Một con chip có thể quyết định sức mạnh của cả nền kinh tế số.
Bài 1: Đặt nền móng cho ngành công nghiệp tỷ đô
Trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, chip bán dẫn không chỉ là linh kiện điện tử mà đã trở thành nền tảng của nền kinh tế số và là "tài nguyên chiến lược" của thế kỷ XXI. Mặt khác, việc nắm bắt cơ hội từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng cùng tinh thần đột phá của Nghị quyết 57-NQ/TW, TP Hồ Chí Minh đang từng bước xây dựng hệ sinh thái bán dẫn, hướng tới trở thành trung tâm công nghệ cao và đổi mới sáng tạo của khu vực, tạo động lực tăng trưởng mới cho cả Thành phố và Việt Nam.
Bắt nhịp cuộc đua bán dẫn toàn cầu
Một con chip bán dẫn chỉ nhỏ bằng đầu ngón tay nhưng có thể quyết định sức mạnh của cả nền kinh tế số. Từ điện thoại thông minh, ô tô điện, vệ tinh, trung tâm dữ liệu đến các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI), hầu hết nền tảng công nghệ hiện đại đều vận hành dựa trên những con chip. Vì vậy, cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các cường quốc trong nhiều năm qua thực chất cũng là cuộc đua làm chủ ngành công nghiệp bán dẫn.
Sau đại dịch COVID-19, những đứt gãy trong chuỗi cung ứng toàn cầu càng cho thấy vai trò đặc biệt của lĩnh vực này. Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và Liên minh châu Âu đã triển khai hàng loạt chương trình đầu tư quy mô lớn nhằm phát triển năng lực tự chủ về chip, thu hút doanh nghiệp và đào tạo nhân lực.
Kỹ sư công nghệ nghiên cứu bên trong phòng thí nghiệm bán dẫn 300 tỷ đồng ở Khu công nghệ cao TP Hồ Chí Minh.
Trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ đẩy mạnh đa dạng hóa địa điểm sản xuất, Việt Nam nổi lên như một điểm đến tiềm năng nhờ môi trường chính trị ổn định, lực lượng lao động trẻ và vị thế ngày càng rõ nét trong chuỗi cung ứng khu vực.
Nắm bắt xu hướng đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển nhanh và bền vững. Những công nghệ chiến lược như bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và Internet vạn vật được ưu tiên phát triển nhằm tạo lợi thế cạnh tranh mới cho đất nước.
Là đầu tàu kinh tế của cả nước, TP Hồ Chí Minh xác định không thể đứng ngoài cuộc đua này. Thành phố đang chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào gia công và lao động giá rẻ sang các ngành công nghệ cao có giá trị gia tăng lớn, trong đó công nghiệp bán dẫn được xác định là một trong những trụ cột.
Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố xác định phát triển công nghiệp bán dẫn cùng các công nghệ số cốt lõi như AI, điện toán đám mây, Internet vạn vật, dữ liệu lớn và blockchain là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa lâu dài đối với phát triển kinh tế - xã hội.
Theo bà Hồ Thị Quyên, mục tiêu của Thành phố không chỉ là thu hút thêm các dự án sản xuất mà còn xây dựng một hệ sinh thái công nghệ cao hoàn chỉnh, kết nối doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các trung tâm đổi mới sáng tạo. Đây sẽ là nền tảng để TP Hồ Chí Minh từng bước trở thành trung tâm công nghiệp bán dẫn hàng đầu khu vực.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 9.000 nhân lực trình độ đại học trở lên phục vụ ngành bán dẫn và các công nghệ số cốt lõi; hình thành các trung tâm nghiên cứu và phát triển đạt chuẩn quốc tế; đầu tư phòng thí nghiệm hiện đại; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và mở rộng hợp tác quốc tế.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, Chủ tịch Hội Công nghệ Vi mạch Bán dẫn TP Hồ Chí Minh, nguồn nhân lực cần được chuẩn bị từ sớm và gắn chặt với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Việc thành lập Liên minh nghiên cứu và đào tạo nhân lực bán dẫn, điện tử giai đoạn 2025 - 2030 mở ra cơ chế để cơ quan quản lý, trường đại học và doanh nghiệp cùng chia sẻ nguồn lực, phát triển chương trình đào tạo, đầu tư phòng thí nghiệm và đặt hàng nghiên cứu.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, doanh nghiệp không nên chỉ tham gia ở khâu tuyển dụng sau khi sinh viên tốt nghiệp, mà cần đồng hành ngay từ quá trình đào tạo, từ xây dựng chuẩn đầu ra, đưa chuyên gia tham gia giảng dạy đến tiếp nhận thực tập. Cách làm này giúp rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức học thuật và yêu cầu sản xuất.
Định hướng của TP Hồ Chí Minh cũng không dừng ở việc thu hút các nhà máy sản xuất chip mà hướng tới những công đoạn có giá trị gia tăng cao như thiết kế vi mạch, kiểm thử, nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh Việt Nam đứng trước cơ hội đón làn sóng dịch chuyển đầu tư mới từ các tập đoàn công nghệ quốc tế.
TS Cấn Văn Lực nhận định, Việt Nam đang đứng trước "cơ hội vàng" để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành hiện thực nếu chuẩn bị được nguồn nhân lực chất lượng cao, hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực nghiên cứu và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh để giữ chân doanh nghiệp.
Theo TS Cấn Văn Lực, công nghiệp bán dẫn không phải câu chuyện của một vài dự án hay doanh nghiệp riêng lẻ mà là ngành đòi hỏi nguồn vốn lớn, nhân lực chất lượng cao, hạ tầng nghiên cứu hiện đại và sự liên kết chặt chẽ giữa nhiều chủ thể. Vì vậy, TP Hồ Chí Minh cần tạo dựng nền tảng đủ mạnh để doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu cùng phát triển, thay vì chỉ đóng vai trò là nơi gia công sản phẩm.
Nhiều 'đại bàng' công nghệ cùng xây tổ
Bên cạnh chiến lược phát triển và nguồn nhân lực, khả năng hình thành hệ sinh thái liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và đối tác quốc tế sẽ quyết định sức cạnh tranh của ngành bán dẫn. Đây cũng là mô hình đã được nhiều quốc gia có ngành công nghiệp chip phát triển thành công.
Không chỉ doanh nghiệp trong nước, nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu cũng nhìn thấy tiềm năng dài hạn của Việt Nam. Ông Na Ki Hong, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam cho biết, tập đoàn sẽ tiếp tục đồng hành trong phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao, đặc biệt ở các lĩnh vực AI, bán dẫn và đổi mới sáng tạo.
Từ năm 2026, Samsung lần đầu đưa nội dung đào tạo bán dẫn vào chương trình Samsung Innovation Campus, đồng thời phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia cùng các trường đại học để phát triển đội ngũ kỹ sư AI, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và bán dẫn, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030.
Theo ông Na Ki Hong, muốn phát triển ngành bán dẫn bền vững phải bắt đầu từ đầu tư cho con người. Việc doanh nghiệp tham gia đào tạo cũng cho thấy các tập đoàn quốc tế không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất mà còn quan tâm đến chất lượng nguồn nhân lực và triển vọng phát triển lâu dài của hệ sinh thái công nghệ tại Việt Nam.
Ngành công nghiệp bán dẫn đang trở thành động lực tăng trưởng mới, mở ra cơ hội để TP Hồ Chí Minh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Ở góc độ xây dựng hệ sinh thái, PGS.TS Lê Quốc Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh cho rằng, ngành bán dẫn chỉ có thể bứt phá khi các nguồn lực được kết nối thay vì phát triển riêng lẻ. Mô hình "3 nhà+" đang được triển khai nhằm gắn kết Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế, tạo nền tảng cho hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh, từ đào tạo nhân lực, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ đến sản xuất, ứng dụng và kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, sau hơn hai thập kỷ phát triển, Khu Công nghệ cao đã tạo dựng nền tảng hạ tầng và thu hút nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn. Định hướng hiện nay là chuyển mạnh từ các dự án sản xuất truyền thống sang những lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao như trung tâm nghiên cứu và phát triển, AI, trung tâm dữ liệu và công nghiệp bán dẫn.
Thực tế, nhiều "đại bàng" công nghệ đã lựa chọn TP Hồ Chí Minh làm điểm đến đầu tư. Evolution Data Centres cam kết đầu tư 500 triệu USD xây dựng trung tâm dữ liệu Hyperscale tại Khu Công nghệ cao. AMD cũng lựa chọn Trung tâm Điện tử và Vi mạch bán dẫn của SunEdu để đặt Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển đầu tiên tại Việt Nam.
Những dự án này không chỉ mang lại nguồn vốn lớn mà còn tạo cơ hội để kỹ sư Việt Nam trực tiếp tham gia nghiên cứu, thiết kế và phát triển sản phẩm công nghệ cao. Quan trọng hơn, sự hiện diện của các tập đoàn quốc tế sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Theo các chuyên gia, con đường để TP Hồ Chí Minh trở thành trung tâm công nghiệp bán dẫn hàng đầu khu vực còn nhiều thách thức, nhưng những nền móng đầu tiên đã được hình thành. Kiên định với mục tiêu phát triển năng lực nội sinh, lựa chọn các dự án có giá trị lan tỏa và tạo điều kiện để doanh nghiệp, kỹ sư Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị sẽ là chìa khóa để Thành phố từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành thủ phủ công nghệ của Việt Nam trong kỷ nguyên số.
Bài cuối: Đầu tư vào nhân lực chất lượng cao