Sản phẩm chiến lược 'Make in Vietnam': Để công nghệ hiện diện trong đời sống - định hình nền kinh tế số

Cụ thể hóa định hướng này, ngày 12/6/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1131/QĐ-TTg ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược. Tiếp đó, tại Quyết định số 2815/QĐ-TTg ngày 28/12/2025 ban hành Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược đã xác định 6 sản phẩm chiến lược ưu tiên gồm: mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo; camera AI xử lý tại biên; robot di động tự hành; thiết bị và hệ thống mạng di động 5G; nền tảng blockchain và các ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản số; thiết bị bay không người lái (UAV).

Đây không chỉ là những sản phẩm có khả năng tác động nhanh đến phát triển kinh tế - xã hội, quản trị quốc gia và bảo đảm quốc phòng, an ninh, mà còn là những yếu tố cốt lõi để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược về tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, từ định hướng chính sách đến triển khai thực tiễn vẫn còn khoảng cách, đòi hỏi những cơ chế đủ mạnh để tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, để khoa học công nghệ ngày càng hiện diện và dẫn dắt đời sống kinh tế xã hội.

Phóng viên TTXVN thực hiện chùm 5 bài với chủ đề: Sản phẩm chiến lược "Make in Vietnam": Để công nghệ hiện diện trong đời sống, tập trung phân tích các lĩnh vực trọng điểm; làm rõ cơ hội, thách thức và những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển các sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam”, qua đó góp phần nhận diện rõ hơn con đường đưa khoa học, công nghệ trở thành động lực phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới. 

Bài 1: Công nghệ định hình nền kinh tế số

Trong danh mục 6 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược được Chính phủ xác định ưu tiên triển khai, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), trợ lý ảo và camera AI được xem là những nền tảng có tính lan tỏa mạnh, tác động trực tiếp tới Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Không chỉ là các sản phẩm công nghệ riêng lẻ, các sản phẩm này đang dần trở thành những cấu phần hạ tầng quan trọng của nền kinh tế số.

Công nghệ hiểu và tạo ngôn ngữ tự nhiên

LLM (Large Language Model - mô hình ngôn ngữ lớn) là một dạng trí tuệ nhân tạo được huấn luyện trên lượng dữ liệu khổng lồ, cho phép máy tính hiểu, xử lý và tạo ra ngôn ngữ tự nhiên giống như con người ở quy mô chưa từng có trước đây. LLM không chỉ trả lời câu hỏi đơn thuần mà còn có thể dịch thuật, viết nội dung, tóm tắt, tạo mã và hỗ trợ ra quyết định trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Bằng việc sử dụng các mô hình học sâu (deep learning) và kiến trúc Transformer để phân tích dữ liệu văn bản, từ đó hiểu được ngữ nghĩa, mối quan hệ giữa các từ và cấu trúc câu, các mô hình LLM giúp con người thực hiện nhiều tác vụ phức tạp như trả lời câu hỏi, dịch thuật, sáng tạo nội dung, hỗ trợ lập trình…

Trên thế giới hiện nay đã xuất hiện nhiều mô hình LLM có khả năng hiểu và tạo ngôn ngữ tự nhiên, được áp dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như dịch vụ khách hàng, trợ lý ảo và các công cụ tìm kiếm như: GPT-5 của OpenAI, Gemini của Google và Claude của Anthropic… Tại Việt Nam, một số mô hình LLM cũng được các doanh nghiệp phát triển như: ViGPT (VinBigdata), CMC-AI-Legal-32B (CMC OpenAI). 

Mô hình LLM được sử dụng trong rất nhiều lĩnh vực và ngày càng được mở rộng phạm vi ứng dụng. LLM giúp xây dựng chatbot ngân hàng và trợ lý ảo, tự động trả lời câu hỏi và cung cấp hỗ trợ khách hàng 24/7 trong các lĩnh vực như ngân hàng, dịch vụ khách hàng, y tế và thương mại điện tử. LLM cũng có thể dịch văn bản giữa các ngôn ngữ với độ chính xác cao, hỗ trợ giao tiếp xuyên biên giới trong các ngành như du lịch, thương mại quốc tế, và giáo dục; giúp tóm tắt tài liệu dài thành các đoạn văn ngắn gọn, dễ hiểu, tiết kiệm thời gian và cải thiện hiệu quả công việc trong các lĩnh vực nghiên cứu, pháp lý, và báo chí.

