Nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp lao động từ cơ sở

Phát biểu tại tọa đàm, bà Lương Thị Tới, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, việc chuẩn hóa quy trình hòa giải, nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên và cán bộ đầu mối tại xã, phường không chỉ góp phần ngăn ngừa đình công tự phát mà còn bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động, hướng tới xây dựng môi trường lao động ổn định, hài hòa và tiến bộ.

Theo Phó Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố, sau quá trình sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính, nhiều thách thức được đặt ra cho công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp lao động ngay từ cơ sở. "Vì vậy, việc phát hiện sớm nguy cơ phát sinh tranh chấp, tăng cường phối hợp giữa các bên và xây dựng quan hệ lao động hài hòa là yêu cầu cấp thiết, nhất là khi nhiều cán bộ cơ sở mới cần được trang bị kiến thức pháp luật, nghiệp vụ và kỹ năng thực hành", bà Lương Thị Tới nhấn mạnh.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Chiến Thắng, Hòa giải viên lao động Thành phố cho rằng, cán bộ đầu mối tại xã, phường giữ vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận, phân loại và xử lý ban đầu các vụ việc. Nếu xác định đúng hướng giải quyết ngay từ đầu, quá trình xử lý sẽ nhanh chóng, hiệu quả hơn, đồng thời tiết kiệm thời gian, công sức của các bên liên quan.

Theo ông Thắng, phần lớn tranh chấp lao động có thể được giải quyết tại cơ sở; chỉ những trường hợp phức tạp, khó xác định thẩm quyền hoặc liên quan nhiều địa bàn mới cần chuyển lên cấp thành phố. Do đó, cán bộ tiếp nhận phải nắm vững quy định pháp luật để hướng dẫn người lao động thực hiện đúng trình tự, thủ tục và lựa chọn phương thức giải quyết phù hợp như hòa giải, trọng tài lao động hoặc khởi kiện tại tòa án.

Thực tế cho thấy khi người lao động được đối thoại trực tiếp với người có thẩm quyền tại doanh nghiệp, khả năng hòa giải thành thường cao hơn. "Mục tiêu của hòa giải không chỉ giải quyết vụ việc mà còn giúp các bên tìm được tiếng nói chung, duy trì quan hệ lao động ổn định và hạn chế các chi phí xã hội phát sinh", ông Thắng chia sẻ đồng thời nhấn mạnh cần ưu tiên hòa giải ở cơ sở.

Từ thực tiễn tham gia nhiều vụ án lao động kéo dài 5-10 năm, ông Nguyễn Tất Năm, thành viên Hội đồng Trọng tài lao động Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận việc xét xử qua nhiều cấp gây tốn kém; trong khi vụ việc có thể giải quyết tại cơ sở hoặc Hội đồng Trọng tài lao động chỉ trong 7-10 ngày và duy trì được quan hệ lao động ổn định.

Tuy nhiên, ông Năm cho rằng: Năng lực chuyên môn của đội ngũ hòa giải viên, cán bộ đầu mối xã, phường là yếu tố quyết định hiệu quả giải quyết tranh chấp. Hòa giải viên phải bảo đảm tính trung lập, khách quan và thực hiện đầy đủ các bước từ tiếp nhận hồ sơ, thu thập chứng cứ, tổ chức hòa giải đến theo dõi kết quả thực hiện.

"Đặc biệt, kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, xác định chính xác các tình tiết cốt lõi của vụ việc là cơ sở quan trọng để xây dựng căn cứ pháp lý phù hợp. Việc áp dụng đúng quy định pháp luật gắn với thực tiễn sẽ bảo đảm kết quả giải quyết khách quan, chính xác; ngược lại có thể ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan", ông Năm nhấn mạnh.

Tại tọa đàm, các đại biểu trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm từ nhiều tình huống thực tiễn phát sinh trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động như doanh nghiệp không hợp tác tham gia hòa giải, xử lý trường hợp người lao động không có hợp đồng lao động nhưng bị nợ lương, những khó khăn trong việc áp dụng các quy định của Bộ luật Lao động năm 2019 đối với các trường hợp được khởi kiện trực tiếp tại tòa án mà không bắt buộc qua thủ tục hòa giải...

Để nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở, hòa giải viên và trọng tài viên, Sở Nội vụ đã trình Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Đề án phát triển quan hệ lao động giai đoạn 2026-2031 nhằm xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và bền vững.