnh nguồn lực Nhà nước, các địa phương phải huy động sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế. Người dân vừa là chủ thể tham gia xây dựng, vừa là đối tượng thụ hưởng thành quả. Do đó, các địa phương phải tạo được sự đồng thuận và phát huy nội lực ngay từ cơ sở.
 
Ban Chỉ đạo thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia tỉnh Vĩnh Long sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát, hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn cho địa phương trong quá trình thực hiện. Các sở, ngành được phân công phụ trách từng tiêu chí, phối hợp hướng dẫn xã hoàn thiện hồ sơ, tài liệu chứng minh kết quả; qua đó kịp thời phát hiện những tiêu chí còn yếu, những khó khăn về cơ chế, nguồn lực để có giải pháp xử lý.
 
Tỉnh Vĩnh Long hiện có 105 xã. Theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn thôn mới giai đoạn 2021-2025, tỉnh có 98/105 xã đạt chuẩn, nhưng theo Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2026-2030, địa phương chưa có xã đạt chuẩn nông thôn mới.
 
Tỉnh đang tập hỗ trợ 7 xã An Bình, An Hiệp, Bảo Thạnh, Ba Tri, Long Hồ, Tân Thủy và Trà Côn đạt chuẩn nông thôn mới trong năm nay. UBND tỉnh đã bố trí tổng kính phí trên 763,3 tỷ đồng hỗ trợ 7 xã này thực hiện 117 danh mục dự án, công trình thuộc các lĩnh vực giao thông, giáo dục và văn hóa.
 
Vĩnh Long phấn đấu đến năm 2027 có thêm 15 xã đạt chuẩn nông thôn mới; đến năm 2030 có 69 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó ít nhất 11 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; đến năm 2035, 100% xã đạt chuẩn nông thôn mới, 100% xã thuộc nhóm 1 được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại, tiến tới xây dựng tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
 
Với cách tiếp cận lấy người dân làm chủ thể, lấy hiệu quả và tính bền vững làm thước đo, đồng thời tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ trọng tâm, Vĩnh Long đang từng bước chuyển từ xây dựng nông thôn mới theo hướng hoàn thành tiêu chí sang nâng chất lượng thực chất. Đây là nền tảng để khu vực nông thôn phát triển hiện đại, giàu đẹp, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao hơn nữa chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn trong giai đoạn mới.