Bên cạnh đó, mô hình LLM còn có thể giúp tạo ra nội dung sáng tạo như bài viết, quảng cáo, và các nội dung marketing khác, giúp marketer, blogger, và biên tập viên tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả sản xuất nội dung; phân tích cảm xúc của khách hàng, giúp các doanh nghiệp đánh giá phản hồi và điều chỉnh chiến lược tiếp thị, đặc biệt trong các ngành bán lẻ và chăm sóc khách hàng; hỗ trợ lập trình viên trong việc tạo mã mẫu và giải quyết các vấn đề lập trình, giúp tăng cường năng suất và hiệu quả công việc. Trong ngành y tế, LLM có thể phân tích hồ sơ bệnh nhân, dự đoán tình huống và hỗ trợ bác sĩ trong chẩn đoán và điều trị, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Ở lĩnh vực giáo dục, LLM giúp tạo bài học, câu hỏi kiểm tra, và hướng dẫn học tập, giúp giáo viên và học sinh tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả học tập.

Với những ứng dụng đa dạng như vậy, nhiều doanh nghiệp đã nắm bắt được cơ hội và triển khai những bước phát triển cho các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt dưới hình thức các trợ lý ảo nhằm phục vụ hàng chục triệu người dùng trong khu vực công và các lĩnh vực kinh tế then chốt.

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng Giám đốc FPT, từ năm 2026, FPT triển khai trợ lý ảo và nền tảng AI tiếng Việt ở quy mô lớn, ứng dụng thực tế trong hành chính công, tài chính – ngân hàng và bán lẻ. Cụ thể, FPT cam kết triển khai trợ lý ảo chăm sóc sức khỏe cho hệ thống nhà thuốc Long Châu, dự kiến hỗ trợ tư vấn cho khoảng 10 triệu lượt người dân. Đồng thời, Tập đoàn sẽ phát triển trợ lý ảo phục vụ khối cơ quan hành chính, hỗ trợ hơn 100 nghìn cán bộ, công chức trong xử lý công việc và phục vụ người dân. Song song đó, FPT đặt mục tiêu đưa mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt vào thực tiễn với quy mô tối thiểu 100 tỷ lượt sử dụng, tập trung vào các lĩnh vực tài chính – ngân hàng và bán lẻ.

Công ty CMC OpenAI (C-OpenAI) đã công bố mô hình ngôn ngữ lớn pháp lý tiếng Việt CMC-AI-Legal-32B, đồng thời giới thiệu bộ chuẩn đánh giá VLegal-Bench do đơn vị phát triển. Đây là hai cấu phần nền tảng cho việc phát triển trợ lý ảo pháp lý phục vụ người dùng Việt Nam.

Để huấn luyện mô hình, nhóm nghiên cứu của CMC đã xây dựng một bộ chuẩn chuyên biệt, nhằm đánh giá riêng về pháp lý. Đây là phần việc mà các bộ chuẩn quốc tế khó làm thay, do khác biệt về ngôn ngữ và hệ thống pháp luật. VLegal-Bench gồm 10.450 mẫu dữ liệu có đáp án chuẩn, chia thành 22 tác vụ, thiết kế theo 5 cấp độ suy luận tăng dần. Bộ chuẩn được thiết kế theo đặc thù riêng của Việt Nam. Mỗi mẫu dữ liệu gắn với nguồn văn bản pháp luật cấp trung ương để đảm bảo khả năng kiểm chứng.

Ông Nguyễn Tiến Đồng, Giám đốc kỹ thuật CMC OpenAI cho biết việc xây dựng bộ chuẩn đánh giá là "bài toán khó" vì yêu cầu cả về mặt kỹ thuật và nghiệp vụ luật. Theo ông, thách thức lớn nhất là đảm bảo tính đúng đắn pháp lý, khả năng tái kiểm chứng và sự tương thích với các chuẩn đánh giá mô hình ngôn ngữ lớn trên thế giới.

Tập đoàn Viettel cũng đang phát triển nền tảng Trợ lý ảo tiếng Việt "Make in Vietnam", nhằm giải quyết thách thức về nhu cầu AI có hiểu biết sâu sắc về văn hóa và ngôn ngữ Việt Nam. Điều này giúp giảm phụ thuộc vào các mô hình AI nước ngoài vốn tối ưu cho tiếng Anh, phần nào gây khó khăn trong xử lý tiếng Việt.

Cụ thể, Trợ lý ảo Viettel được huấn luyện từ nguồn dữ liệu ngành hẹp và chuyên biệt, hỗ trợ các tổ chức giải quyết các nghiệp vụ phức tạp, đáp ứng nhu cầu người dân. Triển khai tại Toà án Nhân dân tối cao, Trợ lý ảo pháp luật hoạt động như thư ký AI chuyên biệt, hỗ trợ Thẩm phán, cán bộ Toà án trên toàn quốc tìm kiếm, tra cứu và tổng hợp thông tin từ kho tri thức pháp lý gồm hơn 160.000 văn bản pháp luật, 72 án lệ và hơn 1,8 triệu bản án, quyết định. Nhờ khả năng xử lý ngữ nghĩa chuyên sâu, Trợ lý ảo Tòa án đã giúp giảm 30% khối lượng công việc so với thao tác truyền thống, tối ưu thời gian vận hành của cả hệ thống. 

Ngoài ra, Viettel AI cũng ra mắt Trợ lý ảo phân quyền, phân cấp và Trợ lý ảo tra cứu địa danh hành chính mới để hỗ trợ chính quyền hai cấp. Trợ lý ảo phân quyền, phân cấp giúp cán bộ giảm áp lực tra cứu quy định phức tạp và chuẩn hóa quy trình công việc, ghi nhận hơn 40.000 lượt hỏi đáp. Trợ lý ảo tra cứu đơn vị hành chính mới giúp người dân cập nhật thông tin về xã, phường và tỉnh, thành phố có thay đổi địa giới hành chính vào tháng 7/2025, thu hút hơn 80.000 lượt sử dụng sau một tuần triển khai.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hưng, Giám đốc công nghệ Viettel AI, Viettel AI hướng tới việc biến Trợ lý ảo thành người đồng hành tin cậy, hỗ trợ Chính phủ, tổ chức và người dân trong công tác quản lý và đời sống. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo không chỉ tối ưu vận hành cho tổ chức mà còn nâng cao chất lượng phục vụ công dân.

Công nghệ phân tích hình ảnh thời gian thực

Một sản phẩm công nghệ được Chính phủ ưu tiên phát triển là Camera AI xử lý tại biên. Camera AI (Artificial Intelligence Camera) là thế hệ camera giám sát tiên tiến được tích hợp thêm trí tuệ nhân tạo (AI), cho phép phân tích hình ảnh và dữ liệu theo thời gian thực thay vì chỉ ghi lại cảnh quay như các hệ thống camera truyền thống. Camera AI xử lý tại biên (Edge AI Camera) là loại camera giám sát được tích hợp chip xử lý trí tuệ nhân tạo trực tiếp bên trong thiết bị. Thay vì gửi toàn bộ dữ liệu video thô về máy chủ trung tâm để phân tích, camera tại biên sẽ tự xử lý, nhận diện, đưa ra cảnh báo ngay tại chỗ theo thời gian thực. 

Nhờ ứng dụng thuật toán học máy (Machine Learning) và khả năng xử lý thông minh, Camera AI có thể thực hiện các tác vụ có độ khó cao như: nhận diện khuôn mặt, phân biệt con người với vật thể, đếm số người, phát hiện chuyển động bất thường và đưa ra cảnh báo tức thì nếu ghi nhận biến động...

Không chỉ dừng lại ở vai trò giám sát, Camera AI còn có khả năng "học hỏi" từ dữ liệu quan sát được, sau đó tự động điều chỉnh và nâng cao độ chính xác theo thời gian. Hệ thống này hiện được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm: an ninh, bán lẻ, giao thông, quản lý tòa nhà thông minh và điều hành, quản lý nhân sự doanh nghiệp,.... Một số tính năng nổi bật của công nghệ này có thể đến như: nhận diện người, động vật hoặc biển số xe, đo lường lượng khách hàng ra vào, phân tích hành vi đám đông, đo thân nhiệt và hỗ trợ phòng chống tội phạm…

Trước những ứng dụng đa dạng của sản phẩm này, nhiều doanh nghiệp đã có tầm nhìn khá xa, ưu tiên phát triển sản phẩm từ sớm. MK Vision (một thành viên của MK Group) được thành lập năm 2020, tập trung nghiên cứu và cung cấp các thiết bị, sản phẩm camera thông minh ứng dụng công nghệ AI phục vụ các nhiệm vụ an ninh quốc phòng và dân sinh. Sau vài năm hoạt động, doanh nghiệp đã ghi dấu bước tiến quan trọng khi đến năm 2023 đưa các sản phẩm camera đầu tiên "Make in Vietnam" ra thị trường, minh chứng rõ nét cho năng lực nghiên cứu, thiết kế và sản xuất của doanh nghiệp Việt trong lĩnh vực công nghệ cao.

