Tránh tình trạng công khai trên giấy nhưng người dân vẫn khó tiếp cận thông tin

Đẩy mạnh phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng

Tờ trình của Chính phủ nêu rõ, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng sửa đổi các quy định để đẩy mạnh thực hiện nguyên tắc phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp trong việc thành lập và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng.

Theo đó, dự thảo Luật sửa đổi quy định về thẩm quyền công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên theo hướng phân quyền triệt để cho địa phương, cụ thể là quy định rõ trong Luật về thẩm quyền công nhận tương đương đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài của Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc chuyển từ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Tư pháp thành thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh (đối với việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên).

Đồng thời, sửa đổi một số quy định về tổ chức hành nghề công chứng, quy định về đơn vị hành chính cấp huyện/địa bàn cấp huyện được thay bằng đơn vị hành chính cấp xã/địa bàn cấp xã; trường hợp thay đổi trụ sở của Văn phòng công chứng thì có thể thay đổi sang đơn vị hành chính cấp xã khác nơi không có tổ chức hành nghề công chứng và đơn vị hành chính cấp xã nơi Văn phòng công chứng đang đặt trụ sở vẫn còn ít nhất 1 tổ chức hành nghề công chứng đang hoạt động.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi một số quy định về thủ tục công chứng theo hướng đơn giản hóa, quán triệt nguyên tắc khai thác, sử dụng dữ liệu trong quá trình nộp hồ sơ và giải quyết yêu cầu công chứng, nhưng vẫn bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của mô hình công chứng nội dung.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý bổ sung các đối tượng được trợ giúp pháp lý: người dân tộc thiểu số thuộc dân tộc rất ít người nhằm thực hiện toàn diện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; người có khó khăn về tài chính do gặp thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, mất mùa, sự kiện bất khả kháng, tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật; cá nhân bị thiệt hại theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi điều kiện thành lập Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý theo hướng không giới hạn việc chỉ được thành lập "tại các huyện ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, giao thông không thuận tiện đến Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia trợ giúp pháp lý".

Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) bổ sung các quy định cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình nắm giữ trong trường hợp việc cung cấp thông tin là cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng. Đối với hồ sơ, tài liệu có chứa cả thông tin công dân không được tiếp cận, thông tin công dân được tiếp cận và các phần thông tin có thể được phân tách hợp lý, các cơ quan, đơn vị xem xét, quyết định cung cấp một phần hồ sơ, tài liệu chứa thông tin công dân được tiếp cận.

Dự thảo Luật điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp: UBND cấp xã chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra; không cung cấp thông tin do mình nhận được (trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 10 Luật). Việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền, tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin. Đồng thời, dự thảo Luật quy định kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ về 3 dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng 3 Luật; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của các dự án Luật. Cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành các Luật và những vấn đề phát sinh mới để đề xuất các nội dung sửa đổi, bổ sung, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn.

Làm rõ danh mục thông tin công khai chủ động

Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các nội dung trong sửa đổi, bổ sung đối với 3 dự án luật; đề nghị Chính phủ tiếp tục bám sát tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số.

Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga tán thành với việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý đối với người thuộc hộ cận nghèo, người cao tuổi, người bị bạo lực gia đình trong vụ việc bạo lực gia đình, người nhiễm HIV được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng, người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Quy định này phù hợp với chủ trương của Đảng, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Điều ước quốc tế và pháp luật có liên quan. Tuy nhiên, đối với việc bổ sung các đối tượng là cá nhân bị thiệt hại theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, người có khó khăn về tài chính do gặp thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, mất mùa, sự kiện bất khả kháng, tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật, bà Lê Thị Nga cho rằng, báo cáo của Bộ Tư pháp tổng kết thi hành Luật Trợ giúp pháp lý chưa đề cập gì về những vướng mắc, bất cập và cơ sở để bổ sung các đối tượng này. Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn căn cứ để bổ sung nội dung này.

Đối với dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), liên quan đến thông tin công dân không được tiếp cận và thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện, bà Lê Thị Nga đánh giá, dự thảo Luật đã kế thừa có chọn lọc những quy định của pháp luật hiện hành còn phù hợp, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với các luật có liên quan. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về các loại thông tin công dân không được tiếp cận cũng như các thông tin được tiếp cận có điều kiện để kịp thời cập nhật theo các văn bản pháp luật mới được ban hành, nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân và hạn chế các trường hợp cơ quan tổ chức phải thực hiện cung cấp thông tin theo yêu cầu.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, 3 dự án Luật thể hiện chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, minh bạch, công khai, bảo đảm quyền cơ bản của công dân trong thời đại số.

Đối với Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, trong thời kỳ thông tin bùng nổ, dự thảo phải làm rõ danh mục thông tin công khai chủ động, đặc biệt là dữ liệu số, dữ liệu mở, tránh tình trạng công khai trên giấy nhưng người dân vẫn khó tiếp cận, bảo đảm cân bằng chặt chẽ giữa quyền tiếp cận thông tin và bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia, quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức; quy định trách nhiệm các cơ quan cung cấp thông tin, thời hạn trả lời, hình thức cung cấp, chế tài xử lý vi phạm để luật không chỉ dừng lại nguyên tắc mà phải thực thi cho được.

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc công chứng hiện nay được thực hiện trực tiếp tại trụ sở văn phòng công chứng, song xu hướng mới là thực hiện công chứng trực tuyến. Do vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, phải có giải pháp để người dân ở nhà nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi của mình, thực hiện công chứng, không phải đến cơ quan chức năng, văn phòng công chứng cách hàng chục, hàng trăm cây số. Việc sửa đổi Luật lần này cần nghiên cứu theo hướng đó.

Liên quan đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải mở rộng đối tượng thụ hưởng là người nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật; việc trợ giúp pháp lý với người bị ảnh hưởng thiên tai phải có danh mục rõ ràng, không bỏ sót. Bên cạnh nguồn lực thực hiện trợ giúp pháp lý từ ngân sách Nhà nước, cần thực hiện xã hội hóa; tích hợp vào hệ thống tư pháp số, trợ giúp pháp lý qua ứng dụng cổng thông tin giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa được tiếp cận, bảo đảm "không còn mù về pháp luật vì khoảng cách địa lý".