Sản phẩm robot cho ngành cơ khí chế tạo của Automech. Ảnh: Trần Việt/TTXVN
Đây là nhận định của Phó Giáo sư Tạ Đức Tùng, chuyên gia trong lĩnh vực robot và công nghệ thông tin, hiện là Trưởng Phòng thí nghiệm Tung Laboratory tại Đại học Keio (Nhật Bản) khi chia sẻ về tiềm năng hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong đào tạo nhân lực, nghiên cứu và phát triển các công nghệ chiến lược. Các nghiên cứu của Phó Giáo sư Tạ Đức Tùng tập trung vào sự giao thoa giữa chế tạo kỹ thuật số, robot mềm và tương tác người - máy tính, đặc biệt là bàn tay robot, cảm biến xúc giác và trí tuệ nhân tạo cho robot.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Nhật Bản, Phó Giáo sư cho biết với vai trò là một nhà khoa học Việt Nam đang nghiên cứu trong những lĩnh vực công nghệ tiên tiến tại Nhật Bản, ông nhìn nhận đóng góp của một nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài không chỉ nằm ở việc chuyển giao công nghệ mà quan trọng hơn là kết nối tri thức, con người và hệ sinh thái nghiên cứu. Hiện nhóm nghiên cứu của ông tại Đại học Keio tập trung vào robot mềm, bàn tay robot (dexterous robotic hands), cảm biến xúc giác và AI cho robot. Đây đều là những công nghệ nền tảng cho thế hệ robot mới có khả năng làm việc linh hoạt trong môi trường thực tế, từ sản xuất, logistics cho đến chăm sóc sức khỏe.
Ông mong muốn đóng góp cho Việt Nam theo ba hướng. Thứ nhất là đào tạo nguồn nhân lực nghiên cứu trình độ cao thông qua đồng hướng dẫn sinh viên, nghiên cứu sinh, tổ chức các khóa học, hội thảo chuyên đề và chương trình trao đổi giữa Việt Nam và Nhật Bản. Thứ hai là xây dựng các dự án nghiên cứu chung, giúp các nhóm trong nước trực tiếp tham gia những hướng nghiên cứu mới trên thế giới, thay vì chỉ tiếp nhận công nghệ sau khi đã hoàn thiện. Thứ ba là kết nối doanh nghiệp với các phòng thí nghiệm quốc tế, từ đó hình thành những sản phẩm có khả năng thương mại hóa và tạo giá trị thực tế.
Đề cập hoạt động hợp tác với Việt Nam, Phó Giáo sư Tạ Đức Tùng cho biết trong nhiều năm qua vẫn duy trì quan hệ chặt chẽ với các trường đại học trong nước, đặc biệt là Đại học Bách khoa Hà Nội, thông qua các dự án nghiên cứu, hoạt động hướng dẫn sinh viên và đồng công bố quốc tế. Hiện nhiều nghiên cứu sinh và kỹ sư Việt Nam đang trực tiếp tham gia các dự án của nhóm nghiên cứu tại Nhật Bản. Theo ông, đây là cách hiệu quả để các nhà khoa học trẻ tiếp cận phương pháp nghiên cứu hiện đại, sau đó đưa những kinh nghiệm này trở về Việt Nam.
Bên cạnh đó, nhóm của ông đang xây dựng các nền tảng dữ liệu mở và công cụ AI phục vụ nghiên cứu robot. Phó Giáo sư Tạ Đức Tùng kỳ vọng các nhóm nghiên cứu tại Việt Nam có thể cùng tham gia phát triển, chia sẻ dữ liệu và xây dựng các mô hình AI phục vụ cộng đồng. Ông đánh giá chất lượng sinh viên Việt Nam ngày càng được nâng cao và cho rằng nếu có môi trường nghiên cứu tốt cùng cơ chế hợp tác quốc tế thuận lợi, các bạn trẻ hoàn toàn có thể tham gia những dự án ở trình độ quốc tế.
Về khả năng ứng dụng, ông cho biết robot mềm có ưu điểm là có thể tương tác an toàn với con người và các vật thể dễ biến dạng, qua đó mở ra nhiều ứng dụng phù hợp với nhu cầu của Việt Nam. Trong nông nghiệp, robot mềm có thể thu hoạch trái cây, rau củ và xử lý những sản phẩm dễ hư hỏng mà robot công nghiệp truyền thống khó thực hiện. Trong y tế, công nghệ này cùng cảm biến xúc giác có thể hỗ trợ phục hồi chức năng, phẫu thuật hoặc chế tạo thiết bị trợ giúp người cao tuổi và người khuyết tật.
Trong lĩnh vực sản xuất, các bàn tay robot có khả năng thao tác khéo léo có thể giúp tự động hóa những công đoạn lắp ráp hiện vẫn cần nhiều lao động thủ công. Đối với công tác ứng phó thiên tai, robot mềm và các loại robot có khả năng thích nghi với môi trường có thể hỗ trợ tìm kiếm, cứu nạn hoặc thực hiện nhiệm vụ tại những khu vực nguy hiểm.
Một hướng nghiên cứu mới của nhóm là kết hợp AI với xúc giác, giúp robot không chỉ “nhìn” mà còn có khả năng “cảm nhận” giống con người. Phó Giáo sư Tạ Đức Tùng nhấn mạnh đây sẽ là nền tảng quan trọng để robot có thể làm việc trong môi trường thực tế.
Chia sẻ về những yếu tố cần ưu tiên trong xây dựng nguồn nhân lực và hệ sinh thái nghiên cứu, Phó Giáo sư cho biết: “Theo tôi, có hai yếu tố quan trọng. Thứ nhất là đầu tư dài hạn cho con người. Những lĩnh vực như robot hay AI không thể tạo ra kết quả trong một vài năm. Cần xây dựng các nhóm nghiên cứu ổn định, có định hướng dài hạn và được trao quyền phát triển. Thứ hai là khuyến khích nghiên cứu liên ngành. Robot hiện đại không chỉ là cơ khí, mà còn bao gồm điện tử, vật liệu mới, AI, khoa học dữ liệu. Vì vậy, mô hình đào tạo cũng cần thay đổi theo hướng liên ngành”.
Bên cạnh đó, Phó Giáo sư cho rằng cần tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ sớm tham gia mạng lưới nghiên cứu quốc tế. Ông coi đây là cách nhanh nhất để nâng cao năng lực nghiên cứu và hội nhập với cộng đồng khoa học thế giới.
Trong thời gian tới, Phó Giáo sư Tạ Đức Tùng mong muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam theo hướng lâu dài và bền vững hơn. Một trong những mục tiêu là xây dựng mạng lưới nghiên cứu giữa các trường đại học Việt Nam với Đại học Keio và các đối tác quốc tế, tạo điều kiện để sinh viên và nhà nghiên cứu Việt Nam trực tiếp tham gia các dự án quốc tế.
Phó Giáo sư cũng mong muốn thúc đẩy các chương trình đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, trao đổi sinh viên và thành lập các phòng thí nghiệm chung trong lĩnh vực robot, AI và chế tạo thông minh. Về phía doanh nghiệp, ông kỳ vọng sẽ có thêm nhiều dự án hợp tác nghiên cứu, phát triển sản phẩm giữa doanh nghiệp Việt Nam và các phòng thí nghiệm tại Nhật Bản, từ đó hình thành những công nghệ “Made by Vietnam” có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Phó Giáo sư Tạ Đức Tùng nêu rõ: “Tôi tin rằng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn rất quan trọng trong phát triển khoa học và công nghệ. Với nguồn nhân lực trẻ, khả năng học hỏi nhanh cùng sự quan tâm ngày càng lớn của Nhà nước đối với đổi mới sáng tạo, nếu tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học trong và ngoài nước, giữa trường đại học và doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những đột phá trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như robot, AI và sản xuất thông minh. Tôi rất mong được đóng góp một phần nhỏ vào quá trình đó”.