Đến nay, MK Vision đã làm chủ công nghệ lõi với chuỗi giá trị khép kín từ thiết kế cơ khí, điện tử, quang học đến phát triển AI, phần mềm và nền tảng quản lý video (VMS). Nhà máy của MK Vision có công suất 1,2 triệu sản phẩm/năm, bao gồm toàn bộ quy trình từ sản xuất bo mạch, module quang đến lắp ráp, kiểm thử.

Không dừng lại ở thị trường trong nước, sản phẩm của doanh nghiệp đã được xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, qua đó khẳng định chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc tế của công nghệ Việt.

Tại buổi đến thăm và làm việc với Nhà máy MK Vision tại tỉnh Phú Thọ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng bày tỏ ấn tượng với năng lực làm chủ công nghệ của MK Vision, đặc biệt trong lĩnh vực camera AI-một trong những công nghệ chiến lược có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh, kinh tế-xã hội.  Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt, trong đó các công nghệ chiến lược cần được ưu tiên đầu tư để bảo đảm tự chủ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Bộ Khoa học và Công nghệ cần sớm nghiên cứu, đánh giá và lựa chọn những doanh nghiệp thực sự có năng lực để dẫn dắt phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, cạnh tranh nội địa thiếu hiệu quả. Cùng với đó, cần xây dựng mạng lưới các doanh nghiệp nòng cốt, kết nối với các viện nghiên cứu, trường đại học nhằm thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ công nghệ camera AI tại Việt Nam.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho sản phẩm camera AI, bao gồm tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), tiêu chuẩn quốc tế và các tiêu chuẩn khu vực, làm cơ sở cho phát triển thị trường và hội nhập quốc tế.

Trên thực tế, camera AI cũng đã được Công an thành phố Hà Nội đưa vào vận hành tại Trung tâm điều khiển giao thông ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) từ tháng 12/2025 với 1.837 camera các loại, tích hợp đồng bộ các phân hệ giám sát, điều hành và xử lý vi phạm trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Trong đó, hệ thống điều khiển đèn tín hiệu giao thông ứng dụng AI hoạt động theo nguyên tắc tự động, linh hoạt, căn cứ trực tiếp vào lưu lượng phương tiện thực tế tại từng nút giao, từng thời điểm trong ngày, thay thế phương thức phân bổ chu kỳ đèn cố định trước đây.

Việc ứng dụng AI trong điều khiển đèn tín hiệu đã góp phần nâng cao năng lực thông hành qua các nút giao, giảm xung đột giao thông, hạn chế ùn ứ cục bộ, nhất là vào giờ cao điểm. Tình hình giao thông tại nhiều nút giao trọng điểm trên địa bàn Thủ đô ghi nhận những chuyển biến tích cực; lưu lượng phương tiện qua nút tăng, tình trạng ùn ứ giảm rõ rệt, ý thức chấp hành pháp luật giao thông của người dân từng bước được nâng cao.

Từng bước ứng dụng công nghệ này, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang cho biết, thành phố đang xem xét đặt hàng nghiên cứu camera AI xử lý tại biên, phục vụ hệ thống đô thị thông minh. Cụ thể, theo ông Cù Ngọc Trang, nhu cầu camera AI tại Hà Nội để phát triển đô thị thông minh là rất lớn. Thành phố muốn đặt hàng nghiên cứu, thiết kế và thử nghiệm các hệ thống có khả năng xử lý dữ liệu ngay tại thiết bị, giải quyết những vấn đề như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường hay ngập úng.

Nhìn từ các bước phát triển của mô hình LLM và camera AI, có thể thấy Việt Nam đã từng bước hình thành những nền tảng công nghệ quan trọng của nền kinh tế số. Tuy nhiên, để các công nghệ này phát huy hiệu quả ở quy mô lớn, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường và xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, qua đó đưa các sản phẩm công nghệ chiến lược “Make in Vietnam” trở thành động lực thực chất cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Bài 2: Phép thử khả năng hiện thực hóa công nghệ chiến lược