Nguy cơ cháy nổ cao ở siêu đô thị: Phòng ngừa ngay từ cơ sở

Đây được xác định là giải pháp căn bản nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản do cháy nổ, trong bối cảnh đô thị mở rộng, dân cư đông đúc và hoạt động sản xuất liên tục.

Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm

Từ đầu mùa khô năm 2026, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã yêu cầu các sở, ngành, địa phương đồng loạt rà soát, kiểm tra toàn diện công tác phòng cháy, chữa cháy tại khu dân cư, chung cư, nhà trọ và cơ sở sản xuất. Trọng tâm là xử lý dứt điểm tình trạng cơi nới, cải tạo công trình làm cản trở lối thoát hiểm - nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng thiệt hại khi xảy ra cháy.

Trung tá Nguyễn Phương Nam, Đội trưởng Đội chữa cháy và cứu nạn cứu hộ khu vực 21 cho biết, trong cao điểm mùa khô, lực lượng chức năng xác định phải kiểm tra 100% các loại hình có nguy cơ cao như nhà ở nhiều căn hộ, chung cư mini, nhà trọ mật độ lớn và nhà ở kết hợp kinh doanh. Việc kiểm tra không chỉ dừng ở phát hiện vi phạm mà còn phân loại cụ thể các tồn tại về xây dựng, hệ thống điện và điều kiện an toàn phòng cháy, chữa cháy để có giải pháp khắc phục triệt để.

“Các cơ sở cơ bản đã được đưa vào nề nếp, song vẫn còn tồn tại nhiều nguy cơ. Chúng tôi đặc biệt yêu cầu chủ cơ sở kiểm soát chặt hệ thống điện, không để vật liệu dễ cháy gần bảng điện, tuyệt đối không sạc xe điện qua đêm tại khu vực không có người giám sát; bảo đảm lối thoát nạn luôn thông thoáng, không bị lấn chiếm”, Trung tá Nguyễn Phương Nam nhấn mạnh.

Thực tế kiểm tra cho thấy tại nhiều chung cư cũ và khu nhà trọ, tình trạng lấn chiếm hành lang, chặn cửa thoát hiểm, lắp đặt “chuồng cọp” vẫn tồn tại. Đây là những “điểm nghẽn” nguy hiểm, khiến việc thoát nạn và cứu hộ gặp nhiều khó khăn khi xảy ra sự cố.

Đối với các công trình mới hoặc cải tạo, Thành phố yêu cầu tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật, đặc biệt là quy định về nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy trước khi đưa vào sử dụng. Tình trạng “vừa chạy vừa xếp hàng” đưa công trình vào hoạt động khi chưa đủ điều kiện an toàn được xử lý nghiêm và công khai trên các cổng thông tin điện tử.

Song song đó, Thành phố đẩy mạnh phân cấp quản lý, giao trách nhiệm cụ thể cho chính quyền cơ sở trong việc giám sát biến động của các hộ kinh doanh, nhà trọ trên địa bàn. Lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy khu vực phối hợp chặt chẽ với Ủy ban nhân dân xã, phường để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.

Tuy nhiên, theo Trung tá Nguyễn Phương Nam, công tác xử lý vi phạm vẫn gặp không ít khó khăn. Tại các khu vực như xã Nhà Bè, Hiệp Phước, nhiều khu dân cư nằm sâu trong hẻm nhỏ, xe chữa cháy khó tiếp cận; hệ thống trụ nước chưa phủ kín; nhiều công trình cũ khó cải tạo bổ sung lối thoát nạn thứ hai do hạn chế về diện tích. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư hệ thống phòng cháy, chữa cháy còn cao, khiến một số hộ kinh doanh nhỏ lẻ chưa chủ động khắc phục, thậm chí có tâm lý đối phó.

“Một hạn chế đáng lưu ý là tâm lý chủ quan, lơi lỏng sau các đợt cao điểm kiểm tra. Nhiều người vẫn coi việc trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy là để đối phó, trong khi kỹ năng thoát nạn thực tế còn hạn chế, dễ dẫn đến hoảng loạn khi xảy ra sự cố”, Trung tá Nguyễn Phương Nam cho biết thêm.

