Đây là lợi thế quan trọng để phát triển ngành dược liệu, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Phát triển cây dược liệu đang góp phần giải quyết công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân miền núi. Ảnh tư liệu: TTXVN
Gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn, khai thác và phát triển bền vững
Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, nguồn tài nguyên thiên nhiên đa dạng kết hợp với tri thức y học cổ truyền là nền tảng quan trọng để Việt Nam phát triển ngành dược liệu. Việc khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn lực này không chỉ phục vụ công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn tạo ra giá trị kinh tế, góp phần phát triển đất nước.
Thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển y học cổ truyền và dược liệu, tạo nền tảng cho phát triển bền vững lĩnh vực này.
Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu phát huy tiềm năng, thế mạnh của y học cổ truyền và dược liệu; đẩy mạnh phát triển vùng trồng dược liệu đạt tiêu chuẩn; bảo tồn tri thức truyền thống; nâng cao chất lượng dược liệu, thuốc cổ truyền.
Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu phát triển dược liệu theo hướng công nghiệp; quy hoạch vùng trồng; bảo tồn nguồn dược liệu quý; chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc.
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững.
Để thúc đẩy phát triển lĩnh vực dược liệu, yêu cầu đặt ra là tiếp tục làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn, bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn, khai thác và phát triển bền vững. Việc đánh giá đúng tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng loại dược liệu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển phù hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là yêu cầu quan trọng. Từ nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến đến sản xuất thuốc cần được tổ chức đồng bộ, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và thực tiễn sản xuất, bảo đảm các kết quả nghiên cứu được chuyển giao và ứng dụng hiệu quả.
Phát triển vùng trồng dược liệu theo hướng chuẩn hóa, quy mô và bền vững là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Bên cạnh đó, cần tuân thủ các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn; ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng.
Song song với đó, việc tăng cường liên kết giữa các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và đối tác quốc tế có ý nghĩa thiết thực trong việc thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Phát triển dược liệu gắn với sinh kế người dân
Giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống nghiên cứu dược liệu, những năm qua, Viện Dược liệu đã tổ chức điều tra, sưu tầm, bảo tồn và phát triển nhiều nguồn gen dược liệu quý hiếm, góp phần quan trọng trong việc giữ gìn tài nguyên sinh học quốc gia. Viện triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ có giá trị, với nhiều kết quả được ứng dụng trong sản xuất và khám, chữa bệnh.
Tiến sĩ, Dược sĩ Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu cho biết, Viện đã xây dựng hệ thống nghiên cứu toàn diện, bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị dược liệu. Nhiều giống cây thuốc quý đã được nhập nội và di thực thành công như xuyên khung, đương quy, cát cánh, địa hoàng, đan sâm, hoàng cầm…, góp phần chủ động nguồn nguyên liệu trong nước. Từ các nghiên cứu này, nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe đã được phát triển và đưa vào ứng dụng, cùng với việc hiện đại hóa các bài thuốc cổ phương.
Công tác điều tra tài nguyên dược liệu được triển khai rộng khắp, ghi nhận hơn 5.000 loài cây thuốc; đồng thời lưu giữ nhiều nguồn gen quý hiếm, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu tổng thể về dược liệu Việt Nam. Viện cũng đã ban hành nhiều quy trình kỹ thuật trồng trọt, nhân giống theo tiêu chuẩn GACP-WHO và chuyển giao cho các địa phương, góp phần hình thành các vùng nguyên liệu tập trung. Đặc biệt, việc điều tra, thu thập tri thức sử dụng cây thuốc của các cộng đồng dân tộc thiểu số như Thái, H'Mông, Mường, Dao, Jrai, Khmer… đã góp phần quan trọng trong bảo tồn tri thức y học cổ truyền, tạo nền tảng cho việc phát triển các sản phẩm dược liệu mang bản sắc Việt Nam.
Bên cạnh những kết quả đạt được, lĩnh vực dược liệu vẫn còn tồn tại một số hạn chế như nguồn dược liệu chưa ổn định; sản xuất còn phân tán; công nghiệp chế biến chưa phát triển tương xứng; liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị còn hạn chế; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số cần tiếp tục được đẩy mạnh.
Để tiếp tục phát huy vai trò của lĩnh vực dược liệu trong thời gian tới, Viện tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực dược liệu, tập trung vào các nghiên cứu có tính ứng dụng cao, giải quyết trực tiếp các vấn đề thực tiễn; đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành, kết hợp giữa y học cổ truyền với công nghệ sinh học, công nghệ dược hiện đại.
Cùng với tập trung bảo tồn, khai thác và phát triển bền vững nguồn tài nguyên dược liệu quốc gia, Viện chủ động xây dựng các vùng trồng dược liệu đạt tiêu chuẩn, gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung; kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Tăng cường phối hợp với các địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, để phát triển dược liệu gắn với sinh kế người dân và phát triển kinh tế - xã hội.
Viện thúc đẩy phát triển công nghiệp dược liệu theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp; đẩy mạnh liên kết "viện - trường - doanh nghiệp - địa phương", hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời nâng cao năng lực kiểm nghiệm, kiểm định, tiêu chuẩn hóa chất lượng; xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam có uy tín trên thị trường trong nước và quốc tế.