"Rolex" đã trở thành món ăn quốc dân ở Uganda. Ảnh: CNN
Tại Uganda, cái tên “Rolex” không khiến người ta nghĩ ngay đến đồng hồ xa xỉ của Thụy Sĩ. Với hàng triệu người dân nước này, rolex là một món ăn đường phố quen thuộc: bánh chapati kiểu Ấn Độ cuộn cùng trứng chiên mỏng và rau củ, tạo thành một chiếc bánh cuộn nóng hổi, rẻ tiền nhưng đầy hấp dẫn.
Ở thủ đô Kampala, Emmanuel Jonathan Okello – chủ nhà hàng The Rolex Guy – nói vui rằng: “Ở Uganda, chúng tôi không đeo Rolex. Chúng tôi ăn rolex”.
Theo ông Okello, tên gọi này xuất phát từ cụm “rolled eggs” (trứng cuộn). Những người bán hàng rong đầu tiên đã lấy bánh chapati do cộng đồng người Ấn mang tới Đông Phi thời thuộc địa Anh, rồi cho trứng omelet vào giữa và cuộn lại khi phục vụ khách. Từ “rolled eggs” dần được đọc chệch thành “rolex”.
Chapati xuất hiện tại Uganda từ đầu thế kỷ XX, khi người Anh đưa lao động Ấn Độ sang xây dựng tuyến đường sắt Đông Phi. Theo thời gian, người Uganda biến tấu món bánh này mềm hơn, viền giòn hơn và biến nó thành một phần của ẩm thực bản địa.
Ban đầu, rolex chỉ là món ăn giá rẻ dành cho công nhân ở miền đông Uganda. Nhưng rồi nó nhanh chóng lan khắp các khu chợ, trường đại học và thành phố lớn. Từ món ăn đường phố vài xu, rolex giờ xuất hiện cả trong quán cà phê hiện đại lẫn các nhà hàng cao cấp ở nhiều quốc gia châu Phi.
Từ món sinh viên giá 20 xu đến hàng chục biến thể độc đáo
Sự phổ biến của rolex gắn liền với sinh viên Uganda trong thập niên 1990. Một chiếc rolex bán trên vỉa hè chỉ khoảng 20 cent Mỹ, đủ no cho cả ngày học. Chính thời sinh viên đã giúp Okello “phải lòng” món ăn này.
Bước ngoặt đến khi ông tới thị trấn du lịch Jinja, gần nơi bắt nguồn của sông Nile, và thử một phiên bản rolex có thêm lòng bò chiên.
“Tôi nhận ra rằng chúng tôi có thể cho bất cứ thứ gì vào rolex", ông kể.
Ý tưởng đó khiến Okello bắt đầu ghi chép hàng chục công thức khác nhau: rolex xúc xích bò, rolex thịt gà sốt, rolex cà ri, bacon, bơ, thịt bò băm… Thậm chí có thời gian ông còn thử làm rolex trái cây.
“Có người thích, nhưng đa số người Uganda không quá thích thử nghiệm với đồ ăn nên cuối cùng chúng tôi bỏ món đó khỏi thực đơn”, Okello cười.
Nhà hàng The Rolex Guy của ông hiện có hai chi nhánh ở Kampala và Entebbe. Phiên bản “everything rolex” – loại đầy đủ topping nhất – có giá khoảng 5,5 USD, cao hơn nhiều so với món ăn đường phố truyền thống nhưng vẫn rất hút khách.
Ngày nay, Uganda còn tổ chức cả lễ hội Rolex hằng năm để tôn vinh món ăn quốc dân này.
Rolex làm thay đổi văn hóa ẩm thực Uganda
Tác giả Jonathan Kabugo thậm chí đã viết cả cuốn sách dạy nấu ăn mang tên “How to Rolex”, trong đó ông đưa ra nhiều cách biến tấu sáng tạo.
Theo ông Kabugo, rolex đã tạo ra một cuộc cách mạng nhỏ trong ẩm thực Uganda. Trước đây, phần lớn món ăn của nước này gồm thịt hoặc rau nấu sốt ăn kèm tinh bột như khoai hay chuối xanh nghiền. Rolex thì khác: mọi thứ được cuộn gọn trong tay, tiện lợi và nhanh chóng.
“Dễ làm, nhanh, tiện lợi và không cần kỹ năng nấu nướng quá phức tạp”, Kabugo nói. “Nó giúp nhiều thanh niên có thể khởi nghiệp bán đồ ăn và kiếm sống.”
Rolex cũng phản ánh sự đa dạng văn hóa ngày càng lớn của Uganda. Ở Kampala hiện có cộng đồng người Ethiopia và Eritrea khá đông. Một số đầu bếp đã sáng tạo phiên bản rolex dùng shiro – món sốt đậu cay đặc trưng của Ethiopia.
Tại quán cà phê hiện đại Endiro Coffee, thực khách có thể gọi một chiếc rolex mang phong cách salad Hy Lạp với cà chua sấy, olive, rau spinach và phô mai feta.
Trong khi đó, Okello đang thử nghiệm “pizza rolex”, nơi bánh chapati được cắt nhỏ và trộn cùng trứng để tạo thành lớp đế pizza.
Vượt ra ngoài biên giới Uganda
Rolex giờ đây không còn giới hạn trong biên giới Uganda. Người ta có thể tìm thấy món ăn này ở Kenya, Rwanda hay Burundi. Tuy nhiên, Uganda vẫn là nơi rolex mang tính biểu tượng mạnh mẽ nhất.
Đầu bếp Fathi “Chef Coco” Reinarhz – người gốc Burundi lớn lên ở Bỉ và hiện điều hành nhà hàng Epicure tại Johannesburg – cho rằng không món nào đại diện cho ẩm thực Uganda rõ hơn rolex.
Phiên bản của ông dùng trứng luộc bào nhỏ trộn cùng thịt bò băm cà ri rồi cuộn trong chapati.
“Nếu muốn giới thiệu ẩm thực khu vực này, bạn nhất định phải có rolex”, ông nói. “Cũng giống như mở nhà hàng Ý mà không bán pizza hay pasta vậy”.
Còn về việc trùng tên với thương hiệu đồng hồ nổi tiếng Rolex, Kabugo cho rằng mọi chuyện đã vượt ngoài khả năng thay đổi.
“60 triệu người đã gọi nó như vậy rồi, biết làm sao được?” - ông nói đùa - “Tôi nghĩ hãng đồng hồ nên cảm thấy vinh dự vì cái tên của họ được yêu thích đến thế”.