Nâng cao nhận thức, phát huy hiệu quả các mô hình tại chỗ

Tại xã Nhà Bè, ông Trần Minh Hiến, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho biết: "Địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch và triển khai nhiều giải pháp cụ thể. Xã phối hợp với Công an xã Nhà Bè và Đội chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khu vực 21 kiểm tra, vận động tháo dỡ 8 trường hợp “chuồng cọp” tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Chúng tôi thành lập các tổ phòng cháy, chữa cháy tại chỗ, phát huy phương châm "4 tại chỗ" để xử lý kịp thời ngay từ ban đầu. Xã đã trang bị 4 xe chữa cháy mini tại các khu vực hẻm nhỏ, khó tiếp cận; vận động bố trí các điểm lấy nước phục vụ chữa cháy”.

Xã Nhà Bè còn thành lập các nhóm Zalo kết nối lực lượng Công an xã, Đội chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khu vực 21, trưởng ấp, cảnh sát khu vực và Ban Chỉ huy Quân sự nhằm tăng cường trao đổi thông tin, xử lý nhanh các tình huống phát sinh. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh qua Fanpage và các nhóm cộng đồng, góp phần nâng cao ý thức người dân.

Theo đại diện Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thực phẩm quốc tế Nam Dương (Khu công nghiệp Hiệp Phước), trong điều kiện sản xuất mùa khô, đơn vị đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ hệ thống phòng cháy, chữa cháy; kiểm soát chặt nguồn nhiệt, nguồn điện; tổ chức huấn luyện, diễn tập phương án chữa cháy và kết nối hệ thống báo cháy với cơ sở dữ liệu quốc gia để bảo đảm thông tin được truyền tải kịp thời.

Tại các khu công nghiệp, nhiều doanh nghiệp cũng chủ động đầu tư hệ thống phòng cháy, chữa cháy, duy trì lực lượng tại chỗ và phối hợp thường xuyên với cơ quan chức năng nhằm kịp thời phát hiện, khắc phục nguy cơ cháy nổ.

Trung tá Nguyễn Phương Nam cho biết thêm, trong thời gian tới, lực lượng phòng cháy, chữa cháy sẽ tiếp tục duy trì và nhân rộng các mô hình hiệu quả như “Tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy”, “Điểm chữa cháy công cộng”, bảo đảm phương châm “4 tại chỗ”; tăng cường huấn luyện nghiệp vụ cho lực lượng dân phòng, đội phòng cháy, chữa cháy cơ sở và chuyên ngành. Nhiều giải pháp và khuyến cáo trọng tâm cũng được đưa ra, trong đó đáng chú ý là vận động 100% hộ gia đình mở lối thoát nạn thứ hai; khuyến khích mỗi hộ trang bị bình chữa cháy, thiết bị cảnh báo cháy sớm; tổ chức tập huấn kỹ năng thoát nạn cho người dân.

“Người dân cần nắm vững kỹ năng cơ bản như dùng khăn ướt che mũi, cúi thấp khi di chuyển trong khói và tuyệt đối không sử dụng thang máy khi xảy ra cháy; cần kiểm tra, bảo trì hệ thống điện định kỳ, không sạc thiết bị qua đêm và quản lý chặt nguồn lửa, nguồn nhiệt trong sinh hoạt”, Trung tá Nguyễn Phương Nam khuyến cáo.

Thực tế, việc kết hợp kiểm tra, xử lý vi phạm với nâng cao nhận thức và phát huy lực lượng tại chỗ đã mang lại hiệu quả bước đầu. Nhiều cơ sở chủ động bảo đảm an toàn, người dân chú trọng lối thoát nạn, trang bị phương tiện chữa cháy. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, công tác phòng cháy, chữa cháy cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và toàn xã hội nhằm hạn chế thấp nhất nguy cơ cháy nổ, bảo đảm an toàn cho siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh.