Từ bảo vệ đến kiến tạo phát triển - bước chuyển tư duy chiến lược về Quốc phòng, an ninh và đối ngoại

Thông điệp có ý nghĩa chiến lược sâu sắc

Trung tướng Trần Đức Thuận - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, an ninh và Đối ngoại của Quốc hội cho rằng: Đây là thông điệp có ý nghĩa chiến lược sâu sắc, một quốc gia muốn phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng không thể thiếu nền tảng quốc phòng, an ninh và đối ngoại vững chắc. Đây không chỉ là yêu cầu thực tiễn mà còn là bước phát triển quan trọng về tư duy lý luận của Đảng ta trong bối cảnh thế giới đang chuyển biến nhanh chóng, phức tạp và khó lường.  

Trong suốt quá trình cách mạng, quốc phòng và an ninh luôn được xác định là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên. Tuy nhiên, điểm mới trong kết luận lần này là sự chuyển dịch rõ rệt từ tư duy “bảo vệ” sang tư duy “kiến tạo phát triển”. Quốc phòng, an ninh và đối ngoại không chỉ là “lá chắn” bảo vệ Tổ quốc mà còn trở thành “đòn bẩy” trực tiếp thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Trung tướng Trần Đức Thuận cho rằng, quan điểm xác định quốc phòng, an ninh, đối ngoại là “cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia” thể hiện bước tiến lớn về nhận thức. Điều này hàm ý rằng: trong bối cảnh toàn cầu hóa, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ diễn ra ở lĩnh vực kinh tế mà còn ở mức độ ổn định chính trị, an toàn xã hội, năng lực quản trị rủi ro và uy tín quốc tế.

Một quốc gia có môi trường chính trị ổn định, hệ thống pháp luật minh bạch, an ninh được bảo đảm và đối ngoại linh hoạt sẽ tạo dựng được niềm tin cho nhà đầu tư, đối tác quốc tế. Do đó, quốc phòng, an ninh, đối ngoại không còn là “chi phí” mà chính là “tài sản chiến lược” của quốc gia.

Những năm gần đây, tình hình thế giới chứng kiến nhiều biến động sâu sắc: Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xung đột cục bộ kéo dài, chủ nghĩa bảo hộ và phân mảnh kinh tế xuất hiện rõ nét, cùng với đó là các thách thức an ninh phi truyền thống như an ninh mạng, biến đổi khí hậu, dịch bệnh toàn cầu.

Thực tiễn cho thấy, không một quốc gia nào có thể phát triển bền vững nếu phụ thuộc hoặc thiếu năng lực tự chủ chiến lược. Những đứt gãy trong chuỗi cung ứng, các cuộc khủng hoảng năng lượng, tài chính toàn cầu đã minh chứng rằng: năng lực kiểm soát rủi ro và khả năng thích ứng mới là yếu tố quyết định vị thế quốc gia.

Trong bối cảnh đó, quan điểm “tự chủ chiến lược” mà Trung ương nhấn mạnh mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tự chủ không phải là khép kín hay biệt lập, mà là chủ động hội nhập trên cơ sở giữ vững độc lập, tự quyết về đường lối phát triển, không để bị lệ thuộc hay chi phối bởi bất kỳ sức ép nào từ bên ngoài.

Đồng thời, yêu cầu “chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa” thể hiện tư duy chiến lược hiện đại: không chờ đến khi nguy cơ trở thành hiện thực mới xử lý, mà phải nhận diện sớm, ngăn chặn từ gốc, từ khi còn là mầm mống. Đây là sự kết hợp giữa tầm nhìn dài hạn với năng lực dự báo và quản trị rủi ro quốc gia.

Theo Trung tướng Trần Đức Thuận, một điểm nổi bật trong kết luận là sự mở rộng nội hàm của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Nếu trước đây, bảo vệ Tổ quốc chủ yếu được hiểu là bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, thì ngày nay, nội hàm đó đã được mở rộng toàn diện hơn.

Trước hết, đó là bảo vệ thể chế và lòng tin xã hội. Trong thời đại thông tin, lòng tin của nhân dân chính là nền tảng vững chắc nhất của ổn định chính trị. Mọi âm mưu chống phá đều nhằm vào việc làm suy giảm niềm tin này. Vì vậy, củng cố niềm tin của nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là giải pháp chiến lược.

Thứ hai, bảo vệ không gian mạng và dữ liệu quốc gia trở thành yêu cầu cấp thiết. Khi nền kinh tế số ngày càng phát triển, mọi hoạt động từ tài chính, thương mại đến quản lý nhà nước đều phụ thuộc vào hệ thống số. Mất an ninh mạng không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chủ quyền quốc gia.

Kết luận của Trung ương đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng sức mạnh tổng hợp quốc gia. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố: kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, khoa học - công nghệ và văn hóa - xã hội. Trong đó, kinh tế là nền tảng, quốc phòng, an ninh là trụ cột bảo đảm, đối ngoại là cầu nối mở rộng không gian phát triển. Sự gắn kết này tạo ra sức mạnh cộng hưởng, giúp đất nước không chỉ phòng thủ hiệu quả mà còn chủ động nắm bắt cơ hội phát triển.

Một yếu tố then chốt trong sức mạnh tổng hợp đó chính là “thế trận lòng dân”. Đây không phải là khái niệm trừu tượng mà là sự kết tinh của niềm tin, sự đồng thuận và tinh thần đoàn kết của toàn dân tộc. Khi nhân dân tin tưởng vào Đảng, Nhà nước, sẵn sàng đồng hành cùng các chủ trương, chính sách, thì đó chính là “pháo đài” vững chắc nhất. Ngược lại, nếu lòng dân bị chia rẽ, suy giảm niềm tin, thì mọi tiềm lực vật chất cũng khó có thể phát huy hiệu quả. Do đó, xây dựng “thế trận lòng dân” phải bắt đầu từ việc nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm công bằng xã hội, tăng cường minh bạch, phòng chống tham nhũng và củng cố kỷ cương pháp luật.

Một yêu cầu mang tính nguyên tắc được đặt ra là phải gắn kết chặt chẽ giữa bảo vệ và phát triển. Mọi chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đều phải tính đến yếu tố quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Điều này đòi hỏi phải thay đổi cách tiếp cận trong hoạch định chính sách: Không tách rời các lĩnh vực mà phải tích hợp trong một chỉnh thể thống nhất; quy hoạch hạ tầng giao thông không chỉ phục vụ phát triển kinh tế mà còn phải đáp ứng yêu cầu cơ động quốc phòng; phát triển đô thị phải gắn với bảo đảm an ninh trật tự và khả năng phòng thủ.

Ngược lại, quốc phòng và an ninh cũng phải dựa trên nền tảng kinh tế vững mạnh; một nền kinh tế tự chủ, có khả năng chống chịu cao sẽ cung cấp nguồn lực bền vững cho quốc phòng và an ninh.

Phát triển để bảo vệ và bảo vệ để phát triển

Trung tướng Trần Đức Thuận cho rằng, để hiện thực hóa các quan điểm của Trung ương, cần tập trung vào một số giải pháp mang tính đột phá:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, tạo môi trường ổn định, an toàn cho phát triển. Đồng thời, nâng cao năng lực dự báo, phân tích và xử lý các tình huống phức tạp.

Thứ hai, phát triển tiềm lực quốc phòng, an ninh hiện đại. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học -công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong bảo đảm quốc phòng và an ninh.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại. Triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; tận dụng các cơ hội từ hội nhập quốc tế để nâng cao vị thế đất nước.

Thứ tư, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Chăm lo đời sống nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường niềm tin vào Đảng và Nhà nước.

Kết luận của Hội nghị Trung ương 2 không chỉ là định hướng cho một giai đoạn phát triển mà còn là sự định hình tầm nhìn chiến lược dài hạn của đất nước. Trong kỷ nguyên mới, sức mạnh quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế mà còn bằng khả năng tự chủ, năng lực chống chịu trước các cú sốc và mức độ ổn định của hệ thống chính trị - xã hội. Khi quốc phòng, an ninh và đối ngoại thực sự trở thành “cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia”, Việt Nam sẽ không chỉ bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền mà còn tạo dựng được nền tảng vững chắc để phát triển nhanh và bền vững.